I SA/Gl 1195/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200,00 (słownie: dwieście 00/100) zł; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 2 października 2017 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczyła, że utrzymuje się tylko z wynagrodzenia za pracę i renty rodzinnej w łącznej wysokości 1.549,00 zł i wyliczyła swoje stałe wydatki, nieobejmujące jednak np. kosztów wyżywienia, na sumę 1.187,41 zł, uwzględniając m.in. czynsz w kwocie 770,00 zł. W świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i posiada udział w prawie do mieszkania oraz nieruchomości gruntowej, a nadto trzy samochody, które jednak stanowią przedmiot zabezpieczenia. Pismem doręczonym w dniu 30 listopada 2017 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu będącym miejscem zamieszkania skarżącej; dodatkowo należało wskazać na wzajemne relacje tych osób; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w przypadku występowania zaległości z tytułu opłat za użytkowanie lokalu należało tą okoliczność wykazać za pomocą aktualnych zaświadczeń właściwych podmiotów; w tych ramach należało nadto wyjaśnić, czy współwłaściciel w 1/3 lokalu ponosi koszty związane ze swoim udziałem w nieruchomości; 3) udokumentowanie zobowiązań o charakterze kredytowo-pożyczkowym; w tych ramach należało nadesłać m.in. kopie układów ratalnych, wskazujących jednocześnie na pozostałe do spłaty saldo; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych lub w SKOK posiadanych przez skarżącą i osoby zameldowane/zamieszkałe w jej gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących wszystkie operacje obciążeniowe i uznaniowe dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank/SKOK, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 5) udokumentowanie wysokości dochodów skarżącej z okresu ostatnich czterech miesięcy; 6) udokumentowanie dochodów pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej; w tych ramach należało przedłożyć zaświadczenia o wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 7) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącej za rok 2016; 8) udokumentowanie zabezpieczenia ruchomości wskazanych w pkt 7.3. druku PPF; 9) wykazanie obciążeń i ewentualnych pożytków z tytułu posiadania 2/3 udziału w nieruchomości gruntowej; w tych ramach należało nadesłać m.in. kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości lub łącznego zobowiązania pieniężnego. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik przedstawił – w formie kopii, które nie zostały przez niego potwierdzone za zgodność w przewidziany prawem sposób – w szczególności: zaświadczenie w sprawie zameldowania, według którego skarżąca zameldowana jest razem z córką; zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, podpisane przez córkę skarżącej jako prezesa zarządu spółki, że skarżąca jest zatrudniona na stanowisku dyrektora w wymiarze połowy etatu za wynagrodzeniem 763,24 zł netto; oświadczenie skarżącej, iż jej córka jest zatrudniona w wymiarze ¼ etatu za wynagrodzeniem w wysokości 500 zł brutto (w tych ramach oświadczyła dodatkowo, że córka pracuje także sezonowo, jednakże z uwagi na niskie dochody nie partycypuje w utrzymaniu mieszkania); informację spółdzielni mieszkaniowej o wysokości czynszu za mieszkanie (697,62 zł miesięcznie); potwierdzenia wpłat należności z tytułu zużycia: gazu (72,36 zł), energii elektrycznej (141,13 zł za okres dwóch miesięcy); potwierdzenia wpłat z tytułu miesięcznego abonamentu za usługi telewizji cyfrowej (98,99 zł); umowy kredytu na zakup towarów (miesięczne raty w kwotach 68,67 zł i 93,80 zł); wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącej w "A" S.A. (jeden z nich nie odnotowuje żadnych operacji, na drugim odnotowano jedną transakcję uznaniową w kwocie 2,25 zł); wyciąg z rachunku bankowego skarżącej w "B" S.A. (saldo końcowe na 30 listopada 2017 r. wynosi 57,40 zł, a wpływy na rachunek ograniczają się do przelewu świadczenia rentowego, ostatnio w wysokości 778,67 zł, z jednym wyjątkiem – w dniu 6 listopada 2017 r. córka skarżącej przelała kwotę 500 zł; skarżąca również dokonuje przelewów na wskazany rachunek córki); zeznanie o wysokości dochodu PIT-37 za 2016 r. (łączny dochód brutto skarżącej wyniósł 43.036,42 zł, w tym: 8.716,10 zł z tytułu należności ze stosunku pracy, 15.631,32 