II SA/Gd 783/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Wojewody na uchwałę Rady Gminy z dnia 26 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: odmówić Stowarzyszeniu z siedzibą w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. Stowarzyszenie "A" w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie go od kosztów sądowych dotyczących zażalenia z dnia 14 czerwca 2013 roku na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 czerwca 2013 roku o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. W uzasadnieniu złożonego wniosku wyjaśniono, że Stowarzyszenie działa tylko społecznie i nie prowadzi działalności gospodarczej. Jedynym dochodem Stowarzyszenia są składki członkowskie, które nie pokrywają nawet kosztów związanych z bieżącymi zadaniami. Stowarzyszenie nie uzyskało ponadto żadnych darowizn, dotacji itd. Z uwagi na brak zdolności kredytowej, Stowarzyszenie nie może uzyskać również kredytu bankowego, a kwota, która obecnie znajduje się na jego rachunku bankowym tj. 1079,91 zł, jest zabezpieczona na pokrycie opłat sądowych w 9 wniesionych do Sądu skargach. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, postanowieniem z dnia 1 lipca 2013 roku, sygn. akt II SA/Gd 783/12, odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. W jego ocenie Stowarzyszenie nie wykazało bowiem, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na opłacenie wniesionego środka zaskarżenia w niniejszej sprawie. Stowarzyszenie "A" w B. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia, domagając się zwolnienia od kosztów zgodnie z wnioskiem. Zdaniem Stowarzyszenia, należy uwzględnić okoliczność, że Stowarzyszenie zobowiązane jest do poniesienia kosztów sądowych w aktualnie toczących się postępowaniach zainicjowanych skargami Stowarzyszenia na uchwały zarówno Rady Gminy, jak i Rady Gminy. W sprawach dotyczących zażaleń na odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu Stowarzyszenie wniosło dziewięć zażaleń, zatem koszty wynoszą 900 zł. Łącznie wszystkie te wydatki przekraczają możliwości Stowarzyszenia. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 lipca 2013 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Tym samym przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie stał się wniosek Stowarzyszenia "A" w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, przy czym wniosek dotyczył zwolnienia od wpisu sądowego od wniesionego zażalenia. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze Statutu Stowarzyszenia wynika, że zostało ono utworzone w celu działania na rzecz mieszkańców Ziemi B. i ochrony wartości (§ 2). Stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. poprzez udział na prawach strony w procesie kształtowania, stanowienia, wykonywania i zaskarżania prawa miejscowego oraz innych aktów prawnych mających związek z obszarami działania Stowarzyszenia oraz występowanie przed organami państwowymi, samorządowymi i sądowniczymi (§ 3). Środki finansowe na wykonywanie zadań statutowych Stowarzyszenie uzyskuje ze składek członkowskich, środków z funduszy publicznych, grantów, kontraktów, świadczeń członków wspierających, darowizn, dotacji, odsetek od kapitału, lokat i akcji, odpisów 1% podatku dochodowego od osób fizycznych, ze zbiórek publicznych i kampanii, nawiązek sądowych, spadków i zapisów, sponsoringu, dochodów z działalności gospodarczej oraz dochodów z działalności odpłatnej pożytku publicznego. Na podstawie uchwały Stowarzyszenie może podjąć działalność gospodarczą, z której dochody przeznacza się na realizację celów statutowych Stowarzyszenia (§ 25). Skoro więc Stowarzyszenie w taki sposób rozumie cel swojej działalności, że wiąże się ona z koniecznością wnoszenia skarg na niekorzystne rozstrzygnięcia organów administracji, to powinno uzyskane ze składek członkowskich środki przeznaczać również na koszty sądowe i bez znaczenia pozostaje tu ilość wniesionych skarg. Ponadto z przedstawionych przez Stowarzyszenie dokumentów wynika, że posiada ono aktualnie na rachunku bankowym kwotę 1079,91 zł i zgodnie ze statutem, może podjąć w każdej chwili działalność gospodarczą, z której dochody przeznaczy na realizację swoich celów statutowych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przy tym stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym członkowie Stowarzyszenia - przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i - z powołaniem się na nie, uczestnicząc m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2008 roku, sygn. akt II OZ 133/09, Baza Orzeczeń Lex nr 535051; z dnia 11 maja 2011 roku, sygn. akt I OZ 322/11, Baza Orzeczeń Lex nr 795311). Stowarzyszenie, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2010 roku, sygn. akt II OZ 488/10, Baza Orzeczeń Lex nr nr 673944). Przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa, a to rodziłoby taki skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana byłaby ze środków publicznych, a to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 roku, sygn. akt II OZ 1433/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stowarzyszenie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinno zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2010 roku, sygn. akt II OZ 752/10, Baza Orzeczeń Lex nr 663825). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela również pogląd, zgodnie z którym fakt, że stowarzyszenie zrezygnowało z uzyskiwania dochodów, jak również nie ma zamiaru prowadzić działalności gospodarczej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi przez Skarb Państwa (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2010 roku, sygn. akt II OZ 852/10, Baza Orzeczeń Lex nr 743942). Całkowita rezygnacja przez stowarzyszenie z prowadzenia działalności gospodarczej, nawet w zakresie koniecznym dla zdobycia środków na opłacenie kosztów sądowych, prowadziłaby do nieusprawiedliwionego przerzucenia części kosztów statutowej działalności stowarzyszenia na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności na podatników. Tymczasem celem wprowadzenia do porządku prawnego prawa pomocy jest zagwarantowanie pomocy finansowej państwa tym podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały poszukiwania tych środków, które należało przewidzieć rozpoczynając statutową działalność (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2008 roku, sygn. akt II OZ 1157/08, Baza Orzeczeń Lex nr 574463). Podkreślić także należy, że Sąd oceniał sytuację majątkową Stowarzyszenia w odniesieniu do zakresu złożonego wniosku w niniejszej sprawie. Konieczności poniesienia kosztów wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł, wobec dysponowania kwotą 1000 zł na rachunku bankowym, nie uzasadniała przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów tego wpisu. Rzeczą Stowarzyszenia - domagającego się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych - jest wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie części kosztów sądowych objętych wnioskiem w konkretnej sprawie. Nie jest podstawą do uwzględnienia wniosku okoliczność powstania kosztów sądowych w innych sprawach, w których wnioskodawca uczestniczy. W konsekwencji należało uznać, że z dokumentów przedłożonych przez Stowarzyszenie wynika, iż dysponuje ono dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów wpisu sądowego od zażalenia w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił Stowarzyszeniu "A" w B. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie częściowym.