I SA/Gl 1197/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2023 r. sprawy ze skargi S. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO.F/41.4/667/2022/11325 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za 2018 r. oddala skargę. 1. S. O. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: Kolegium) z 29 lipca 2022 r. nr SKO.F/41.4/667/2022/11325 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. 2. Stan sprawy. 2.1. Decyzją z 16 maja 2022 r. Prezydent Miasta S. ustalił skarżącemu wysokość podatku od nieruchomości na rok 2018. Pismem z dnia 28 czerwca 2022 r. skarżący wniósł od tej decyzji odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że opóźnienie dotyczące wniesienia odwołania wynikało z faktu, że w dniu 15 czerwca 2022 r. poddał się zabiegowi wstrzyknięcia [...] do stawów [...] w wyniku, którego pojawiły się dolegliwości bólowe oraz psychosomatyczna niezdolność w kolejnych dniach do wykonania więcej niż kilku kroków. Ww. przyczyna ustała dnia 22 czerwca 2022 r. Kolegium mocą postanowienia z 29 lipca 2022 r. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wskazało, że sposób i termin wniesienia odwołania uregulowany jest w art. 223 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 z późn. zm. – o.p.). Zgodnie z tym przepisem, odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu podatkowego, który wydał decyzję (§ 1). W myśl § 2 pkt 1, odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Ze względów czysto formalnych sprawa nie może zostać merytorycznie rozpatrzona przez organ odwoławczy, z uwagi na przekroczenie terminu do wniesienia odwołania. Decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia 16 maja 2022 r. została doręczona skarżącemu w dniu 6 czerwca 2022 roku (potwierdzenie odbioru decyzji w aktach sprawy). Klauzula odwoławcza zawarta w rozstrzygnięciu podaje informację o możliwości złożenia odwołania w terminie 14 dni od jego doręczenia. Termin upływał 20 czerwca 2022 r., natomiast skarżący wniósł odwołanie w dniu 28 czerwca 2022 roku (data nadania pisma w Urzędzie Pocztowym L.), a zatem po upływie terminu do wniesienia odwołania. Rozpoznanie odwołania po upływie terminu do jego wniesienia jest niedopuszczalne, a wydana w takich okolicznościach decyzja obarczona jest wadą nieważności. W tym stanie rzeczy, ze względu na przepis art. 228 § 1 pkt 2 o.p., Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. 3.1. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania: - art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 163 § 2 o.p. poprzez stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a w konsekwencji odmowę merytorycznego rozpoznania odwołania, podczas gdy odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania została przez stronę zaskarżona, co czyni postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi przedwczesnym, - art. 163 § 1 i 2 w zw. z art. 127 o.p. poprzez rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu z wyłączeniem zasady dwuinstancyjności z pominięciem rozpoznania przez właściwy w sprawie organ podatkowy, - art. 162 § 1 o.p. poprzez odmowę przewrócenia terminu do wniesienia odwołania, w sytuacji gdy skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy, - art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p. poprzez nierozważanie powołanych podstaw dowodowych uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w oraz pominięcie istotnych okoliczności osobistych strony mających wpływ na uchylenie jej zawinienia w niedochowaniu terminu. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia Kolegium oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazano, że w treści wniosku o przywrócenie terminu, skarżący wskazał przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, które wynikały z faktu, iż w dniu 15 czerwca 2022 r, poddał się zabiegowi wstrzyknięcia [...] do stawów [...] w wyniku którego, pojawiły się u niego dolegliwości bólowe oraz psychosomatyczna niezdolność do wykonania więcej niż kilku kroków. Zgodnie z relacją skarżącego, opisana niedyspozycja ustąpiła dopiero w dniu 22 czerwca 2022 r. Stwierdzenie postanowieniem uchybienia terminu do wniesienia odwołania jawi się jako przedwczesne, wobec zaskarżenia postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z treścią przepisu art. 163 § 2 o.p. w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ podatkowy właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Wniosek zatem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest rozpoznawany od razu bezpośrednio przez organ odwoławczy. W związku z powyższym, zarówno wobec treści, postanowienia odmawiającego przewrócenia terminu do wniesienia odwołania jak i stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, stronie przysługuje jedynie środek odwoławczy w postaci skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Strona zatem nie ma możliwości odwołania się od wskazanych postanowień za pośrednictwem zwyczajnych środków zaskarżenia, z zachowaniem zasady dwuinstancyjności obowiązującej w ramach rozpoznania spraw w postępowaniu administracyjnym - w tym podatkowym. W tym świetle stwierdzenia uchybienia terminu jako postanowienie potwierdzające określone zdarzenie prawne, wobec nierozpoznania skargi na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, należy uznać za przedwczesne. Zgodnie z treścią powoływanego art. 162 § 1 o.