I SA/Gl 1207/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zmieniającej wymiar podatku od nieruchomości za 2011 r. po wznowieniu postępowania w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 200 zł, J. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W dalszej kolejności uściśliła na urzędowym formularzu (nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego), iż domaga się ustanowienia adwokata. W motywach wniosku zawartego na druku PPF z dnia 8 stycznia 2018 r. skarżąca podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie 2.059,73 zł netto. Odnotowała, że ma syna, który posiada troje dzieci. Ze względu na jego niskie dochody skarżąca przeznacza miesięcznie kwotę 700 zł na świadczenie alimentacyjne na rzecz wnuków. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca mieszka sama. Posiada: mieszkanie własnościowe spółdzielcze o pow. 46,90 m2 o wartości szacunkowej około 100.000,00 zł; grunty rolne (łąki i pastwiska) o pow. 1,2325 ha o wartości około 25.000,00 zł; lokal użytkowy o pow. 63 m2 (wartość oszacowano na kwotę 158.000,00 zł), który nie przynosi zysku; 1/3 udziału w lokalu o łącznej pow. 56,74 m2, który również nie przynosi dochodu. Do stałych miesięcznych obciążeń gospodarstwa domowego zaliczyła: spłatę kredytu (187,62 zł); alimenty na rzecz wnuków (700 zł); czynsz za mieszkanie (413,67 zł); należność za: zużytą energię elektryczną (70,00 zł), zużyty gaz (50,00 zł); opłata za internet i telewizję (132,29 zł), abonament radiowo-telewizyjny (22,70 zł); ubezpieczenie (30,00 zł); koszt zakupu lekarstw (100,00 zł) oraz koszty wyżywienia i środków czystości (353,45 zł). Łącznie wydatki bilansują wskazane wyżej dochody. Do formularza nadesłano m.in. wydruki z transakcji na rachunku bankowym, które potwierdzają większość z deklarowanych wyżej wydatków. W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych (patrz pismo z dnia 15 stycznia 2018 r.), w szczególności przez: 1) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na podstawie którego skarżąca zajmuje lokal mieszkalny będący adresem zamieszkania; należało nadto nadesłać zaświadczenie o wszystkich osobach zameldowanych w tym lokalu oraz wyjaśnić wzajemne relacje pomiędzy tymi osobami; 2) udokumentowanie miesięcznych wydatków z tytułu gospodarowania odpadami; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych oraz w kasach oszczędnościowych posiadanych przez skarżącą, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) w gospodarstwie domowym skarżącego; w tych ramach należało uwzględnić między innymi rachunek nr: [...]; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2016 r, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej; ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) w gospodarstwie domowym skarżącej; w przypadku braku odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy należy nadesłać zaświadczenia właściwego organu podatkowego, które potwierdzi tę okoliczność; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; dochody z tytułu świadczeń rentowych lub emerytalnych należy wykazać za pomocą potwierdzeń wypłaty/odbioru EPE; ten punkt wezwania dotyczy również osób pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) w gospodarstwie domowym skarżącej. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., nr 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Skarżącą pouczono nadto, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącej, należy przez to rozumieć również te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania. Przy piśmie procesowym z dnia 5 lutego 2018 r. skarżąca nadesłała plik dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono, co następuje. Stałe miesięczne udokumentowane wydatki w gospodarstwie domowym skarżącej stanowią kwotę około 1.656,60 zł, w tym również raty kredytu (187,62 zł) oraz świadczenie alimentacyjne (700 zł). Należy w tym miejscu stwierdzić, że na podstawie oświadczeń skarżącej przyjęto, iż do alimentowania dzieci zobowiązany jest jej syn – R. B.. Skarżąca prowadzi wspólnie z synem rachunek bankowy, na którym w okresie od 21 września 2017 r. do 19 stycznia 2018 r. odnotowano transakcje uznaniowe w łącznej kwocie 33.913,05 zł oraz transakcje obciążeniowe na kwotę 33.855,86 zł. Wyciągi z rachunku potwierdziły, iż dochód skarżącej z tytułu świadczenia emerytalnego wynosi 2.059,73 zł. Ustalono nadto, że rzecz syna skarżącej wpływa każdego miesiąca przelew zatytułowany "wypłata" w kwocie 