I SA/Gl 1340/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w 2011 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W skardze z dnia 6 listopada 2017 r. pełnomocnik R. D. wystąpił między innymi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, podnosząc, że skarżący nie będzie w stanie ponieść wpisu sądowego do skargi w kwocie 4.422,00 zł. W tych ramach nadesłano kopie dokumentów wskazujących na zobowiązania kredytowe zaciągnięte przez skarżącego samodzielnie oraz wspólnie z żoną lub synem, jak również wyciągi z rachunków bankowych. Jednym z załączników do skargi był także urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy sygnowany w dniu 6 listopada 2017 r., w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach podkreślił, że aktualne saldo zadłużenia wobec banków wynosi 20.172,32 zł (stan na październik 2017 r.). Z kolei analiza jego rachunków bankowych z okresu od czerwca do października 2017 r., wskazała, że w każdym z tych miesięcy występowało ujemne saldo końcowe średnio wynoszące -40.070,00 zł. Wnioskodawca od 3 stycznia 2013 r. pozostaje w umownej rozdzielności majątkowej, natomiast od 2016 r. orzeczono między małżonkami rozwód. W chwili obecnej toczy się postępowanie w sprawie o podział majątku dorobkowego małżonków, jak również postępowanie z powództwa małżonki skarżącego o ustanowienie świadczenia alimentacyjnego w kwocie 3.000,00 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada: dom o pow. 160 m2 (majątek dorobkowy małżonków), budynek gospodarczy o pow. 25 m2 (majątek dorobkowy małżonków) o szacunkowej wartości 270.000,00 zł, "lokal mieszkalny – pow. 52,46 m2 o szacunkowej wartości 250.000,00 zł/ 150.000,00 zł (majątek dorobkowy małżonków)", jak również samochód osobowy marki VOLVO S40 rok prod. 2006. W rubryce "dochody" skarżący wpisał "40.000,00 złotych straty w trzech ostatnich miesiącach. Po stronie zobowiązań odnotował sygnalizowane już wyżej zobowiązania kredytowe. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, w szczególności w zestawieniu z okolicznościami wynikającymi z załączonych doń dokumentów, zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni - poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń, w tym uzyskiwanych w ramach tzw. Programu 500+, z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub odpisów decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano. Dochody z działalności gospodarczej należy udokumentować poprzez przedstawienie przede wszystkim odpisów księgi przychodów i rozchodów (pełnej wersji z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji dla podatku od towarów i usług, raportów kasowych, a także aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności, z kolei brak dochodów domowników poprzez przedłożenie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o braku zaliczek na podatek dochodowy bądź zaświadczenia urzędu pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej; 2) odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za rok 2017, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2016; 3) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie likwidacji rachunku w Banku "A" – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank (spółdzielczą kasę oszczędności) lub odpis umowy o zamknięciu rachunku; 4) dokumentów obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz stan jego przedsiębiorstwa, w szczególności odpisów: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych; 5) zaświadczeń banków wskazujących wysokość miesięcznych rat kredytów spłacanych przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramów spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące; 6) zaświadczeń "B" Sp. z o.o. oraz "C" s.c. określających wysokość kwot wypłaconych skarżącemu w okresie ostatniego półrocza, niezależnie od tytułu prawnego wypłaty (wypłaty z zysku, związane z posiadanymi udziałami, wynagrodzenia itp.); 7) dokumentów pozwalających ustalić obecny stan wspomnianych we wniosku postępowań w przedmiocie podziału majątku oraz alimentów, np. odpisów orzeczeń, wezwań, zawiadomień, pism strony przeciwnej itp.; 8) odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Zarządzeniem z dnia 25 kwietnia 2018 r., uwzględniając wniosek pełnomocnika skarżącego, referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o kolejne siedem dni. Termin ten upłynął w dniu 9 maja 2018 r. W piśmie procesowym z dnia 27 kwietnia 2018 r., ustosunkowując się do ww. wezwania referendarza sądowego, pełnomocnik skarżącego oświadczył, że w chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza w dwóch formach, tj. jako osoba fizyczna, a także jako wspólnik spółki "B" Sp. z o.o. Jedynym przychodem tej ostatniej jest dotacja otrzymywana na rzecz "D" w T. oraz "E" w T. W tej części pisma strona skarżąca odesłała do dokumentacji księgowej obu wspomnianych wyżej form prowadzenia działalności gospodarczej. Na jej gruncie ustalono, że dochód skarżącego z tytułu działalności prowadzonej jako osoba fizyczna w 2017 r. wyniósł 65.246,96 zł brutto. W okresie od stycznia do lutego 2018 r. dochód ten wyniósł 14.897,76 zł. Odnośnie ewentualnych dochodów z tytułu posiadania udziałów w spółce prawa handlowego, R. D., działając jako prezes zarządu Spółki wystawił zaświadczenie, że w okresie od 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r. "B" Sp. z o.o. nie wypłaciła mu żadnych należności, w tym udziału z zysku, gdyż takowy nie zaistniał. W dalszej części pisma czytamy, iż R. D. posiada aktualnie dwa rachunki bankowe. Jeden z nich obsługuje działalność gospodarczą skarżącego prowadzoną jako osoba fizyczna, drugi zaś został założony przez "C" s.c., która zakończyła swą działalność w 2014 r. Skarżący podniósł przy tym, że rachunek Spółki jest wykorzystywany do obsługi zobowiązania kredytowego, którego ostatnia rata została zrealizowana 25 kwietnia 2018 r. Z uwagi zatem na zakończenie prowadzenia przez Spółkę działalności gospodarczej, nie jest możliwe przedstawienie zaświadczenia o dochodach z niej osiągniętych. Dalsze wyjaśnienia skarżącego dotyczą jego stałych wydatków. W tych ramach oświadczył, że do takowych należy zaliczyć czynsz za mieszkanie w łącznej kwocie 1.151,60 zł. Oświadczył przy tym, że zadłużenie z tego tytułu stanowi kwotę 5.206,12 zł. W piśmie z 27 kwietnia 2018 r. wnioskodawca odnotował nadto, że jest rozwodnikiem, a w chwili obecnej toczy się postępowanie w sprawie o podział majątku, jak również postępowanie sądowe zainicjowane przez jego żonę o alimenty wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia. Powódka domaga się od skarżącego zasądzenia na jej rzecz alimentów w kwocie 3.000,00 zł. Ustalono nadto na podstawie zaświadczenia Banku "A" S.A., że R. D. na dzień 23 kwietnia 2018 r. posiadał 6 wymagalnych kredytów zaciągniętych na łączną kwotę 312.500,00 zł. Raty kapitałowe wraz z odsetkami wyniosły łącznie w marcu 2018 r. 11.475,64 zł. Do końca 2018 r. jest wymagalny kredyt zaciągnięty przez skarżącego wspólnie z małżonką na zakup budynku mieszkalnego. Obecnie rata stanowi miesięcznie kwotę 810,21 CHF. W ramach działalności prowadzonej przez skarżącego osobiście zawarta została umowa leasingu operacyjnego samochodu osobowego z miesięczną spłatą raty w kwocie 1.184,96 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1 druku PPF). Obecnie koszty te sprowadzają się do ww. wpisu sądowego od skargi. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z brzmieniem art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującej o prawo pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jej sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. W punkcie wyjścia należy odnieść się do wielokrotnie eksponowanej przez skarżącego kwestii zobowiązań kredytowych, wszak w świetle wyjaśnień wnioskodawcy jest to kluczowa przyczyna niemożności poniesienia kosztów sądowych. W tych ramach odnotował m.in. (patrz wniosek zawarty w skardze), że w chwili obecnej, oprócz własnych, musi spłacać także kredyty zaciągnięte przez "B" Sp. z o.o. oraz "C" s.c. Przedstawiona dokumentacja zdaje się nie potwierdzać tej okoliczności. Nawet jeśli bowiem przyjąć, że spłata takich zobowiązań odbywa się przy wykorzystaniu rachunku bankowego należącego do skarżącego, to trzeba podkreślić, że rachunek ten notuje relatywnie sporą ilość transakcji uznaniowych pochodzących od "B" Sp. z o.o. W szczególności jest to widoczne w dokumentacji źródłowej przedstawionej przy skardze (patrz przykładowo uznania na rachunku nr 071090...1795 z: 2 i 28.06.2017 r., 30.08.2018 r., 28.09.2018 r., 13 i 25.10.2018 r.) Taki stan rzeczy może oznaczać, że jeśli rzeczywiście skarżący spłaca zadłużenie Spółki, to czyni to ze środków pochodzących od niej samej. Trzeba też podkreślić, że skarżący posiada zobowiązanie kredytowe wspólnie z żoną, a zatem w części rat kredytowych powinna partycypować właśnie ona. W uznaniu rozpoznającego wniosek ta część argumentacji skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Konstatacja ta doznaje wzmocnienia na gruncie judykatury. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia bowiem utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku, trzeba także podkreślić, że nie wszystkie okoliczności, które podniósł skarżący znalazły potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Przykładowo zeznał w druku PPF, że w ostatnich trzech miesiącach (tj. za okres do sierpnia do października 2017 r.) poniósł stratę w kwocie 40.000,00 zł w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem z dokumentów źródłowych (patrz podsumowanie KPiR za 2017 r.) wynika, że w okresie tym skarżący uzyskał dochód brutto w kwocie 47.000,00 zł. Trzeba też zauważyć, że pomimo deklarowanych przez skarżącego kłopotów finansowych, także w dalszej części toczącego się postępowania w przedmiocie prawa pomocy, skarżący uzyskiwał dochód z tego źródła. W okresie od stycznia do lutego 2018 r. była to kwota 14.897,76 zł. Nawiązując jeszcze do druku PPF i złożonych w nim oświadczeń, trzeba wytknąć skarżącemu, iż w złożonym tam oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie wspomniał, iż posiada udziały w spółce prawa handlowego, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w rubryce 7.2.2. Już sygnalizowane wyżej okoliczności mogą świadczyć o tym, że skarżący inicjując niniejsze wpadkowe postępowanie, kierował się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Rozpoznający wniosek uznał nadto w toku analizy dokumentacji źródłowej i złożonych przez skarżącego oświadczeń, że do prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie podziału majątku, obowiązki z tytułu posiadania nieruchomości solidarnie obciążają obu współwłaścicieli. Taki stan rzeczy oznacza, że w utrzymaniu tychże nieruchomości powinna partycypować także żona skarżącego, a zaoszczędzone w ten sposób przez skarżącego środki pieniężne mogą zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w tej sprawie. Wypada jeszcze w tym miejscu zauważyć, że skarżący dość selektywnie podchodzi do kwestii odpłatności szeroko pojmowanego wymiaru sprawiedliwości. Z jednej strony, dość nieudolnie próbuje wykazać brak środków na pokrycie m.in. wpisu sądowego od skargi w tej sprawie, a z drugiej, przekazuje na rzecz pełnomocnika procesowego sumy pieniężne zbliżone do wysokości wpisu sądowego od skargi w tej sprawie (patrz przelew z dnia 18 sierpnia 2018 r.). Nie można oczywiście wykluczyć, że częścią składową tego przelewu były należności sądowe, ale taki stan rzeczy tym bardziej uzasadnia zapadłe obecnie rozstrzygnięcie. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.