III SA/Gd 121/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie od tego orzeczenia zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt II GZ 399/11. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 października 2011 r., doręczonym w dniu 24 października 2011 r. wezwano skarżącego, za pośrednictwem pełnomocnika do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 25 marca 2011 r. w przedmiocie wezwania go do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 6 338 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, który został rozpatrzony negatywnie prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2012 r. W dniu 10 lutego 2012 r. pełnomocnik skarżącego ponownie zwrócił się o zwolnienie swego mocodawcy od kosztów sądowych, podnosząc, że aktualne pozostają okoliczności opisane we wcześniej składanych wnioskach. Następnie wskazał, że w ubiegłym roku sytuacja materialna wnioskodawcy uległa radykalnemu pogorszeniu, bowiem w dniu 8 lutego 2011 r. (co wynika z nadesłanego odpisu skróconego aktu zgonu) zmarł jego ojciec, który w zamian za sprawowaną opiekę zapewniał utrzymanie i wyżywienie. Do wniosku dołączono ponadto zaświadczenie lekarskie z 16 kwietnia 2002 r. o długotrwałych dolegliwościach skarżącego (m.in. zapalenie stóp) oraz zaświadczenie z dnia 1 lutego 2012 r. o nieposiadaniu nieruchomości na terenie gminy [...]. Brak wniosku polegający na złożeniu go na urzędowym formularzu PPF został uzupełniony w dniu 28 lutego 2012 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że ma 65 lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro oraz jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i papierów wartościowych. Wnioskodawca oświadczył, że od wielu lat leczy się na poważne schorzenia nóg i kręgosłupa, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej. Ponadto ma zadłużenie w wysokości 14 421 zł, na potwierdzenie czego dołączył do wniosku niepodpisany wydruk operacji finansowych. Końcowo wskazał, że w utrzymaniu pomaga mu brat A. P. Biorąc pod uwagę stan niniejszej sprawy, jeszcze raz podkreślić należy, że po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. Poz. 270) - zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy do strony wnioskującej, która powinna we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Odmawia się przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W niniejszej sprawie po raz kolejny taka potrzeba powstała. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 marca 2012 r. (doręczonym w dniu 9 marca 2012 r. - dowód: potwierdzenie odbioru - akta sprawy, k.151) wnioskodawca zobowiązany został bowiem do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; kopii dokumentów obrazujących miesięczną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, leczenie, zakup leków itp.); potwierdzających wysokość przychodów, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) ze wskazaniem wszystkich ich źródeł za 2011 r. i okres od 1 stycznia 2012 r. do 29 lutego 2012 r.; wyciągów ze wszystkich posiadanych aktualnie rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny; oświadczenia, czy posiada obecnie status osoby bezrobotnej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentu potwierdzającego tę okoliczność; dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca nadesłał oświadczenie z dnia 16 marca 2012 r., w którym podał, że nie jest właścicielem żadnego majątku, nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych; od wielu lat nie posiada rachunków bankowych ani maklerskich; pozostaje w separacji i rozdzielności majątkowej z żoną, na potwierdzenie czego przedstawił odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 18 sierpnia 1992 r.; posiada zadłużenie w stosunku do [...], który nabył dług od [...] S.A. w związku z umową z 14 marca 2008 r., zaś jego kwota przekracza aktualnie 37 573,10 zł, co potwierdza nadesłana kopia zawiadomienia o zakupie wierzytelności z dnia 21 października 2011 r. Następnie skarżący oświadczył, że ma również dług wobec przedsiębiorcy w wysokości 15 000 zł, z tytułu wykonywania prac ziemnych; jest schorowany i leczony bezpłatnie; ostatnio czasowo zamieszkuje u syna, który zapewnia mu nocleg, wyżywienie i czasami wykupuje niezbędne leki; korzysta również z opieki brata W. P. Wnioskodawca podkreślił, że nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie przysługują mu dopłaty z ARiMR ani z innego tytułu; nie podejmował żadnej pracy i nie uzyskał żadnych przychodów w ciągu ostatnich 5 lat; nie posiada żadnych źródeł dochodu; nie posiada gospodarstwa rolnego ani pojazdów mechanicznych; nie korzysta z pomocy społecznej; nie ma potrzeb finansowych, nic nie wydaje na swoje utrzymanie, nie posiada prawa do świadczeń emerytalnych ani rentowych. Analiza formularza PPF oraz przedłożonego materiału dowodowego ponownie wykazała, że jest on niepełny i nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Omawiany wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji, jaką zawierały wcześniejsze wnioski skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w tej sprawie. Nie sposób uznać podnoszonych w nim kwestii jak np. długotrwała choroba, zgon ojca w dniu 8 lutego 2011 r., udokumentowanego zadłużenia według stanu na dzień 21 października 2011 r., czy zawarcia w dniu 18 sierpnia 1992 r. umowy wprowadzającej w małżeństwie skarżącego ustrój rozdzielności majątkowej, za nowe okoliczności, skoro istniały one już podczas rozpoznawania poprzedniego wniosku w niniejszej sprawie. Dodać przy tym należy, że rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, w tym wobec Skarbu Państwa, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Nie jest zatem tak, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia małżonków z pomocy finansowej wobec siebie, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 211/09, postanowienie NSA z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt II GZ 108/09 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie istnieją zasadnicze rozbieżności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawcę, co do jego stanu rodzinnego. W rubrykach 6 i 8 formularza PPF podaje on bowiem, że nikt nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, natomiast w dodatkowym oświadczeniu z dnia 16 marca 2012 r. stwierdza, że nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego (vide pkt 8). W konsekwencji nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy, zwłaszcza wobec twierdzeń wnioskodawcy o braku jakichkolwiek źródeł dochodu, statusu bezrobotnego, niekorzystaniu z pomocy społecznej przy jednoczesnym oświadczeniu o nieponoszeniu jakichkolwiek wydatków na swoje utrzymanie. Wnioskodawca wskazuje wprawdzie, że zamieszkuje z członkami rodziny i korzysta z ich pomocy (nocleg, wyżywienie i wykup leków), nie podaje jednak szczegółowych danych w tym zakresie. Skarżący nie przedstawił również dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na jego majątku. Reasumując, kolejne oświadczenie o sytuacji rodzinnej i majątkowej nie było pełne i pomimo wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. nie pozwoliło na dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Samo wykazanie, że wnioskodawca ma problemy zdrowotne oraz pewne zaległości w regulowaniu należności wynikających z zawartych umów cywilnoprawnych, nie jest wystarczające do uznania, że jest on osobą uprawnioną do skorzystania z prawa pomocy. Po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miała miejsca tego rodzaju sytuacja, która umożliwiłaby inną ocenę obecnie rozpatrywanego żądania. Jeszcze raz podkreślić należy, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w zasadniczej mierze powtórzenie argumentacji, jaką zawierały wcześniejsze wnioski. Należy przy tym zauważyć, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów ze względu na zaistnienie nowych okoliczności faktycznych spoczywa na wnioskodawcy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd (referendarz) nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt II FZ 607/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec braku wykazania zmiany okoliczności sprawy, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia