III SA/Gd 421/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia 2 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu środków przyznanych z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 postanawia: odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Wyrokiem z dnia 7 września 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 421/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę "A" Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia 2 marca 2017 r. (nr [...]). Skarżąca spółka złożyła skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną ww. spółki. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pełnomocnik spółki został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej przez nadesłanie dwóch egzemplarzy wniosku o jej rozpoznanie na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy oraz nadesłanie odpisu KRS-u aktualnego w dacie udzielenia pełnomocnictwa. W wezwaniu określono termin 7 dni oraz rygor odrzucenia skargi kasacyjnej. Wezwanie o uzupełnienie braków formalnych doręczono prawidłowo pełnomocnikowi skarżącej w dniu 3 stycznia 2018 r. Wraz z pismem z dnia 4 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił braki formalne skargi, jednak pismo to zostało wysłane do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 8 stycznia 2018 r. Następnie w dniu 18 stycznia 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny przesłał wyżej wymienione pismo pełnomocnika spółki z dnia 4 stycznia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku celem dochowania trybu zaskarżenia. Zdaniem Sądu uzupełnienie braków formalnych w sprawie nastąpiło w dniu 18 stycznia 2018 r., tj. w dacie nadania przesyłki zawierającej uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zgodnie z właściwością. Skoro zatem wezwanie do uzupełnienia braków formalnych doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 3 stycznia 2018 r. – to uzupełnienie ww. braków skargi kasacyjnej nastąpiło po wyznaczonym przez Sąd terminie 7 dni do ich uzupełnienia (który upływał w dniu 10 stycznia 2018 r.). Sąd podkreślił przy tym, że skarżąca korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika. Pismami z dnia 23 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazał, że opóźnienie w uzupełnieniu braków formalnych nastąpiło z winy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który powinien szybciej przekazać skargę kasacyjną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Wskazał także na art. 369 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego twierdząc, że przepis ten eliminuje nadmierny rygoryzm w kwestii wniesienia apelacji. Dalej pełnomocnik podniósł, że przymus radcowsko-adwokacki przy wnoszeniu skargi kasacyjnej, co do zasady pozwala uniknąć omyłek podobnych jak w niniejszej sprawie. Przy czym zasada ta ma sens przy obsłudze stron przez zewnętrzne kancelarie. W dużych przedsiębiorstwach - takich jak skarżąca - istnieją działy prawne, w których zatrudniani są prawnicy na podstawie umów o pracę, zapewniający merytoryczną obsługę prawną oraz sekretariaty, w których pracownicy zajmują się m.in. adresowaniem i nadawaniem poczty. Pracownicy sekretariatu skarżącej spółki nie podlegają działowi prawnemu ale są odrębną komórką organizacyjną. W efekcie pełnomocnik skarżącej nie ponosi służbowej odpowiedzialności za błędy popełnione przez pracowników sekretariatu i nie ma też wpływu na ich pracę. Przymus radcowsko-adwokacki wyczerpuje się w powinności napisania i podpisania skargi kasacyjnej, natomiast nie obejmuje czynności technicznych związanych z jej nadaniem. Zaznaczył, że skarga kasacyjna została wniesiona prawidłowo, błędnie została skierowana jedynie korespondencja dotycząca uzupełnienia braków formalnych tej skargi. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I GZ 80/18) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki na ww. postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zasadą wynikającą z art. 85 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a."), jest bezskuteczność czynności podjętej w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu. Jednakże w sytuacji, gdy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi termin przywrócić (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Warunkami skuteczności takiego wniosku jest złożenie go w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, spowodowanie dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, a także równoczesne ze złożeniem wniosku dokonanie uchybionej czynności oraz uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 86 i art. 87 p.p.s.a.). Wymienione przesłanki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak jednej z nich skutkować musi odmową przywrócenia terminu. Sąd stwierdza, że zachowane zostały warunki formalne umożliwiające merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, tj. został zachowany termin do jego złożenia oraz fakt uzupełnienia przez stronę braków formalnych skargi kasacyjnej. Oceniając natomiast wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej z dnia 23 lutego 2018 r. pod kątem "uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia skargi kasacyjnej" podkreślić należy, że strona postępowania sądowoadministracyjnego jest zobligowana do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, oraz że uchybiony termin nie może zostać przywrócony, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała aż do wystąpienia z wnioskiem o jego przywrócenie (np. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II OZ 240/18, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Do typowych okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę strony, jej pełnomocnika czy przedstawiciela ustawowego, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Jeżeli strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to przy ocenie możliwości przywrócenia terminu, należy uwzględnić obiektywny miernik należytej staranności, jakiej można wymagać od pełnomocnika procesowego dbającego należycie o interesy mocodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 182/09, publ. j.w.). A zatem w przypadku, gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, to jego brak winy jest warunkiem przywrócenia terminu, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Podobnie u pełnomocnika brak winy w uchybieniu terminu występuje, gdy istniała po jego stronie przeszkoda, której nie można było usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd w pełni podziela ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym adwokat, radca prawny czy rzecznik patentowy podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Zawodowy charakter działalności radcy prawnego powoduje, że odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód. W rozpoznawanej sprawie skarżąca działała przez pełnomocnika profesjonalnego będącego radcą prawnym. Nie ulega wątpliwości, że powołane we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie wskazują, aby uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy pełnomocnika. Z uzasadnienia wniosku wynika, że przyczyną uchybienia terminu była pomyłka pracownika sekretariatu, który błędnie zaadresował przesyłkę, zawierającą pisma stanowiące uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej; otóż pracownik zaadresował przesyłkę wadliwie do Naczelnego Sądu Administracyjnego zamiast do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Odnosząc się do argumentacji wniosku należy jeszcze raz podkreślić, że pełnomocnik winien być zorientowany co do sposobu, jak i trybu wnoszenia środków odwoławczych (w sprawie został on złożony prawidłowo), jak i uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Warto zauważyć, że ustawodawca nie czyni rozróżnienia czy profesjonalny pełnomocnik działa w ramach kancelarii zewnętrznej, czy też jest zatrudniony przez przedsiębiorstwo wnoszące skargę. Niezależnie od tego musi wykazywać się podwyższoną starannością przy prowadzeniu spraw swego mocodawcy. W orzecznictwie jednolity jest pogląd, że organizacja wewnętrznej pracy kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu (por. postanowienia NSA: z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 149/14; z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 336/14; z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II OZ 365/12 - publ. jw.). Zdaniem sądu taki pogląd jest aktualny również w odniesieniu do pełnomocnika zatrudnionego w przedsiębiorstwie. Pełnomocnik należycie dbający o interesy swojego mocodawcy nie powinien ograniczać się wyłącznie do sporządzenia pisma i oddania go do sekretariatu, ale powinien również upewnić się, czy jego polecenia zostały prawidłowo wykonane. Można dodać, że działanie pracownika obciąża stronę i uchybienie w adresowaniu korespondencji, co skutkowało uchybieniem terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, jest tożsame z winą podmiotu zatrudniającego (por. postanowienie NSA z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt I GZ 159/13; publ. j.w.). W rozpatrywanej sprawie działanie pracownika wynikało z niedbalstwa lub braku należytej staranności przy prowadzeniu korespondencji. Ryzyko ujemnych skutków niestarannego działania profesjonalnego pełnomocnika procesowego, jak również pracownika ponosi w pełni strona. W rozpoznawanym przypadku, w ocenie Sądu, nie mamy też do czynienia z opieszałością Naczelnego Sądu Administracyjnego w przekazaniu korespondencji. Z akt sprawy wynika, że przedmiotowa przesyłka wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 11 stycznia 2018 r., to znaczy już po upływie wyznaczonego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Przekazanie pisma według właściwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, gdyby nastąpiło nawet tego samego dnia (faktycznie NSA przekazał korespondencję w dniu 18 stycznia 2018 r.), również skutkowałoby uchybieniem terminu dającym podstawę do odrzucenia skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy i poczynione wyżej rozważania Sąd uznał, że strona skarżąca ponosi winę w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej. Na mocy art. 86 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.