II SA/Gd 790/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" z siedzibą w W. o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi "A" z siedzibą w W. na czynność Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z dnia 16 maja 2024 r. nr WK.5180.33.4.2024.WF w przedmiocie odmowy zmiany zaleceń pokontrolnych postanawia odmówić przywrócenia terminu. Wyrokiem z 5 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 790/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku") oddalił skargę K. (dalej: "Skarżący", "K.") na czynność Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z 16 maja 2024 r. w przedmiocie odmowy zmiany zaleceń pokontrolnych. Od ww. wyroku K. wniósł skargę kasacyjną. Zarządzeniami Przewodniczącej Wydziału z 17 kwietnia 2025 r., doręczonymi 22 kwietnia 2025 r., wezwano pełnomocnika Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz do usunięcia jej braku formalnego przez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tych zarządzeń pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Z uwagi na to, że Skarżący nie usunął braku formalnego skargi kasacyjnej WSA w Gdańsku postanowieniem z 30 maja 2025 r. odrzucił skargę kasacyjną. Pismem z 6 czerwca 2025 r. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu K. podał, że 5 czerwca 2025 r. jego pełnomocnik otrzymał postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, z uzasadnienia którego pozyskano informację, iż przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej jest okoliczność braku udzielenia odpowiedzi na wezwanie, które zostało wyrażone w piśmie WSA w Gdańsku z 18 kwietnia 2025 r. przez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Skarżący zaznaczył, że do dnia doręczenia ww. postanowienia jego pełnomocnik funkcjonował w przekonaniu, iż odpowiedź na wezwanie została przekazana do WSA w Gdańsku w terminie wynikającym z tego wezwania, tj. do 29 kwietnia 2025 r. Podano, że odpowiedź na wezwanie została przygotowana i podpisana przez pełnomocnika K., a następnie przekazana osobie zajmującej się wysyłką w K. w dniu 28 kwietnia 2025 r. Następnego dnia rano pełnomocnik K. odebrał z kancelarii egzemplarz "a/a" tego pisma, na którym znajdowała się pieczątka wskazująca na dokonanie wysyłki tego pisma w dniu 28 kwietnia 2025 r. wraz ze stosowną adnotację, a mianowicie: "Wysłano dnia 2025-04-28; KANCELARIA K.; L.dz. [...]; list polecony". Wskazano, że 28 kwietnia 2025 r. pełnomocnik K. przygotował drugie pismo, przy którym przedstawiono dowód uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Na egzemplarzu "a/a" tego pisma również znajdowała się tożsama z powyższą adnotacja: "Wysłano dnia 2025-04-28; KANCELARIA K.; L.dz. [...]; list polecony". Skarżący podkreślił, że istotny dla obu tych przypadków jest numer [...], który wskazuje, zgodnie z zasadami wysyłki funkcjonującymi w K., że oba te pisma zostały przeznaczone do wysyłki w jednej kopercie. Jest to też zgodne z faktami, które pamięta pełnomocnik K., który przygotował dwa pisma i jedną etykietę z uwagi na tożsamość adresata. Podano, że zgodnie z zasadami wysyłki funkcjonującymi w K. edycji i rejestracji dokonuje w ramach systemu EZD (Elektroniczne Zarządzanie Dokumentacją) osoba odpowiedzialna merytorycznie za daną sprawę i później przekazuje wydrukowaną etykietę zawierającą dane adresata wraz z przesyłką pracownikowi odpowiedzialnemu za techniczne przygotowanie wysyłki. Pracownik odpowiedzialny za wysyłkę dobiera kopertę stosowną do objętości przygotowanej korespondencji, nakleja na kopercie etykietę, wsuwa korespondencje do przygotowanej koperty i zakleja ją. Tak przygotowana korespondencja jest później przekazywana przez listonosza. W ocenie Skarżącego, biorąc pod uwagę treść uzasadnienia postanowienia WSA w Gdańsku z 30 maja 2025 r., wydaje się, że pismo, przy którym przedstawiono dowód uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, dotarło do WSA w Gdańsku, choć w uzasadnieniu wskazano jedynie, że wpis został uiszczony 25 kwietnia 2025 r., co jest zgodne z datą przelewu z rachunku K. na rachunek sądu. Ponad wszelką jednak wątpliwość do sędziego sprawozdawcy w niniejszej sprawie nie dotarło natomiast pismo K. zawierające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Z powyższego, zdaniem K., wynikają następujące możliwości: 1) albo korespondencja z K. zaginęła; 2) albo wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie zaginął już w sądzie; 3) albo do koperty zawierającej korespondencję z 28 kwietnia 2025 r. do WSA w Gdańsku, na skutek omyłki pracownika kancelarii K., nie został włożony wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Pełnomocnik K. wskazał, że zgodnie z jego pamięcią ww. wniosek został przygotowany w dwóch egzemplarzach - jednym dla sądu, drugim "a/a", jednak nie jest w stanie wskazać jedynej przyczyny zaistniałego stanu rzeczy, również pracownicy zajmującymi się obsługą kancelarii K. nie potrafili wskazać ani też wykluczyć którejś z ww. hipotez. Wydaje się jednak, że pierwsza z tych hipotez wydaje się najmniej prawdopodobna, a wręcz niemożliwa, ponieważ ani w osobistych doświadczeniach pełnomocnika K., ani dotychczasowej historii K. taki przypadek nie miał miejsca. Druga z hipotez również wydaje się mało prawdopodobna. Natomiast trzecia z nich mogła zaistnieć, ponieważ podobna sytuacja miła już miejsce w K. kilka lat temu. Skarżący podał, że pracownik K. zajmujący się w dniu 28 kwietnia 2025 r. wysyłką korespondencji w K. nie potrafił wskazać, czy ostatecznie włożył, czy też nie włożył do koperty okazywanej mu korespondencji. Należy przyjąć tym samym, że termin na udzielenie odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków skargi kasacyjnej nie został dochowany z powodu omyłki pracownika prowadzącego wysyłkę w K. Zaznaczono, że pracownik K. zajmujący się w dniu 28 kwietnia 2025 r. wysyłką korespondencji w K. nie posiadał w tych czynnościach dużego doświadczenia, ponieważ do jego codziennych obowiązków należy archiwizacja, a czynności związane z wysyłką pełnił w zastępstwie z uwagi na urlop innego pracownika. Pracownik ten starał się usprawiedliwić ewentualny swój błąd brakiem doświadczenia oraz realizacją licznych obowiązków służbowych tego dnia, w tym rejestracji i prowadzeniu pilnej i terminowej korespondencji K. przychodzącej i wychodzącej. Nadto pracownik ten wskazał na gorsze samopoczucie i obniżoną koncentrację w dniu 28 kwietnia 2025 r., jak również w dniu wcześniejszym, związaną - jak się wyraził - z "kobiecymi sprawami". Odwołując się do orzecznictwa sądowego Skarżący zaznaczył, że tego rodzaju błąd nie może być automatycznie interpretowany jako efekt braku należytej dbałości o swoje interesy. Doświadczenie życiowe wskazuje na możliwość zaistnienia drobnych pomyłek poznawczych, w tym związanych z czynnością pisania (adresowania koperty), czy pakowania korespondencji do koperty - jak w niniejszej sprawie - pomimo subiektywnej koncentracji osoby wykonującej dane zadanie, pomimo ponownego sprawdzenia wykonania tego zadania oraz pełnego przeświadczenia, że wykonało się je prawidłowo. Nie można zatem zbyt rygorystycznie ocenić tego rodzaju omyłek, mając również na względzie pewien szczególny zbieg okoliczności, który pojawił się w danej chwili (natężenie pracy, silne wzruszenia emocjonalne), gdyż w tym przypadku zasadna wydaje się maksyma errare humanum est. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Z kolei przepis art. 87 P.p.s.a. stanowi, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). W rozpoznawanej sprawie okoliczności faktyczne związane z uchybieniem terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej nie budzą wątpliwości. Sporna jest natomiast ocena, czy na stronie wnoszącej o przywrócenie terminu spoczywa wina za niedokonanie tej czynności w wymaganym terminie. Sąd przyjął przy tym, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 5 czerwca 2025 r., w tym bowiem dniu Skarżącemu zostało doręczone postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a więc jeżeli dochowała ona należytej staranności (zob. postanowienia NSA: z 11 sierpnia 2022 r. sygn. akt II GZ 291/22, z 11 maja 2022 r. sygn. akt I OZ 156/22, czy z 22 kwietnia 2022 r. sygn. akt III FZ 2/22, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że