I SA/Gl 119/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200,00 (słownie: dwieście 00/100) zł; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 28 grudnia 2017 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczyła, że utrzymuje się tylko z wynagrodzenia za pracę (770,00 zł) i renty rodzinnej. W tych ramach wyliczyła także swoje stałe wydatki, nieobejmujące jednak np. kosztów wyżywienia, na sumę 1.156,30 zł, uwzględniając m.in. czynsz w kwocie 770,00 zł. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i posiada udział w prawie do mieszkania oraz nieruchomości gruntowej, a nadto trzy samochody, które jednak stanowią przedmiot zabezpieczenia. Pismem doręczonym w dniu 20 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych poprzez nadesłanie: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego jej i jej córce za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy lub odpisów decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano; 2) odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym za rok 2017; 3) wyciągów ze wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji w tym roku stosowne zaświadczenie wystawione przez bank (spółdzielczą kasę oszczędności) lub kopię umowy o zamknięciu rachunku; 4) dokumentów dotyczących działalności gospodarczej wznowionej przez skarżącą z dniem 1 stycznia 2018 r., w szczególności odpisów: raportów kasowych oraz deklaracji na podatek od towarów i podatkowej księgi przychodów i rozchodów (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych; 5) faktur lub rachunków obrazujących wysokość poniesionych w tym roku wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik przedstawił – w formie kopii, które nie zostały przez niego potwierdzone za zgodność w przewidziany prawem sposób – w szczególności: zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, podpisane przez córkę skarżącej jako prezesa zarządu spółki, że skarżąca była zatrudniona na stanowisku dyrektora w wymiarze połowy etatu za wynagrodzeniem 763,24 zł netto (za okres od października do grudnia 2017 r.), zaś jej córka była zatrudniona na stanowisku prezesa zarządu w wymiarze ¼ etatu za wynagrodzeniem 420,18 zł netto (za okres od października do grudnia 2017 r.); oświadczenie skarżącej, że działalność gospodarcza prowadzona w ramach A spółka cywilna G. K. G. G. została wznowiona z dniem 1 stycznia 2018 r. (skarżąca podkreśliła przy tym, że w najbliższym czasie znowu zostanie zawieszona); świadectwo pracy z dnia 2 stycznia 2018 r., z którego wynika, że skarżąca rozwiązała stosunek pracy za porozumieniem stron ze spółką B Sp. z o.o.; deklarację VAT-7 ww. spółki cywilnej, z której wynika, że w styczniu 2018 r. spółka nie dokonała czynności opodatkowanej podatkiem od towarów i usług; "Podsumowanie księgi przychodów i rozchodów – 01/01/2018-31/12/2018" spółki cywilnej, z którego wynika, ze podmiot nie uzyskał żadnego przychodu, ani nie poniósł jakichkolwiek wydatków; tabelę amortyzacyjną środków trwałych ww. spółki cywilnej; zeznanie PIT-37, z którego wynika, że skarżąca uzyskała w 2017 r. łączny dochód brutto w kwocie 26.494,64 zł, w tym 10.331,28 zł ze stosunku pracy; zeznanie PIT-37, z którego wynika, że córka skarżącej uzyskała w 2017 r. łączny dochód brutto w kwocie 13.369,33 zł, w tym 9.288,05 zł z działalności wykonywanej osobiście; wyciągi z rachunku bankowego skarżącej w C S.A. (saldo końcowe na 30 stycznia 2018 r. stanowi kwotę 316,16 zł; wpływy na rachunek ograniczają się do przelewu świadczenia rentowego, ostatnio w wysokości 778,67 zł oraz do wpłat własnych w wpłatomacie <500 zł> i przelewów od córki skarżącej <500 zł>); wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącej w D S.A. (jeden z nich nie odnotowuje żadnych operacji, na drugim odnotowano jedną transakcję uznaniową w kwocie 2,25 zł); wyciągi z dwóch rachunków bankowych córki skarżącej w D S.A. (saldo końcowe jednego z nich wyniosło 2.636,43 zł; w dniu 30 stycznia 2018 r. odnotowano na tym rachunku transakcję uznaniową tytułem "umowa o dzieło I-III 2018 r. w kwocie 2.568,00 zł; saldo końcowe drugiego rachunku wyniosło 700,55 zł); oświadczenie skarżącej, że nie posiada żadnych lokat bankowych; informację spółdzielni o wysokości opłaty za użytkowanie mieszkania od 1 stycznia 2018 r. (miesięcznie 698,58 zł; saldo skarżącej wykazuje nadpłatę w kwocie 167,94 zł); dokumentację obrazującą skalę wydatków z tytułu zużycia: gazu (76,50 zł – średnia z dwóch płatności), energii elektrycznej (46,18 zł należność za styczeń 2018 r.), wody (126,32 zł – należność z punktu odbioru znajdującego się na działce rekreacyjnej położonej w P. przy ul. [...]); potwierdzenia wpłat z tytułu miesięcznego abonamentu za usługi telewizji cyfrowej (98,99 zł); faktury dokumentujące zakup usługi ochrony mienia (49,20 zł należność miesięczna); fakturę dokumentującą należność z tytułu użytkowania garażu (62,15 zł należność za styczeń 2018 r.); umowy kredytu na zakup towarów (miesięczne raty w kwotach 68,67 zł i 93,80 zł); potwierdzenia wpłat z tytułu ubezpieczenia w towarzystwie E S.A. na kwoty 105,60 zł (52,80 zł w skali miesiąca); pracowniczą polisę ubezpieczeniową, z której wynika, że skarżąca uiszcza z tego tytułu składkę w wysokości 66 zł miesięcznie (stan na 23 lutego 2018 r.) oraz dokumentację z prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, m.in. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego określającego sumę dochodzonych należności wraz z odsetkami w kwocie 553.088,21 zł. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącą od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Orzeczenie zyskało przymiot prawomocnego. Tożsame rozstrzygnięcia wydano w dniu 23 stycznia 2018 r. w sprawach I SA/Gl 1169/17 i I SA/Gl 1195/17. W konsekwencji skarżąca uiściła we wszystkich trzech postępowaniach wpisy sądowe ustalone mocą rzeczonych orzeczeń. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Intencją skarżącej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1 druków PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba jeszcze w tym miejscu podkreślić, że w myśl art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującej prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jej sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że skarżąca już kilkukrotnie zwracała się do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wszystkich tych przypadkach rozstrzygnięto o rodzajowym zwolnieniu od kosztów sądowych. Obecnie rozpoznający wniosek nie dopatrzył się okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska przyjętego w sprawach I SA/Gl 1169/17, I SA/Gl 1195/17 oraz I SA/Gl 1291/17. Zwrócono wprawdzie uwagę na fakt, że w styczniu 2018 r. skarżąca rozwiązała umowę o pracę w firmie, w której była zatrudniona na stanowisku dyrektora w wymiarze połowy etatu za wynagrodzeniem 763,24 zł netto. Trzeba jednakowoż podkreślić, że ustanie stosunku pracy nastąpiło za porozumieniem stron, a zatem na podstawie dwustronnej czynności prawnej o charakterze umowy. Wymaga zaakcentowania, że stroną reprezentującą byłego już pracodawcę skarżącej jest jej córka, sama zaś skarżąca w dalszym ciągu pozostała wspólnikiem firmy, w której pełniła funkcję dyrektora. W tych okolicznościach uznano, że takie działanie skarżącej oznacza dobrowolne wyzbywanie się możliwości zarobkowych. W orzecznictwie przyjmuje się, że przy ocenie zdolności strony do partycypowania w występujących w sprawie kosztach sądowych, należy uwzględniać stopień wykorzystywania przez stronę swoich możliwości zarobkowych (por. postanowienie SN z 31 marca 1987 r. sygn. I CZ 26/87, podobnie NSA w postanowieniach: z 14 października 2004 r. sygn. akt FZ 464/04, sygn. akt FZ 465/04, z 19 maja 2005 r. sygn. akt II FZ 211/05 i z 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 409/13; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przybliżone wyżej stanowisko judykatury skutkuje tym, że na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku przyjęto taki poziom dochodów skarżącej, jaki miał miejsce w uprzednio rozpoznawanych jej wnioskach. W konsekwencji ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, prowadzi do konkluzji, że postulat skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych nie może być uwzględniony w pełnym zakresie. W ślad za poprzednimi rozstrzygnięciami dotyczącymi wniosków skarżącej należy zaakcentować, że przyjęte w sentencji rodzajowe zwolnienie od kosztów sądowych jest wynikiem m.in. tego, że skarżąca z dniem 1 stycznia 2018 r. wznowiła prowadzenie zawieszonej uprzednio działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej. Taki stan rzeczy oznacza, że w sytuacji, w której zobowiązana będzie do uiszczenia dalszych, choć niepewnych, opłat sądowych, jej położenie może ulec istotnej poprawie. Wprawdzie skarżąca zaakcentowała, że działalność ta zostanie ponownie zawieszona, niemniej jednak na dzień orzekania w tej sprawie, status podmiotu pozostaje aktywny. Ustalony poziom zwolnienia od kosztów sądowych, przyjęty w sentencji niniejszego postanowienia, jest także wynikiem zestawienia wydatków i dochodów gospodarstwa domowego skarżącej. Przyjęto, że na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca będzie w stanie partycypować w kosztach sądowych do kwoty 200 zł. Wypada jeszcze w tym miejscu odnotować, iż bilansując gospodarstwo domowe skarżącej, zwrócono uwagę, że nie wszystkie deklarowane przez nią wydatki mają w świetle orzecznictwa sądowego charakter "koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny." Do takich należy przede wszystkim zobowiązania kredytowe, które w przypadku skarżącej stanowią miesięcznie kwotę 162,47 zł. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy wspomniane wyżej zobowiązania kredytowe nie zostały uwzględnione po stronie wydatków w gospodarstwie domowym skarżącej. Pisząc o gospodarstwie domowym skarżącej należy nadmienić, że w toku rozpoznania poprzednich jej wniosków ustalono, iż G. K. mieszka razem ze swoją córką. Co znamienne, konkluzja ta nie była wynikiem oświadczenia skarżącej zawartego w druku PPF, ale dopiero dalszych czynności podjętych przez referendarza w trybie art. 255 P.p.s.a. Na gruncie tej sprawy ustalono natomiast, że skarżąca i jej córka w dalszym ciągu pozostają co najmniej we wspólnocie o charakterze ekonomicznej, o czym świadczą wzajemne przelewy pomiędzy ich rachunkami bankowymi. Końcowo wspomnieć trzeba, że skarżąca, składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, pominęła istotną z omawianego punktu widzenia okoliczność, iż jest wspólnikiem spółki z o.o. z udziałami o wartości 2.500,00 zł. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.