I SA/Gl 1549/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Borys Marasek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi L. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 11 września 2023 r. nr 2401-IEE.7192.342.2023.2/MK UNP: 2401-23-203280 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Przedmiot kontroli Sądu stanowiło postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej: "DIAS", "Dyrektor", "organ nadzoru") 11 września 2023 r. nr 2401-IEE.7192.342.2023.2/MK UNP: 2401-23-203280 wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej "k.p.a."), art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 - zwana dalej "u.p.e.a.") utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z 6 lipca 2023 r. (dalej: "ZUS", "organ egzekucyjny") skierowane do L. Z. (dalej: "Zobowiązany", "skarżący") w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Wskazane postanowienie zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: ZUS wystawił wobec zobowiązanego tytuły wykonawcze z 10 maja 2023 r. o nr od TW 4480023008592 do TW 4480023008611 obejmujące niewykonane w terminie obowiązki zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i FGŚP za okres od listopada 2016 do listopada 2019 roku. ZUS w oparciu o wskazane tytuły egzekucyjne uruchomił postępowanie egzekucyjnego, w którym występował w roli organu egzekucyjnego. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ZUS zawiadomieniami z 11 maja 2023 r., zajął wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego prowadzonego przez P S.A. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu 29 maja 2023 r. Natomiast Bank otrzymał zawiadomienie drogą elektroniczną w dniu 11 maja 2023 r. Dłużnik zajętej wierzytelności (Bank) pismem z 15 maja 2023 r. poinformował ZUS o niemożliwości realizacji zajęć z uwagi na brak środków i obrotów na koncie. Zobowiązany pismami z 6 czerwca 2023 r. złożył skargi na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na poczet należności pieniężnej, o której mowa w art. 62b ust. 2 pkt 2 ustaw y z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe. Skarżący zarzucił: 1) bezzasadne i bezprawne dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; 2) niedopuszczalność egzekucji; 3) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej, 4) zaniechanie doręczenia tytułów wykonawczych. Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego i zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania sprawy. Uzasadniając zarzuty Zobowiązany podniósł, że od 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje z tego tytułu dochodów, więc nie jest obowiązany do ponoszenia ciężarów o jakich mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący zakwestionował występowanie jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych dla przymusowego dochodzenia od niego należności. Zobowiązany nie zgodził się z podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. ZUS jako organ egzekucyjny postanowieniem z 6 lipca 2023 r. oddalił skargi na postanowienia na czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P S.A. z 11 maja 2023 r. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że skarga na czynność egzekucyjną przysługuje na czynności o charakterze faktycznym i to takie, które nie są zaskarżalne innymi środkami prawnymi przewidzianymi w ustawie. Wskazano, że nie ma możliwości odniesienia się w ramach skargi na czynność egzekucyjną do okoliczności rozpatrywanych, w trybie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny stwierdził, że skarżone czynności egzekucyjne zostały przeprowadzone w zgodzie z przepisami prawa, a to art. 67 § 2, § 2a, art. 81, art. 80 § 1-3, art. 86b u.p.e.a. Zobowiązany pismem z 28 lipca 2023 r. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając brak podstawy faktycznej i prawnej do jego wydania, a także błędną interpretację przepisów o egzekucji administracyjnej. Skarżący powtórzył argumentację nawiązującą do podnoszonych przez niego wcześniej okoliczności. Nadto wskazał, że nie posiada żadnych źródeł dochodu, co powinien uwzględnić organ. Wskazał, że środki zgromadzone na rachunku bankowym są wolne od zajęcia. Dyrektor postanowieniem z 11 września 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie ZUS. Organ nadzoru wskazał, że w postępowaniu w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, a tym bardziej nie ocenia się braku doręczenia upomnienia, niedopuszczalności egzekucji oraz wadliwości tytułów wykonawczych. Z tych względów skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, który zastępuje stronie inne przysługujące środki prawne w celu ochrony przed prowadzoną egzekucją administracyjną. Zarzuty tego rodzaju nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a., dlatego Dyrektor nie odniósł się do nich merytorycznie. Dyrektor stwierdził, że organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku. Dyrektor nie dopatrzył się również wad w zaskarżonym postanowieniu. Postanowienie organu egzekucyjnego zawierało bowiem, wszystkie wymagane prawem elementy. Organ dokonał oceny czynności egzekucyjnej przez pryzmat podnoszonych w skardze zarzutów i obowiązujących przepisów prawa, odnośnie zajęcia rachunku bankowego, nie stwierdzając aby doszło do ich naruszenia. Zobowiązany pismem z 23 października 2023 r. wniósł skargę na postanowienie DIAS. Skarżący ponownie zarzucił brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia należności pieniężnych. Wskazał, że nie zaistniały podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego, na co wskazywały podnoszone przez niego dotychczas argumenty. Zobowiązany wniósł o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ, a także o zasądzenie na rzecz zobowiązanego kosztów postępowania. