I SA/Gl 1683/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krywow (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Borys Marasek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 września 2023 r. nr 2401-IEE.7192.367.2023.2/BKZ/ UNP: 2401-23-213942 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Postanowieniem z 26 września 2023 r. nr 2401-IEE.7192.367.2023.2/BKZ/ UNP: 2401-23-213942 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775) dalej K.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.) dalej u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: wierzyciel, organ egzekucyjny) z 18 sierpnia 2023 r. znak: [...] sygn. sprawy [...] oddalające skargę A. S. (dalej zobowiązana, skarżąca) na czynność organu egzekucyjnego z dnia 30 czerwca 2023 r., tj. zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego zawiadomieniem o nr [...]. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 28 czerwca 2023 r. wierzyciel wystawił przeciwko zobowiązanej tytuł wykonawczy o nr TW4480023011933 obejmujący składki na ubezpieczenie zdrowotne za marzec i kwiecień 2023 r. Wierzyciel działający jako organ egzekucyjny nadał ww. tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu do egzekucji. Następnie zawiadomieniem z 30 czerwca 2023 r. o numerze [...], organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanej w Oddziale ZUS w Z., które doręczono zobowiązanej w dniu 17 lipca 2023 r. Pismem z 24 lipca 2023 r. zobowiązana – działając przez pełnomocnika męża W. S. − złożyła skargę na zajęcie dokonane ww. zawiadomieniem z 30 czerwca 2023 r. Zobowiązana wskazała, że zajęcia naruszają prawo, gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Podała także, że zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy publiczne mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. W związku z tym, skoro Dyrektor Oddziału ZUS w Z. działa na podstawie zarządzenia, do treści którego nikt spoza ZUS nie ma dostępu, to działanie takie narusza Konstytucję i tym samym narusza prawo. Zarządzenia prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinny zostać oficjalnie opublikowane. Jeśli do tego nie doszło, to nie mogą być stosowane. W Polsce obowiązuje zasada jawności prawa. W ocenie zobowiązanej, jeśli kwestię właściwości miejscowej urzędów skarbowych Minister Finansów uregulował w rozporządzeniu z 19 listopada 2003 r., w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych, to jeśli dla ZUS nie ma takich regulacji, prowadzenie postępowań egzekucyjnych jest niedopuszczalne. Jeżeli takie zarządzenie, jako akt prawa wewnętrznego ZUS, nie zostało ogłoszone, to nie może ono być stosowane. Jeśli w Polsce obowiązuje zasada jawności prawa, to taka luka stanowi podstawę niezgodności z prawem każdego postępowania egzekucyjnego, ze względu na brak zgodnych z Konstytucją podstaw do jego wszczęcia. Postanowieniem z 18 sierpnia 2023 r. organ egzekucyjny oddalił skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego. W zażaleniu zobowiązana podniosła tożsame zarzuty jak w piśmie z 24 lipca 2023 r. Postanowieniem z dnia 26 września 2023 r. Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Rozpatrując zażalenie powołał się m.in. na przepisy art. 54 § 1 i § 5, art. 1a pkt 12 lit. a tiret 3, a także art. 67 § 1 i § 2 oraz art. 79 § 1 u.p.e.a. Organ odwoławczy uznał, że zobowiązana nie wskazała żadnych wad formalnoprawnych zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Stwierdził, że czynności zostały dokonane w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami regulującymi sposób oraz formę ich dokonania. Ponadto wierzyciel odniósł się szczegółowo do podstaw prawnych i wynikających z nich uprawnień organu egzekucyjnego do prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanej. Zauważył, że argumenty wskazane przez zobowiązaną stanowiły podstawę do wniesienia zarzutów w trybie art. 33 u.p.e.a. Ponadto uznał, że wniosek zobowiązanej o doręczenie informacji wskazującej źródło prawne zawierające pełnomocnictwo dla Dyrektora Oddziału ZUS w Z., winien zostać skierowany do organu egzekucyjnego. Dodatkowo nadmienił, że przed tut. sądem toczyła się tożsama sprawa, w której wyrokiem z 29 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 349/22 oddalono skargę zobowiązanej. W podstawach prawnych rozstrzygnięcia przytoczył także przepis art. 73 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), zgodnie z którym do zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych oraz określanie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie zobowiązana zarzuciła mu rażące naruszenie prawa i wniosła o jego uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Kontroli Sądu, na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 p.p.s.a., podlegało postanowienie z 26 września 2023 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z 18 sierpnia 2023 r. oddalające skargę zobowiązanej na czynność organu egzekucyjnego z 30 czerwca 2023 r., tj. zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego zawiadomieniem nr [...]. W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FSK 1324/18, z 17 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 583/21; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1370/17, z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13, z 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13, z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13). Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (§ 2 ww. przepisu). Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono. Skarżąca kwestionując prawo organu do dokonania czynności polegającej na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność na rachunku bankowym, nie podniosła żadnych zarzutów odnoszących się do prawidłowości wspomnianej czynności, a jedynie sformułowała generalne zarzuty, co do właściwości organu egzekucyjnego, wskazując na rażące naruszenie prawa, w tym Konstytucji RP. Odnosząc się do zarzutu właściwości organu egzekucyjnego, tj. Dyrektora Oddziału ZUS, wskazać należy, że został on prawidłowo wyjaśniony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ odwoławczy zasadnie wskazał na uprawnienia dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, określone w art. 19 § 4 u.p.e.a., wyjaśniając w ten sposób kwestię właściwości rzeczowej. Sąd zauważa, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 3 lipca 2014 r. sygn. akt II GSK 854/13 i II GSK 855/13, z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1221/13 i z 11 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1022/15 analizował powyższe zagadnienie. Analogicznie orzekł także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyrokach z 23 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 1108/16, z 29 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 349/22, z 26 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 531/23. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zaprezentowany w tych orzeczeniach pogląd prawny odnoszący się do problematyki właściwości miejscowej Dyrektora Oddziału ZUS. Przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. wprost wskazuje na dyrektora oddziału ZUS jako na organ egzekucyjny uprawniony do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych m.in. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek. Z kolei z art. 22 § 2 u.p.e.a. wynika, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego z zastrzeżeniem § 3 (ten ostatni przepis nie ma w sprawie znaczenia). Zatem właściwość rzeczowa i terytorialna w prowadzeniu przeciwko skarżącej egzekucji znajdowała oparcie w obowiązujących przepisach. Zgodnie natomiast z art. 73 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do zakresu działania Prezesa ZUS należy m.in. tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych oraz określenie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej. Wykonanie powyższego upoważnienia przez Prezesa ZUS w drodze aktu wewnętrznego, jakim jest zarządzenie tego organu nie ma żadnego znaczenia w sprawie ze względu na treść wyżej przywołanych przepisów u.p.e.a. W ich świetle nie nasuwa wątpliwości, że egzekucja należności pieniężnych wobec skarżącej była prowadzona przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ, tj. przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z.. Szczegółowe, w istocie wewnątrzorganizacyjne, zakreślenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów ZUS nie wprowadza nic nowego w ukształtowane przepisem art. 22 § 2 u.p.e.a. zasady określenia właściwości dyrektora określonego oddziału ZUS, bowiem tę właściwość identyfikuje się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, która to zasada w rozpoznawanej sprawie nie została naruszona. W konsekwencji brak jest podstaw do twierdzenia, że doszło do naruszenia art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Podsumowując Dyrektor Oddziału ZUS był organem egzekucyjnym właściwym rzeczowo i miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Oceniając zaskarżoną czynność egzekucyjną ze świadczenia emerytalno-rentowego Sąd uznał, że została ona przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami u.p.e.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które bezpośrednio prowadzą do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków stosuje najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z kolei w myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a. pod pojęciem czynności egzekucyjnej należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub realizowania środka egzekucyjnego. Natomiast wszelkie działania, o których stanowi ten przepis, obejmują działania faktyczne oraz oświadczenia woli lub wiedzy organu egzekucyjnego, od których nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Z kolei środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym to konkretne narzędzie, przy użyciu którego dokonuje się egzekucji. Stosownie do art. 1a pkt 12 u.p.e.a. środki egzekucyjne dzieli się na te, które znajdują zastosowanie przy egzekucji należności pieniężnych i na te dla obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jednym ze środków egzekucyjnych z grupy pierwszej dotyczącej należności pieniężnych jest m.in. egzekucja z rachunków bankowych. Tym samym należy stwierdzić, że przewidziane art. 54 § 1 u.p.e.a. prawo zobowiązanego do złożenia skargi na tę czynność ograniczać się musi jedynie do określonych, faktycznych działań organu egzekucyjnego lub niezaskarżalnych zażaleniem oświadczeń woli lub wiedzy organu egzekucyjnego. Skarżąca nie przedstawiła żadnego zarzutu dotyczącego tej czynności. Analiza akt administracyjnych wykazuje natomiast, ze działania organu były zgodne z prawem. Wspomnianego zajęcia dokonano zgodnie z treścią art. 80 u.p.e.a., czego skarżąca nie kwestionuje. Zajęcie było również właściwe pod względem formalnym ze względu na zastosowanie prawidłowego druku zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego w postaci wierzytelności, który odpowiada wzorowi ustalonemu w załączniku nr 2 do rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021. poz. 26). W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona czynność egzekucyjna przeprowadzona została zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami u.p.e.a. w tym zgodnie z treścią art. 7 i art. 1a pkt 12a tiret trzeci (zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w ustawie) oraz zgodnie z art. 79 wymienionej ustawy (sposób i chwila dokonania zajęcia ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalno-rentowego). Organ egzekucyjny dokonujący tej czynności był do niej upoważniony na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a. Sąd stwierdza, że w toku postępowania organy obu instancji nie naruszyły ogólnych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6 i art. 7 K.p.a., a także w art. 77 i art. 80 K.p.a. i w całości zrealizowały obowiązki wynikające z tych zasad. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie właściwie oceniono stan faktyczny oraz materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, nie naruszając zasady prawdy obiektywnej, ani zasady praworządności. To, że prawidłowe rozstrzygnięcie organów, nie spełnia oczekiwań strony nie może samo w sobie stanowić podstawy do uznania jej zarzutów. Dlatego też brak było podstaw do stwierdzenia, że Dyrektor Oddziału ZUS dokonując zajęcia ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalno-rentowego, zawiadomieniem z 30 czerwca 2023 r. naruszył przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest egzekucja z rachunku bankowego. Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.