zł z tytułu świadczenia rentowego oraz 18.689,00 z innych źródeł); zeznanie podatkowe jej córki PIT-37 za 2016 r. (dochód brutto w kwocie 4.662,22 zł); potwierdzenie złożenia wpłaty gotówkowej na rzecz urzędu skarbowego na kwotę 3.277,00 zł z tytułu podatku dochodowego za 2016 r.; potwierdzenia przelewów na rzecz firmy ochroniarskiej (49,20 zł miesięcznie); podsumowania KPiR z okresu od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2017 r., z którego wynika, że działalność prowadzona przez skarżącą w formie spółki cywilnej nie przyniosła żadnych przychodów, ani nie generowała żadnych wydatków oraz dokumentację z prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, m.in. zajęcia renty skarżącej określającego sumę dochodzonych należności w kwocie 391.536,05 zł. W dalszej kolejności zobowiązano ponownie skarżącą do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych należących do córki skarżącej oraz udokumentowanie wszystkich dochodów K. K. W odpowiedzi na to ostatnie wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał pismo przewodnie z dnia 11 stycznia 2018 r., w którym odnotował, że w załączeniu przedkłada wyciąg z rachunku należącego do K. K. nr [...], oświadczając jednocześnie, że córka skarżącej nie posiada innych rachunków bankowych. W załączeniu do ww. pisma nadesłano: wyciąg z ww. rachunku z okresu od 5 września 2017 r. do 28 listopada 2017 r.; wyciąg z innego rachunku bankowego K. K. o nr [...] z okresu od września do grudnia 2017 r.; zaświadczenia o wysokości dochodu córki skarżącej z tytułu pełnienia funkcji prezesa spółki z o.o. w wymiarze ¼ etatu (500 zł brutto, 420,18 zł netto); oświadczenie K. K., iż pobiera wynagrodzenie w formie gotówkowej; umowę o dzieło, z której wynika, że córka skarżącej pełniła obowiązki w charakterze instruktora sportowego w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. z wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 3.000,00 zł brutto (nadto z nadesłanych rachunków wynika, że była to kwota 2.568,00 zł). Przy ww. piśmie nadesłano nadto: protokół zajęcia ruchomości wskazanych w druku PPF, pismo banku, iż z dniem 22 września 2016 r. zamknięty został rachunek bankowy prowadzony na rzecz spółki cywilnej w której skarżąca jest wspólnikiem; oświadczenia prezesa "C" Sp. z o.o., iż skarżąca nie osiągnęła w 2017 r. żadnych dywidend, a wynagrodzenie otrzymuje w formie gotówkowej. Ustalono nadto, że z dniem 1 stycznia 2018 r. skarżąca wznowiła prowadzenie działalności gospodarczej w ramach spółki cywilnej (źródło: CEiDG). Jest także wspólnikiem w ww. sp. z o.o. z udziałami o wartości 2.500,00 zł (źródło: http://ms.gov.pl/KRS). Wpis od skargi wyliczony z uwzględnieniem podanej przez stronę skarżącą wartości przedmiotu zaskarżenia, wynosi w sprawie 1.500,00 zł. Skarżąca zobowiązana jest do poniesienia kosztów sądowych w dwóch innych sprawach, w których toczy się obecnie postępowanie w przedmiocie złożonych przez nią wniosków o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącą od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 200 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia zwrócił uwagę, że skarżąca nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych. Odnotował nadto, że wnioskodawczyni przemilczała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz z córką. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Intencją skarżącej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1 druków PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba jeszcze w tym miejscu podkreślić, że w myśl art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującej prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jej sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, prowadzi do konkluzji, że postulat skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych nie może być uwzględniony w pełnym zakresie. Przyjęte w sentencji rodzajowe zwolnienie od kosztów sądowych jest wynikiem m.in. tego, że skarżąca z dniem 1 stycznia 2018 r. wznowiła prowadzenie zawieszonej uprzednio działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej (w ewidencji brak jest informacji o dalszym zawieszeniu). Taki stan rzeczy oznacza, że w sytuacji, w której zobowiązana będzie do uiszczenia dalszych, choć niepewnych, opłat sądowych, jej położenie może ulec istotnej poprawie. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zapadłe obecnie orzeczenie nie wyklucza ponowienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na późniejszym etapie postępowania, w szczególności w przypadku zmiany okoliczności stanu faktycznego. Ustalony poziom zwolnienia od kosztów sądowych, przyjęty w sentencji niniejszego postanowienia, jest także wynikiem zestawienia wydatków i dochodów gospodarstwa domowego skarżącej. Przyjęto, że na obecnym etapie postępowania sadowego skarżąca będzie w stanie partycypować w kosztach sądowych do kwoty 200 zł. W kontekście dalszych, ewentualnych kosztów sądowych, należy jeszcze odnotować, że nie stracono z pola widzenia, iż pomimo deklarowanych przez skarżąca problemów finansowych była ona w stanie zgromadzić środki pieniężne na pokrycie zobowiązania podatkowego za 2016 r. w kwocie 3.277,00 zł, której to wpłaty dokonała jednorazowo. Taki stan rzeczy jest być może wynikiem tego, że jeszcze w 2016 r. skarżąca uzyskiwała dochody z trzech źródeł, w tym z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz świadczenia rentowego. Z kolei najwyższy dochód, bo w kwocie 18.689,00 zł brutto przyniosły jej inne źródła. Przyjęto, że nie mogły to być dochody z prowadzonej działalności w formie spółki cywilnej, wszak była ona już wówczas zawieszona. Oznacza to, że skarżąca uzyskiwała dochody jeszcze z innych źródeł, które na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku nie zostały zdeklarowane. Jednakowoż ich ewentualna utrata nie ma znaczenia w kontekście omawianej tutaj instytucji przyznania prawa pomocy albowiem w orzecznictwie przyjmuje się, że przy ocenie zdolności strony do partycypowania w występujących w sprawie kosztach sądowych, należy uwzględniać stopień wykorzystywania przez stronę swoich możliwości zarobkowych (por. postanowienie SN z 31 marca 1987 r. sygn. I CZ 26/87, podobnie NSA w postanowieniach: z 14 października 2004 r. sygn. akt FZ 464/04, sygn. akt FZ 465/04, z 19 maja 2005 r. sygn. akt II FZ 211/05 i z 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 409/13; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba też zastrzec, że z uwagi na czasokres orzekania w tej sprawie, rozpoznający wniosek nie ma możliwości zweryfikowania rzeczywistych dochodów skarżącej w 2017 r. Na potrzebę wspomnianego wcześniej zestawienia dochodów i wydatków przyjęto zatem, mając na uwadze ostatnio powołane orzeczenia, iż skarżąca winna dysponować dodatkowym dochodem rzędu 18.000,00 zł brutto. Wypada jeszcze w tym miejscu odnotować, iż bilansując gospodarstwo domowe skarżącej, zwrócono uwagę, że nie wszystkie deklarowane przez nią wydatki mają w świetle orzecznictwa sądowego charakter "koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny." Do takich należy przede wszystkim zobowiązania kredytowe, które w przypadku skarżącej stanowią miesięcznie kwotę 162,47 zł. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy wspomniane wyżej zobowiązania kredytowe nie zostały uwzględnione po stronie wydatków w gospodarstwie domowym skarżącej. W ślad za postanowieniem w sprawie I SA/Gl 1291/17 wytknąć trzeba skarżącej, że przemilczała we wniosku, iż pozostaje w gospodarstwie domowym z córką, i przyznała to w istocie na wezwanie, dostarczając dokumenty dotyczące tej osoby. W ich świetle wnioskodawczyni, niezależnie od tego, że jest zameldowana razem z córką pod jednym adresem, utrzymuje z nią ścisłe więzi o charakterze ekonomicznym czy majątkowym. Wynikają one już z faktu wzajemnych przelewów na rachunkach bankowych. Przy tej okazji wspomnieć trzeba, że deklaracje strony skarżącej i nadesłana dokumentacja są po części wewnętrznie niespójne. W piśmie z 11 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącej wyraźnie przecież wskazał, że poza rachunkiem nr [...], K. K. nie posiada żadnego innego konta, po czym wśród dokumentów źródłowych załącza także wyciągi z innego rachunku, na którym widnieje saldo dostępne w kwocie 2.004,07 zł (stan na dzień 30 listopada 2017 r.). Końcowo wspomnieć trzeba, że oprócz zatajenia informacji (patrz druk PPF) o tym, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką, pominięto nie mniej istotną okoliczność, iż G. K. jest wspólnikiem spółki z o.o. z udziałami o wartości 2.500,00 zł. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.