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę udzielonej pismem z 22 listopada 2023 r. Dyrektor podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga została wniesiona na postanowienie wymienione art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej: p.p.s.a.) mieszczące się we właściwości Sądu. Zaskarżone postanowienie wydano w wyniku rozpoznania przez organy administracyjne skargi na czynności egzekucyjne uregulowanej w art. 54 u.p.e.a. Powołany przepis w § 1 stanowi, że skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego przysługuje zobowiązanemu. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zakres przedmiotowy skargi na czynność egzekucyjną określony został w sposób pozytywny przez ustawodawcę wprost, a to dzięki wskazaniu jakiego rodzaju działania organu egzekucyjnego mogą być za jej pomocą zwalczane przez zobowiązanego. Podmiot legitymowany do jej wniesienia może kwestionować legalność czynności egzekucyjnej rozumianą jako prawną dopuszczalność i poprawność przeprowadzenia. Zobowiązany może również zwalczać poprawną w sensie formalnym czynność, która jednak nosi znamiona zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W tym aspekcie skarga na czynność egzekucyjną stanowi środek zabezpieczający realizację zasady ogólnej administracyjnego postępowania egzekucyjnego – niezbędności i minimalizowania uciążliwości środków egzekucyjnych (art. 7 § i § 2 u.p.e.a.). Zakres przedmiotowy skargi na czynności egzekucyjne określony jest też w sposób negatywny w literaturze i orzecznictwie, a to przez wskazanie zagadnień które nie mogą zostać nią objęte. Skarga na czynność egzekucyjną nie może dotyczyć materii zastrzeżonej dla innych środków prawnych występujących w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FSK 1324/18, z 17 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 583/21, wyrok WSA w Gliwicach z 8 maja 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1683/23- orzeczenia dostępne poprzez Centralną Bazę Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1370/17, z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13, z 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13, z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13). W rozpoznawanej sprawie skarżący podnosi zarzuty nakierowane na podważenie zasadności prowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego mającego za przedmiot niewykonany obowiązek uiszczania składek na rzecz ZUS. Skarżący kwestionuje "podstawy faktyczne i prawne" zastosowania wobec niego środków egzekucyjnych. W istocie zatem okoliczności podnoszonego przez zobowiązanego na etapie: skargi na czynności egzekucyjną wniesioną do ZUS, zażalenia na postanowienie wniesionego do DIAS, a końcowo również skargi wniesionej do tut. Sądu, nie mieszczą się w opisanym wyżej zakresie rozpoznania wyznaczonym art. 54 § 1 u.p.e.a. Skarżący nie zgłasza zastrzeżeń, co do poprawności przeprowadzenia zajęcia rachunku bankowego. Nie kwestionuje go też ze względu na nadmierną uciążliwość. W tej sytuacji wniesiona przez Zobowiązanego skarga na czynność egzekucyjna nie mogła służyć weryfikacji zasadności dochodzenia od niego obowiązku. Jak trafnie wyjaśniły organy administracji nie jest ona przewidziana do tego celu. Zobowiązanemu przysługiwały inne środki prawne np. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną nie mogła również odnieść skutku poprzez doprowadzenie do kontroli wypełnienia obowiązku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia z art. 15 § 1 u.p.e.a., czy też doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Zastosowany przez organ egzekucyjny środek w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (wierzytelności pieniężnych) mieścił się w katalogu środków przewidzianym w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. dla egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. Organ egzekucyjny (Dyrektor oddziału ZUS) był uprawniony do jego zastosowania w świetle art. 19 § 4 u.p.e.a. Strona nie wskazała okoliczności mogących wskazywać na jego nadmierną uciążliwość, a organy administracji okoliczności takich się nie dopatrzyły. W tym stanie rzeczy skarga nie zasługiwała na uwzględnienie z tego względu Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.