I SA/Gl 1168/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. G. i K. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. w kwestii wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżących od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200,00 (słownie: dwieście 00/100) zł; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W ramach urzędowych formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy z dnia 21 września 2017 r. oboje skarżący zwrócili się do Sądu o zwolnienie ich od kosztów sadowych. Z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że oboje mieszkają wspólnie z córką. Skarżący posiada ½ udziału w: domu o pow. 232 m2 o wartości 200.000,00 zł, zaś skarżąca jest w ½ współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 47,35 m2 o wartości 120.000,00 zł. Dodatkowo skarżący posiada udział (1/2) w samochodzie ciężarowym marki [...]. Oboje zeznali nadto, że nie posiadają żadnych innych praw majątkowych. Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżących stanowi kwotę 2.780,00 zł netto, w tym wynagrodzenie skarżącego w kwocie 2.030,00 zł netto. Skarżący wyliczyli, iż na utrzymanie gospodarstwa domowego przeznaczane są następujące kwoty: 350 zł – czynsz, 60 zł – energia elektryczna, 70 zł – telefon, 28 zł - gospodarowanie odpadami, 33 - gaz. Utrzymanie domu generuje także dodatkowe koszty, takie jak: 550 zł – podatek od nieruchomości, 628 zł – polisa ubezpieczeniowa, 14 zł - gospodarowanie odpadami, 45 zł - abonament RTV, 45 zł – gaz, 135 zł – energia elektryczna, 3.250,00 zł – ogrzewanie (w skali roku). Skarżący uiszcza nadto kwotę 123 zł z tytułu polisy ubezpieczeniowej oraz spłaca kredyt w kwocie 13.823,33 zł. W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Odpowiedzi udzielono w ramach korespondencji z 14 grudnia 2017 r. Należy w tym miejscu odnotować, że dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe skarżący przedstawili w ramach korespondencji z 11 stycznia 2018 r., która została dołączona do akt sprawy z ich skargi o sygn. I SA/Gl 1192/17. Na podstawie całości dokumentacji ustalono, co następuje. Zadeklarowany dochód brutto obojga małżonków stanowił w 2016 r. kwotę 30.303,01 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego kształtuje się obecnie na poziomie co najmniej 3.000,34 zł netto (w wyliczeniu uwzględniono średni dochód skarżącego z dwóch miesięcy, tj. 2.237,10 zł). Ustalono nadto, że miesięczne, udokumentowane wydatki w gospodarstwie domowym sprowadzają się do kwoty 2.005,48 zł. W tym zakresie skarżący zaprezentowali szczegółowe oświadczenie, wyliczające poszczególne płatności z tytułu mediów i innych zobowiązań, w tym na rzecz urzędu skarbowego (700,00 zł) oraz raty kredytu (382,58 zł). Skarżący oświadczyli, że na lekarstwa i wyżywienie wydają około 900 zł. Na gruncie innej sprawy ze skargi G. G. (sygn. akt I SA/Gl 807/17) stwierdzono nadto, że samochód marki [...] oraz dodatkowo cztery inne urządzenia zostały przez skarżącego nieodpłatnie użyczono firmie "A" Sp. z o.o. w S., w której zatrudniona jest małżonka skarżącego z wynagrodzeniem w kwocie 763,24 zł netto. Skarżący jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika. Na rachunku bankowym należącym do wnioskodawcy i jego małżonki ujawniono przelew na rachunek kancelarii radcy prawnego na kwotę 1.261,49 zł tytułem "faktura nr [...]." W oparciu o dane powszechnie dostępne (źródło: http://ms.gov.pl/KRS) ustalono nadto, że skarżący jest wspólnikiem w ww. Spółce i posiada 50 udziałów o łącznej wysokości 2.500,00 zł (stan na dzień 23 stycznia 2018 r. wynikający z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców). Co więcej, w dniu 6 września 2017 r. w rejestrze Spółki odnotowano poszerzenie profilu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Ustalono nadto (źródło: CEiDG), że skarżący wznowił z dniem 1 stycznia 2018 r. działalność gospodarczą prowadzoną w formie spółki cywilnej. Wpis sądowy od skargi wynosi 2.000,00 zł (obliczony w oparciu o wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną w skardze). Równolegle z niniejszą sprawą prowadzone jest jeszcze inne ww. postępowanie ze skargi G. G. i K. G., w której wartość przedmiotu sporu wskazano w kwocie 259.673,00 zł, a zatem wpis sądowy od skargi w tamtej sprawie wynosi 2.597,00 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżących jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1 druków PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba jeszcze w tym miejscu podkreślić, że w myśl art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującemu prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, prowadzi do konkluzji, że postulat skarżących o zwolnienie ich od kosztów sądowych nie może być uwzględniony w pełnym zakresie. Przyjęte w sentencji rodzajowe zwolnienie od kosztów sądowych jest wynikiem przede wszystkim tego, że skarżący z dniem 1 stycznia 2018 r. wznowił prowadzenie zawieszonej uprzednio działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej. Taki stan rzeczy oznacza, że w sytuacji, w której zobowiązany będzie solidarnie wraz z małżonką do uiszczenia dalszych, choć niepewnych, opłat sądowych, ich położenie może ulec istotnej poprawie. Nie można też wykluczyć, że skarżący przewidywał poprawę jego kondycji finansowej od 1 stycznia 2018 r., wszak wnosząc do organów skarbowych prośbę o rozłożenie jego zobowiązania na raty, zdeklarował możliwość spłaty zadłużenia w sześciu ratach, tj. pięć po 700 zł i ostania, szósta płatna w łącznej kwocie 140.835,60 zł z terminem do 15 marca 2018 r. (patrz nadesłane przez skarżących kopie decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r.). Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zapadłe obecnie orzeczenie nie wyklucza ponowienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na późniejszym etapie postępowania, w szczególności w przypadku zmiany okoliczności stanu faktycznego. Przechodząc do uzasadnienia poziomu zwolnienia przyjętego w tym przypadku należy podkreślić, że w wyniku analizy zgromadzonych dokumentów stwierdzono, że bilans gospodarstwa domowego skarżących, po potrąceniu udokumentowanych wydatków, jest dodatni. Kwota pozostała do dyspozycji skarżącego w zupełności wystarczy na pokrycie opłaty sądowej w ustalonej przez referendarza wysokości, tj. 200 zł. Co więcej rzeczona nadwyżka umożliwi nie tylko poniesienie opłaty sądowej w tej sprawie, ale także w równolegle prowadzonym postępowaniu, w którym skargę zarejestrowano pod sygn. akt I SA/Gl 1192/17. Trzeba przy tym zastrzec, że nie wszystkie deklarowane przez nich wydatki mają w świetle orzecznictwa sądowego charakter "koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny." Do takich należy przede wszystkim zobowiązanie kredytowe, które w przypadku skarżącego stanowi miesięczną ratę w kwocie 382,42 zł. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy nadto odnotować, że skarżący jest wspólnikiem w spółce prawa handlowego, posiadając przy tym udziały o łącznej wartości 2.500,00 zł, co skądinąd ustalono z urzędu. Okoliczność ta oznacza, że ten rodzaj prawa majątkowego został przez skarżącego pominięty w treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 2017 r. Taki stan rzeczy musiał w konsekwencji negatywnie wpłynąć na ocenę zasadności wniosku skarżącego, który na potrzebę jego rozpoznania pominął – jak się wydaje - okoliczności stanu faktycznego przemawiające na jego niekorzyść. Negatywnie także trzeba ocenić dobrowolne wyzbywanie się możliwości uzyskiwania dochodów przez skarżącego z posiadanych ruchomości takich jak samochód ciężarowy [...], czy wózek widłowy. Taki stan rzeczy ma bowiem miejsce poprzez nieodpłatne użyczenie tych i jeszcze dwóch innych ruchomości. Końcowo, należy zwrócić uwagę skarżącego, że ponosząc relatywnie wysokie wydatki związane z obsługą prawną, winien przede wszystkim liczyć się z zasadniczymi kosztami dochodzenia swoich praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi wydatkami. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.