przewidziana w art. 86 P.p.s.a. instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątku w stosunku do wynikającej z art. 85 tej ustawy reguły, zgodnie z którą czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Zgodnie z podstawowymi regułami wykładni i stosowania prawa, przepisy formułujące wyjątki lub odstępstwa od generalnej reguły stosowane muszą być z dużą dozą ostrożności i zakazana jest ich wykładnia rozszerzająca (tak: L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010 r. s. 193). Tym samym, aby przywrócić termin stronie postępowania konieczne jest ustalenie, że spełnia ona wszystkie warunki opisane w hipotezie normy wyrażonej w art. 86 § 1 P.p.s.a., a oceny tej dokonywać należy w sposób rygorystyczny. Brak jest bowiem podstaw do jakiegokolwiek łagodzenia ustawowych przesłanek przywrócenia terminu. W przedmiotowej sprawie jako okoliczność, która spowodowała uchybienie terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej Skarżący wskazał - jako najbardziej prawdopodobną - omyłkę pracownika prowadzącego w dniu 28 kwietnia 2025 r. wysyłkę korespondencji w K. Oceniając przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności mające świadczyć o braku winy K. w jego uchybieniu w pierwszej kolejności należy zauważyć, że jest on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego), zaś w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w uchybieniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA/Gd 1676/99). Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (postanowienie NSA z 26 września 2023 r. sygn. akt III FZ 394/23). Pełnomocnik ma obowiązek działania na korzyść osoby, którą reprezentuje. To strona ponosi odpowiedzialność za wybór osoby pełnomocnika, toteż działania lub brak działania po stronie pełnomocnika obciążają negatywnymi skutkami mocodawcę, w tym przede wszystkim w zakresie zawinionych działań pełnomocnika (zob. wyroki NSA: z 16 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 3031/13 i z 2 czerwca 2015 r. sygn. akt II OSK 2677/13). Oceniając natomiast argumentację, w której wskazywano na małe doświadczenie pracownika K. zajmującego się wysyłką korespondencji i jego gorsze samopoczucie należy podkreślić, że Skarżący odpowiada za swoich pracowników i ponosi ryzyko związane z ich działaniami, również w zakresie odbioru korespondencji urzędowej. Zaniedbania pracowników co do zasady należy traktować zatem jako zaniedbania samego Skarżącego. W opisanej we wniosku o przywrócenie terminu sytuacji nie można uznać, że jego uchybienie nastąpiło na skutek zdarzeń wyjątkowych czy szczególnych, których nie można było uniknąć i które mogłyby usprawiedliwiać działanie pracownika Skarżącego. To na Skarżącym ciąży obowiązek takiego wyboru czy zorganizowania pracy osób, którymi się wyręcza, aby w sposób właściwy zadbać o swoje interesy w postępowaniu przed sądem. Decydując się na skorzystanie z innych osób ponosi on ryzyko i skutki niewłaściwego wykonania przez nie nałożonych obowiązków, tak jakby sam je realizował. W judykaturze podkreśla się, że jeżeli strona korzysta z pomocy osób trzecich przy prowadzeniu własnych spraw (tutaj pracownika), to zaniedbania osób, którymi się posługuje obciążają ją samą, a więc nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2000 r. sygn. akt II CKN 554/00, LEX nr 51986). Skarżący jako państwowa osoba prawna w rozumieniu ustawy o finansach publicznych i należycie dbający o swoje interesy podmiot powinien zadbać o należyte wykonywanie czynności, które zleca swoim pracownikom. Podsumowując należy wskazać, że nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw (zob. postanowienie NSA z 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 414/14). Należy powtórzyć, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. postanowienie NSA z 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 223/14). Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności należało uznać, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu, o których mowa w art. 87 P.p.s.a., tj. Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.