1.413,48 zł. Zleceniodawcą jest A Sp. z o.o. (ul. [...], [...] O.). Na rachunku można także odnotować regularne wpłaty gotówkowe "na rzecz innego klienta R. B." (3.550,00 zł – 2.10.2017 r.; 2.070,00 – 2.11.2017 r.; 1.200,00 zł + 4.500,00 zł – 30.11.2017 r., 1.100,00 zł – 15.12.2017 r., 2.800,00 zł – 19.12.2017 r., 2.300,00 zł – 16.01.2018 r.). W bezpośrednim następstwie ww. transakcji, rachunek bankowy skarżącej i jej syna obciążany jest przelewami na rzecz A Sp. z o.o. (przykładowo w kwotach: 4.963,00 zł; 3.470,00 zł). W latach 2016 – 2017 skarżąca uzyskiwała przychód z tytułu najmu lokalu opodatkowany ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. W 2016 r. przychód wyniósł 5.104,00 zł, zaś w 2017 r. była to kwota 4.040,00 zł. W oparciu o powszechnie dostępne informacje (http://ms.gov.pl/krs) ustalono, że skarżąca jest wspólnikiem w A Sp. z o.o. w O. (adres Spółki jest tożsamy z miejscem zamieszkania skarżącej). Wartość udziałów skarżącej stanowi kwotę 2.500,00 zł. Ustalono nadto, że do dnia 5 lutego 2018 r. mieszkanie skarżącej stanowiło nadto siedzibę B Sp. z o.o. Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 200 zł, podobnie w pozostałych czterech sprawach, które są prowadzone równolegle z niniejszym postępowaniem. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba jeszcze na wstępie podkreślić, że stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującej prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należy odnieść jej sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. W ocenie referendarza skarżąca nie przedstawiła swojej sytuacji rodzinnej i materialnej w sposób, który pozwoliłby na wolną od wątpliwości ocenę jej wniosku. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że już na etapie wypełniania druku formularza skarżąca pominęła istotne informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. Nie ujawniła wówczas, że dodatkowym źródłem dochodu jest najem, oraz że posiada udziały w Spółce z o.o., co należało wskazać odpowiednio w rubrykach 10 i 7.2.2 druku PPF. Już ta okoliczność sama przez się winna dyskwalifikować skarżącą jako beneficjenta prawa pomocy, wszak rzutuje na wiarygodność dalszych jej oświadczeń. Nadesłane przez nią dokumenty jedynie pogłębiły wątpliwości, co do składanych przez skarżącą oświadczeń. Jeszcze w formularzu podkreśliła, że z uwagi na niskie dochody jej syna, świadczy zastępczo alimenty na rzecz jego dzieci. Tymczasem z historii transakcji na ich wspólnym rachunku bankowym wynika, że na rzecz R. B. wpływa nie tylko wynagrodzenie, skądinąd ustalone na poziomie minimalnym, ale także wpłaty gotówkowe, które sięgają nawet 4.500,00 zł. Taki stan rzeczy powoduje to, że w procesie bilansowania dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącej należy z tej drugiej pozycji wyłączyć rzeczone świadczenie w kwocie 700 zł miesięcznie. Po pierwsze, obowiązek alimentowania nie ciąży bezpośrednio na skarżącej, a po wtóre nie potwierdziło się w sposób wolny od wątpliwości oświadczenie skarżącej, iż jej syn osiąga niskie dochody. Oznacza to, że ww. środki pieniężne mogą być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych. Kwota ta może być powiększona nadto o wydatki związane ze spłatą kredytu. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na chwilę obecną nie sposób stwierdzić, jak w rzeczywistości kształtują się dochody skarżącej w świetle ujawnionych tutaj okoliczności. Pomocnym w tym zakresie mogło okazać się zeznanie roczne na potrzebę podatku dochodowego, nawet za 2016 r. Tymczasem skarżąca nadesłała jedynie PIT-28 za lata 2016-2017, które ujawniły tylko część źródeł pozyskiwania dochodów. Także tylko tą część dochodu zdają się potwierdzać wyciągi z pojedynczych transakcji na rachunku bankowym skarżącej o charakterze uznaniowym, w których zleceniodawcami są m.in. B Sp. z o.o., czy C Sp. z o.o. Końcowo warto odnotować, że instytucja prawa pomocy nie została wprowadzona do postępowania sądowoadministracyjnego, aby wspierać wnioskodawców, którzy deklarują posiadanie majątku oszacowanego na kwotę co najmniej 283.000,00 zł. W szczególności ta forma wsparcia nie może mieć miejsca w sytuacji, w której strona swobodnie dysponuje tym majątkiem i przede wszystkim ma możliwość jego obciążenia. Ujawnione wątpliwości i niespójność oświadczeń skarżącej nie pozwala na uwzględnienie jej wniosku. Nie jest w tym przypadku możliwe przyznanie prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.