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wobec powołanej regulacji, do obowiązku strony należy nie wykazanie, a jedynie uprawdopodobnienie okoliczności, które stanęły na przeszkodzie dopełnienia obowiązku w terminie.  W treści wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący w sposób wyczerpujący wskazał przyczyny uprawdopodobniające uchybienie terminowi oraz powołał stosowny dowód na tę okoliczność (dołączono fakturę VAT dokumentującą wykonanie przedmiotowego zabiegu). Dolegliwości bólowe i psychosomatyczne, których doznał skarżący uniemożliwiły mu poruszanie się, a w konsekwencji powyższego podjęcie stosownych działań celem wniesienia odwołań, w tym w szczególności skonsultowania sytuacji prawnej z profesjonalnym pełnomocnikiem, co z całą pewnością należy potraktować jako przejaw woli należytego dbania o swój interes prawny. Chęć dokonania konsultacji z podmiotem profesjonalnym i niepodejmowanie czynności od razu pod odebraniu decyzji nie może być interpretowana na niekorzyść osoby skarżącej w szczególności, iż fakt ten wpisuje się prawo strony ochrony swoich praw oraz jej prawo do wyznaczenia w sprawie pełnomocnika. W zaistniałych okolicznościach zatem, w ślad za treścią postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, nie sposób zarzucać stronie niedbalstwo rozumiane jako nienależyte dbanie o swoje interesy czy też niedołożenie należytej staranności. Skarżący podniósł, iż jest emerytem i zamieszkuje sam, w związku z czym biorąc pod uwagę sytuację w jakiej się znalazł, po podaniu leku do stawów kolanowych, nie sposób stawiać mu zarzut jakoby miał możliwość podjęcia jakichkolwiek czynności procesowych, a w z szczególności możliwość udania się do placówki pocztowej czy nawet poszukiwanie osoby, która złoży pismo w jego imieniu. Wskazane przeszkody zdrowotne, w sposób jednoznaczny determinują fakt, iż strona przeszkody usunąć sama nie mogła, a zatem brak jest jej winy w uchybieniu terminu. Okoliczności w postaci dotkliwych skutków ubocznych opisanego zabiegu należy potraktować jako okoliczności nagłe, nieprzewidywalne, a zatem takie, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec. Przekazany wraz z wnioskiem dowód w postaci faktury, w sposób niewątpliwy uprawdopodabnia okoliczności na które powołuje się skarżący i brak jest podstaw dla ich kwestionowania przez organ, w szczególności, iż od strony w takiej sytuacji nie wymaga się przedstawienia "twardych" dowodów na powoływane fakty oraz ich wyczerpującego udowadniania. W przedmiotowej sprawie, nie zbadano i nie uwzględniono powoływanych indywidualnych okoliczności i uwarunkowań odnoszących się do strony, a które to uwarunkowania winny mieć wpływ na ocenę czy spełnione zostały przesłanki dla przywrócenia terminu. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu było rozstrzygnięcie organu odwoławczego, co do stwierdzenia uchybienia terminowi do złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości za 2018 r. 5. Podstawą wydania zaskarżonego postanowienia jest przepis art. 228 o.p. zgodnie z którym, organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (§ 1 pkt 2), a postanowienie w tym przedmiocie jest ostateczne (§ 2). Utrwalone w orzecznictwie i piśmiennictwie rozumienie tej normy prawnej wskazuje, że ma ona charakter kategoryczny i bezwarunkowy. Dlatego też każde, nawet nieznaczne, przekroczenie terminu stanowi samoistną podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. Uchybienie terminowi do wniesienia środka odwoławczego jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi (por. np. wyroki NSA: z 14 marca 2013 r., sygn. akt I FSK 590/12; z 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FSK 1060/12; z 10 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2338/13; publ. CBOSA). Jak zasadnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 5/18, użycie przez ustawodawcę wyrażenia "stwierdza" oznacza, że w każdym przypadku wniesienia odwołania po ustawowym terminie organ odwoławczy obowiązany jest wydać postanowienie, o którym mowa w powołanym przepisie. Wykładnia językowa przywołanego przepisu wskazuje także na to, że na etapie wstępnego badania odwołania organ obowiązany jest jedynie ustalić datę doręczenia decyzji, przy czym badaniu podlega również prawidłowość jej doręczenia, oraz