I SA/Gl 1306/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia w całości lub części od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie skarżący wskazał, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej ze względu na zły stan zdrowia, który uniemożliwia mu podjęcie pracy. Oświadczył, że aktualnie pozostaje na utrzymaniu żony, która utrzymuje również ich małoletniego syna. Stwierdził, że "opłaty sądowe w niniejszej sprawie są bardzo wysokie i nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem. L. U. oświadczył, że wraz z żoną posiadają lokal mieszkalny o pow. 35 m2, przy czym jest on obciążony hipoteką. Ich wspólnym składnikiem majątkowym jest nadto samochód osobowy marki Opel Vectra (rok prod. 2005), jednakowoż jest on objęty postępowaniem egzekucyjnym. Skarżący zdeklarował, że dochód jego żony (jedyne źródło w gospodarstwie) stanowi kwotę 1 800 zł. Miesięczne koszty ponoszone w gospodarstwie domowym oznaczył w kwocie 710 zł. Przy opisanym wyżej oświadczeniu skarżący nadesłał plik dokumentów źródłowych, które uzupełnił następnie (patrz pismo przewodnie skarżącego z dnia 21 grudnia 2012 r.) w wyniku wezwania referendarza sądowego z dnia 14 grudnia 2012 r. Dokonawszy zestawienia wspomnianych wyżej dokumentów ustalono, co następuje. L. U. jest osobą bezrobotną, przy czym nie został zarejestrowany we właściwym urzędzie pracy. Jedynym źródłem utrzymania w jego trzyosobowym gospodarstwie domowym jest wynagrodzenie żony w kwocie 2 442,52 zł (średnia z okresu od 1 września 2012 r. do 30 listopada 2012 r.; patrz zaświadczenie z zakładu pracy). Łączna kwota wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie stanowi kwotę około 1 800 zł, w tym z tytułu: zużycia gazu (100 zł); zużycia energii elektrycznej (62 zł); czynszu (381,21 zł); obiadów dla syna (60 zł); usług telekomunikacyjnych (80 zł); zakupu lekarstw (50 zł) i opłaty abonamentowej TV (70 zł) i 1000 zł na wyżywienie. Pomimo, że nie wszystkie z tych pozycji zostały przez skarżącego udokumentowane sąd ich nie zakwestionował. Podobnie rzecz ma miejsce w przypadku deklarowanych przez skarżącego wydatków na wyżywienie, tj. kwoty 1000 zł, która również została przez sąd uwzględniona. L. U. został zgłoszony przez swoją żonę do ubezpieczenia społecznego, dlatego może bezpłatnie korzystać z opieki medycznej. Samochód osobowy marki Opel Vectra został wystawiony przez organ egzekucyjny na sprzedaż w drodze licytacji. Mieszkanie skarżącego jest obciążone hipoteką przymusową w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Dyrektora Izby Celnej w K.. Należy w tym miejscu odnotować, że skarżący występował już wcześniej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Mocą postanowień z dnia 27 sierpnia 2012 r., w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 158/12 do III SA/Gl 163/12, skarżący został zwolniony z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej, w części przekraczającej kwotę 300 zł. W wyniku tych rozstrzygnięć skarżący uiścił kwotę 1 800 zł tytułem wpisów sądowych od skarg w ww. sprawach. Następnie w sprawach o sygn. III SA/Gl 1543/12 do III SA/Gl 1548/12 został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Łączny wpis sądowy od skarg w ww. sześciu sprawach wynosił 4.632 zł W Wydziale I tut. Sądu zarejestrowano 6 skarg L. U.. Postępowania w tych sprawach toczą się pod sygn. akt: I SA/Gl 1275/12 do I SA/Gl 1278/12, I SA/Gl 1286/12 i I SA/Gl 1306/12. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że przedłożony przez stronę materiał dowodowy oraz podane przez niego okoliczności faktyczne nie były wystarczające do uwzględnienia złożonego przez niego wniosku. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił błędną ocenę zebranych w sprawie dokumentów, nieodniesienie sytuacji finansowej do wysokości opłaty sądowej w niniejszej sprawie w powiązaniu z pozostałymi sprawami zawisłymi przed tut. Sądem oraz nieuwzględnienie wydatków na wyżywienie rodziny które wynoszą ok. 1 000 zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, Sad zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Co do zasady, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania i z tego też względu jego przyznanie następuje w szczególnej sytuacji. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania tej instytucji, gdy wnioskodawca znajduje się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym, a mianowicie jest pozbawiony środków do życia, obiektywnie nie ma możliwości pozyskania kwot na pokrycie kosztów postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043). Jednocześnie podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca winien jednakże sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, Lex nr 1104143). Ponadto to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego co do zasadności zgłoszonego żądania (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex nr 552205; z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 430/08, Lex nr 565698; z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, Lex nr 479084). Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej ze względu na zły stan zdrowia, który uniemożliwia mu podjęcie pracy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (246 § 1 pkt 2 P.p.s.a). Zatem jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy jest sytuacja finansowa strony, która uniemożliwia jej partycypowanie w kosztach prowadzonego postępowania sądowego. A rolą strony jest ją "wykazać", co oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Skarżący mimo, iż powołał się na zły stan zdrowia, który uniemożliwia mu podjęcie pracy a tym samym negatywnie wpływa na jego sytuację finansową faktu tego w żaden sposób nie wykazał. Nie nadesłał zaświadczenia o niepełnosprawności ani żadnego innego dokumentu wskazującego, iż jego stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy. Do akt załączone jest jedynie oświadczenie lekarza, że pacjent jest systematycznie leczony na nadciśnienie tętnicze. Schorzenie to jest dość powszechne a zdecydowana większość osób, które na nie cierpi nie rezygnuje jednak z aktywności zawodowej. Zatem nadesłane w sprawie oświadczenie lekarza o występującym u skarżącego nadciśnieniu w żaden sposób nie wskazuje na jego niezdolność do pracy. L. U. oświadczył nadto, że aktualnie pozostaje na utrzymaniu żony, która utrzymuje również ich małoletniego syna. W złożonym na druku PPF oświadczeniu podał, iż zarobki żony wynoszą 1 800 zł brutto, jednakże z zaświadczenia zakładu pracy wydanego za okres od września do listopada 2012 r. wynika, że zarobki te wynoszą 3 364, 72 zł brutto ( 2 442,52 zł netto). W złożonym wniosku stwierdził, że "opłaty sądowe w niniejszej sprawie są bardzo wysokie i nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny". Opłata sądowa inicjująca postępowanie w tej sprawie wynosi 100 zł i jest najniższą, jaka została przewidziana w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami W ocenie Sądu skarżący znajduje się w sytuacji, która pozwala mu na pokrycie kosztów w najniższej z możliwych wysokości przewidzianych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Odmiennie rzecz się miała w sprawach oznaczonych sygn. III SA/Gl 1543/12 do III SA/Gl 1548/12, w których łączny wpis sądowy wynosił 4 632 zł. w sprawach tych zasadnym było zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Jednakże sprawach o sygn. III SA/Gl 158/12 do III SA/Gl 163/12, w których skarżący został zwolniony od uiszczenia kosztów postępowania w części był w stanie zgromadzić odpowiednie zasoby i uiścić jednorazowo wpis sądowy w wysokości 1 800 zł. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Skarżący w 6 sprawach toczących się przed tutejszym Sądem został zwolniony z uiszczenia wpisu w części w kolejnych 6 zwolniono go od całkowitego ponoszenia kosztów zatem budżet państwa czyli ogól obywateli przejął na siebie pokrycie kosztów sądowych w 12 wszczętych przez niego postępowaniach. Zdaniem Sądu nie jest zasadnym, by skarżący nie ponosił żadnych nawet najniższych kosztów wynikających z toczących się przed tutejszym sądem postępowań. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.