I SA/Gl 1744/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia podania w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Zarządzeniem z dnia 19 grudnia 2013 r. Przewodniczący Wydziału wezwał pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie oznaczone w sentencji niniejszego postanowienia w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W piśmie z dnia 21 stycznia 2014 r. skarżący wniósł m.in. o "ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu". Jednocześnie skarżący zwrócił uwagę, że uiścił wpis od skargi zgodnie z wezwaniem. Następnie wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący ponowił w piśmie z dnia 11 lutego 2014 r. W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF) w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zawartego w piśmie z dnia 21 stycznia 2014 r. i w piśmie z dnia 11 lutego 2014 r. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, prawidłowo złożonym w dniu 22 kwietnia 2014 r. (data nadania) skarżący zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że "spłaca zaciągnięte kredyty na cele prowadzenia działalności gospodarczej i pomimo osiąganego dochodu (wg prawa podatkowego) faktycznie osiąga stratę, gdyż spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi kosztu uzyskania przychodu". Wyjaśnił przy tym, że kredyty zostały zaciągnięte na cele remontowe oraz na spłatę bieżących zaległych zobowiązań, gdyż "firma utraciła płynność finansową z powodu opieszałości urzędników (...) wstrzymujących wypłaty odszkodowań za czas oczekiwania na mieszkania socjalne". Oświadczył także, że jest podatnikiem podatku VAT. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Na jego majątek składają się następujące nieruchomości: "A, [...] - udział 348,98 m2; A, ul. [...] udział 1036,50 m2; A, ul. [...], 1214 m2; B, ul. [...], 1185 m2; B, ul. [...], 504 m2". Skarżący posiada również samochód ciężarowy marki Renault Traffic (rok prod. 2007 o wartości na dzień 31.03.2014 r., jak wskazał skarżący, 26.314,99 zł). Ponadto skarżący odnotował, że posiada kredyt hipoteczny o wartości 105.000,00 zł oraz inny kredyt w wysokości 32.000,00 zł. Dochód wnioskodawcy z tytułu działalności gospodarczej (najem nieruchomości) wynosi 2.187,17 zł. Końcowo skarżący podkreślił, że w sprawie o sygn. akt [...] został mu przyznany adwokat z urzędu. Ponadto w piśmie z dnia 18 kwietnia 2014 r., złożonym wraz ze wskazanym wyżej formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący poinformował, że w chwili obecnej nie jest w stanie regulować bieżących zobowiązań wobec kontrahentów. Zadłużenie wobec poszczególnych podmiotów przedstawia się następująco: wodociągi (15.000,00 zł); wywóz nieczystości (około 10.000,00 zł) oraz zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości (łącznie 41.049,00 zł). Pismem z dnia 25 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie licznych dokumentów, w tym m.in. dotyczących wysokości wszelkich dochodów, w tym z działalności gospodarczej (sprecyzowano, że w tym celu należy nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. księgę przychodów i rozchodów – pełną wersję z opisem zdarzeń gospodarczych), a także dokumentów uwzględniających wydatki ponoszone z tytułu utrzymania nieruchomości znajdującej się na terenie Niemiec. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał przy pismach z dnia 12 maja 2014 r. oraz z dnia 13 maja 2014 r. plik dokumentów źródłowych, które w znacznej części stanowią wyciągi z rachunków bankowych. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że: w okresie od stycznia do kwietnia br., z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący uzyskał "dochód brutto" w łącznej kwocie 23.375,25 zł (uzyskując przychód w łącznej kwocie 108.510,68 zł i ponosząc koszty jego uzyskania na łączną kwotę 85.135,43 zł). W świetle zeznania o wysokości osiągniętego dochodu PIT-36, dochód ten w 2013 r. stanowił kwotę 14.613,00 zł. Wśród nadesłanych dokumentów odnotowano upomnienia wystawione przez Prezydenta Miasta C., z których wynika, że skarżący posiadał – na dzień 30 kwietnia 2014 r. – zaległości z tytułu podatku od nieruchomości w łącznej kwocie 17.207,80 zł wraz z odsetkami. Mocą postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt [...] zwolniono wnioskodawcę od kosztów sądowych i jednocześnie ustanowiono dla niego adwokata z urzędu (skarżący złożył do niniejszych akt jedynie sentencję tego orzeczenia). Skarżący posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów: w C (na kwotę 50.757,38 zł – stan na 2 maja 2014 r., miesięczna rata w kwocie 3500 zł), D (na kwotę 29.053,10 zł – stan na 2 maja 2014 r., miesięczna rata w wysokości 778,18 zł). Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżący posiada cztery rachunki bankowe, na których w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 11 maja 2014 r. odnotowano transakcje uznaniowe na łączną kwotę 199.177,42 zł oraz transakcje obciążeniowe na kwotę 200.772,40 zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że posiada zameldowanie w Niemczech, koszty związane z zamieszkaniem określił na kwotę 600 euro miesięcznie z tytułu wynajmu mieszkania. Do wspomnianego pisma z dnia 12 maja 2014 r. skarżący załączył także dokument sporządzony w języku niemieckim, który zgodnie z jego oświadczeniem, stanowi potwierdzenie zapłaty za wynajem mieszkania. Postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie złożonym w terminie do dokonania tej czynności, skarżący podniósł, że "poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów związanych z pełnomocnikiem procesowym w krótkim okresie czasu doprowadzi do utraty rodzinnego mienia poprzez zajęcie hipoteki na jednej z nieruchomości". Zaznaczył, że stara się o przyznanie kredytu lub pożyczki na spłatę zobowiązań, a zatem wszelkie zaległości związane z nieterminowymi spłatami będą miały negatywny wpływ na przyznanie kolejnych środków. Poinformował, że z powodu istniejących zaległości dwukrotnie wstrzymano dostawę wody dla dwóch nieruchomości. Powtórzył, że nieruchomości wymagają pilnych inwestycji i z tego względu niezbędne są kolejne środki kredytowe. W ocenie wnioskodawcy znajduje się on w trudnej sytuacji. Z kolei profesjonalny pełnomocnik jest niezbędny podczas rozpatrywania sprawy, gdyż on sam "nie czuje się na siłach by reprezentować się osobiście podczas postępowania sądowego". Ponadto odnotować w tym miejscu należy, że skarżący uiścił wymagany w tej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Zaznaczyć nadto w tym miejscu należy, że wysokość kosztów sądowych w sprawie jest nieznaczna, najmniejsza spośród przewidzianych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z tego powodu w niniejszej sprawie zachodzi szczególna potrzeba dokładnego ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jest tak tym bardziej dlatego, że uiszczono wymagany w sprawie wpis od skargi, mimo iż skarżący wielokrotnie wskazywał na brak środków umożliwiających dokonanie tej czynności. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że skarżący nie wykonał w pełni skierowanego do niego wezwania. W tych ramach odnotować trzeba, że skarżący nie nadesłał wszystkich dokumentów, o które został wezwany, a które mają obrazować wynik finansowy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zaznaczyć przy tym należy, że wezwanie jest precyzyjne i nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należy nadesłać. Pomimo tego skarżący nie przedłożył księgi przychodów i rozchodów, którą – jak wyraźnie w wezwaniu zaznaczono – należało przedstawić w pełnej wersji. W zaistniałej sytuacji nie sposób zweryfikować oświadczeń skarżącego, co do pozycji kosztowych prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wątpliwości budzi również kwestia związana z kosztami utrzymania miejsca zamieszkania skarżącego na terenie Niemiec. Wątpliwości w tym zakresie nie rozwiewa dokument złożony przy piśmie z dnia 12 maja 2014 r., który w świetle oświadczenia skarżącego potwierdza opłatę tytułem najmu. Przede wszystkim należy zauważyć, że dokument ten nie został przełożony na język polski przez tłumacza przysięgłego, co niewątpliwie stanowi jego mankament. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że na wnioskodawcy ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać należy, że również do sprzeciwu wnioskodawca nie załączył żadnej dokumentacji. Miał on przy tym świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem, tym bardziej że wskazano to w postanowieniu referendarza sądowego. Zastrzeżenia te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Wypada także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX nr 203331). Oceniając z kolei złożone przez skarżącego dokumenty należy odnotować, że z zeznania w podatku dochodowym od osób fizycznych wynika dochód, który wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi, który stanowi najwyższą opłatę w niniejszym postępowaniu. Z kolei średnia wartość dochodu z okresu od stycznia do kwietnia bieżącego roku wynosi 5.843,81 zł. Mając na uwadze tę wartość, przyjdzie stwierdzić, że nie jest wykluczone, że za 2014 r. skarżący uzyska wyższy dochód niż za rok wcześniejszy. Zaakcentować w tym miejscu także należy, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, uzyskując z tego źródła dochód, a zatem, nawet przy uwzględnieniu trudności, na które się on powołuje, nie można jednoznacznie stwierdzić, że zdobycie środków jest w jego przypadku niemożliwe. Przyznając zaś prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, że wnioskodawca jest właścicielem majątku nieruchomego. Zgodnie zaś z orzecznictwem posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 821/12, publ. LEX nr 1247205). Z przedłożonej dokumentacji wynika również, że skarżący ponosił zdecydowanie większe wydatki niż wynosi wymagany wpis od skargi. Sąd nie znajduje przy tym uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za skarżącego, w sytuacji gdy ten prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględnił kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wśród wydatków skarżącego szczególnie wyróżniają się wydatki związane z koniecznością spłat zaciągniętych kredytów. Podkreślić w tym miejscu należy, że skarżący regularnie spłaca te zobowiązania. Przyjęcie przez skarżącego takiego priorytetu w wydatkach nie może jednak stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien ponosić koszty związane z prowadzeniem przez skarżącego niniejszego postępowania sądowego. Ponadto podkreślić należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, gdyż koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego (zob. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 273/13, z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać też trzeba, że nie jest dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swego prywatnego majątku czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią przed sądem finansowane są z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 211/13, publ. LEX nr 1318895). Trzeba przy tym zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Niezależnie od powyższego należy odnotować, że przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnione jest wyłącznie od spełnienia przesłanki ściśle określonej w art. 246 ppsa. Wobec tego nie ma wpływu na rozstrzygnięcie argumentacja skarżącego zawarta w sprzeciwie o trudnościach związanych z samodzielnym występowaniem przed sądem. Waloru rozstrzygającego nie ma również okoliczność, że przed sądem powszechnym przyznano skarżącemu prawo pomocy. Pierwszeństwo ma bowiem analiza akt sprawy. Z tego względu, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, wszystkie publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć więc trzeba, że gdyby skarżący nadesłał uzasadnienie rozstrzygnięcia sądu powszechnego, to miałoby ono jedynie charakter poglądowy, nieprzesądzający o wniosku w tym konkretnym postępowaniu. Innymi słowy pełniłoby ono jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Dodatkowo wskazać należy, że regulacja art. 134 § 1 ppsa stanowi o braku związania sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami strony, jak i powołaną podstawą prawną. Przepis ten gwarantuje m.in. dokonanie oceny zaskarżonej decyzji lub postanowienia z punktu widzenia zgodności z prawem niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Z tego też względu nieporadność w formułowaniu zarzutów, czy też wniosków, jak również niemożność fizycznego uczestniczenia w rozprawie, nie uniemożliwia sądowi dokonać oceny legalności skarżonej decyzji lub postanowienia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 112/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, skarżący nie wykazał, że spełnione zostały w odniesieniu do jego osoby przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.