datę wniesienia odwołania. Jeżeli porównanie tych dwóch dat wskazuje na to, że odwołanie zostało wniesione później niż w 14 dniu od dnia doręczenia decyzji (w sposób zgodny z prawem), stanowi to samoistną podstawę do stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Ustawa nie nakazuje organowi badać innych jeszcze okoliczności uchybienia terminowi. Pogląd ten można uznać za ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki NSA: z 10 października 2009 r., sygn. akt I FSK 854/08; z 8 lipca 2010 r., sygn. akt II FSK 372/10; z 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 1995/15; z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 575/16). Termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 223 § 2 pkt 1 o.p.). Jeżeli w trakcie badania wstępnego organ odwoławczy stwierdzi, że odwołanie zostało wniesione po upływie terminu do jego złożenia, wówczas wydaje postanowienie w trybie art. 228 § 1 pkt 2 o.p., stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Aby przyjąć, że odwołanie zostało złożone po terminie, należy ustalić w jakiej dacie nastąpiło doręczenie decyzji stronie i czy doręczenie to spełnia warunki pozwalające uznać je za skuteczne. Jeżeli bowiem doręczenie nie może być uznane za dokonane ze skutkiem prawnym, to nie rozpoczyna się dla strony bieg terminu do złożenia odwołania. Termin do złożenia odwołania rozpoczyna swój bieg dopiero od dnia skutecznego doręczenia decyzji stronie. W niniejszej sprawie skuteczne doręczenie skarżącemu odpisu decyzji organu pierwszej instancji w dniu 6 czerwca 2022 r. wynika z znajdującej się w aktach sprawy, zwrotnego potwierdzeni odbioru. Domniemanie autentyczności dokumentu urzędowego wskazuje na to, że dany dokument pochodzi od organu (jednostki), który go wystawił. Natomiast domniemanie zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych (wiarygodności) nakazuje uznać, że treść dokumentu jest zgodna z rzeczywistością. Domniemania te oznaczają, że dokument urzędowy nie podlega swobodnej ocenie dokonywanej przez organ administracji. Za udowodnione należy przyjąć to, co wynika wprost z dokumentu. Oznacza to, że adnotacje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji wymiarowych, mogą stanowić dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 16 grudnia 2011 r., I FSK 1861/11 "dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie wraz z adnotacjami urzędowymi zamieszczonymi na przesyłce, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko organu, że skuteczne doręczenie decyzji organu pierwszej instancji miało miejsce w dniu 6 czerwca 2022 r., co zostało wykazane znajdującym się w aktach sprawy potwierdzeniem odbioru. Zatem termin do wniesienia odwołania upływał odpowiednio z dniem 20 czerwca 2022 r. Tymczasem odwołanie złożone zostało przez skarżącego w dniu 28 czerwca 2022 r. Zatem zasadnie organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Ze względu na powyższe, zdaniem Sądu nie doszło do naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 o.p. Pozostałe zaś zarzuty skargi odnoszą się do kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, które to zagadnienie nie podlegało kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu. Odnosząc się z kolei do zarzutu w zakresie przedwczesnego wydania postanowienia o uchybieniu terminu, wobec uprzedniego nie rozpoznania wniosku o jego przywrócenie, wskazać należy, że wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 o.p. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p. W pierwszej kolejności zbadać bowiem należy, czy termin do wniesienia odwołania został zachowany. Przepisy art. 162 § 1 i 2 o.p. nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby złożyć wniosek o przywrócenie terminu, termin musi być uchybiony. Wniosek w tym zakresie, złożony mimo braku uchybienia terminowi, jest niedopuszczalny. Z tej perspektywy pierwszeństwo powinno mieć zatem rozstrzygnięcie w postaci postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi. Tego rodzaju postanowienie otwiera, bowiem drogę do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu jako w ogóle mogącego osiągnąć cel, dla którego ten rodzaj wniosku został przewidziany. Umożliwia zajęcie się badaniem jego zasadności, w szczególności oceną przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu. Ocena taka jest możliwa tylko wyłącznie wtedy, gdy termin do wniesienia dowołania został przekroczony. Wówczas nie ma już racji bytu badanie okoliczności przekroczenia terminu jako: "załatwionej" postanowieniem o stwierdzeniu uchybienia terminu. Podkreślić zatem należy, że uchybienie terminowi stanowi kluczową przesłankę do przywrócenia terminu (por. m.in. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt I FSK 901/20 - CBOSA). 6. Ze względu na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), oddalił skargę.