I SA/Gl 417/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania podatkowego na 2015 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi jest w tej sprawie decyzja organu podatkowego, mocą której ustalono S. K. wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości w kwocie 271 zł. Wypada w tym miejscu odnotować, że w ramach pism procesowych z dnia 12 maja 2015 r. oraz z dnia 27 maja 2015 r. skarżący oświadczył, że nie kwestionuje wysokości zobowiązania podatkowego. Nie może natomiast pogodzić się ze zmianą powierzchni jego działki. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 27 maja 2015 r.) skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podniósł, że mieszka w wyjątkowo trudnych warunkach. Dom pochodzi z lat 30 ubiegłego wieku i wymaga generalnego remontu, m.in. z uwagi na brak tynków wewnętrznych. Skarżący podniósł, ze posiada zadłużenie z tytułu kredytu w kwocie 9000 zł oraz zadłużenie na rachunku osobistym do kwoty 4000 zł. Odnotował dalej, że cierpi z powodu chorego [...]. Stałe miesięczne koszty oszacował na kwotę 2.700,00 zł; zaliczył do nich: ratę kredytu – 330,06 zł; alimenty – 380 zł; odsetki na ROR – w zależności od zadłużenia; spłatę zakupu ratalnego – 54,30 zł; zakup butli gazowej – 60 zł; koszty energii elektrycznej – 32,60 zł; należność za wodę i odprowadzenie ścieków – 40 z. Do pozostałych wydatków zaliczył koszty wyżywienia, zakupu odzieży, obuwia, zdrowia, "koszty sprawa sądowych i adwokatów". Skarżący zaakcentował nadto, że jest zaangażowany w budowę [...] i przeznacza na ten cel różne kwoty. Saldo jego wpłat z tego tytułu wynosi aktualnie ponad 5.000,00 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący posiada dom o pow. 65 m2 oraz działki rolne o pow.: 0,5 ha; 0,69 ha i 0,23 ha. Świadczenie emerytalne stanowi miesięcznie kwotę 3.274,83 zł netto. Końcowo skarżący wskazał na sygnatury spraw sądowych, w które jest zaangażowany, w tym między innymi w sprawę o sygn. akt II SA/Łd 249/15. Trzeba w tym miejscu odnotować, że mocą postanowienia z dnia 27 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ustanowił w tamtej sprawie dla skarżącego adwokata i jednocześnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wpis sądowy od skargi stanowił w tamtej sprawie kwotę 500 zł. Tożsama sytuacja miała miejsce w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 34/15. W piśmie procesowym z dnia 22 czerwca 2015 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że nie osiąga żadnych pożytków z tytułu posiadanych działek. S. K. nie posiada dodatkowych źródeł dochodu. Skarżący wyjaśnił, że rata w kwocie 330,06 zł jest odprowadzana za zobowiązania zaciągnięte na potrzebę zapłaty podatku z tytułu sprzedaży akcji w kwocie 4689 zł oraz z tytułu zakupu instrumentu muzycznego dla syna w kwocie 7000 zł. Skarżący wyjaśnił, że w pozostałych sprawach toczących się przed sądami powszechnymi, w których jest stroną postępowania, nie orzekano w przedmiocie zwolnienia go od kosztów sądowych. W chwili obecnej syn skarżącego nie pracuje, jesienią planuje ponownie rozpocząć studia. S. K. podkreślił nadto, że skalę jego wydatków dokumentują wyciągi z rachunku bankowego. Do pisma z dnia 22 czerwca 2015 r. skarżący dołączył plik dokumentów, w tym: fakturę dokumentującą nabycie węgla w dniu 30 stycznia 2014 r.; wyciągi z rachunku bankowego za okres od 3 lutego 2015 r. do 2 czerwca 2015 r.; PIT-37 za 2014 r. (wynika z niego, że dochód brutto skarżącego wyniósł 47.427,72 zł); PIT-38 za 2014 r. (wynika z niego, że skarżący osiągnął dodatkowo przychód ze sprzedaży akcji w kwocie 25.013,26 zł); zawiadomienie o wysokości raty (na kwotę 330,06 zł); protokół ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w J. w dniu 13 maja 2009 r., z której wynika, że skarżący jest zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna w kwocie 380 zł miesięcznie; kopię umowy kredytowej z dnia 11 czerwca 2015 r. na kwotę 11.422,29 zł (wysokość raty 294,93 zł). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i m.in. ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie rozpoznającego wniosek, S. K. nie wykazał, iż nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę wnioskującego, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). Przenosząc tę uwagę natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy stwierdzono, że skarżącego nie można zaliczyć do osób, które zostały pozbawione całkowicie środków do życia. Stwierdzono bowiem, że skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody, które bilansują miesięczne wydatki. Pisząc o wydatkach należy wspomnieć jedynie o tych, które zostały przez skarżącego zdeklarowane. Nie sposób bowiem, tak jak tego chce skarżący, potwierdzić wszystkich wskazanych przez niego wartości na podstawie analizy transakcji dokonanych w granicach jego rachunku bankowego. Nie wszystkie bowiem transakcje obciążeniowe na tym rachunku zawierają oznaczenia odbiorcy środków. Udokumentowane zostały w ten sposób jedynie raty z tytułu kredytów i należność za dostawę energii elektrycznej i wody. Szczegółowo opisane są natomiast te transakcje, które z omawianego punktu widzenia przemawiają na niekorzyść skarżącego. Są to dwojakiego rodzaju wydatki. Po pierwsze, "dar na cele kultu religijnego" nie może być uznany za wydatek konieczny w gospodarstwie domowym, i który należałoby traktować preferencyjnie w stosunku do należności sądowych. Należy odnotować, że wydatki te mają w przypadku skarżącego charakter cykliczny i jak sam zdeklarował, łączna wartość wsparcia na budowę [...] stanowi kwotę ponad 5000 zł. Trzeba w tym miejscu wyjaśnić skarżącemu, że przyznanie mu prawa pomocy oznaczałoby w praktyce wyłożenie środków pieniężnych z Budżetu Państwa na pokrycie wydatków związanych z jego udziałem w postępowaniu sądowym, w którym co znamienne – jak sam dwukrotnie podkreślił – nie kwestionuje wysokości należności podatkowych, a tym samym potrzeby zapłaty tej daniny. Taki stan rzeczy oznacza, że w rzeczonym Budżecie dochodzi do przesunięć środków finansowych, mogących w konsekwencji doprowadzić do sytuacji, w której środków takich będą pozbawione osoby, które naprawdę potrzebują pomocy ze strony Państwa, i które nie wspierają inicjatyw stanowiących "wotum narodu za odzyskanie niepodległości", a to z tej prostej przyczyny, że nie dysponują nadwyżkami w ich budżetach domowych. Po wtóre, z posiadanego rachunku bankowego skarżący uiszcza opłaty sądowe w innych postępowaniach, toczących się przed sądami powszechnymi. Niezrozumiałe jest zatem preferencyjne traktowanie tamtych procesów sądowych. Nawiązując jeszcze do wyciągów z rachunku bankowego skarżącego należy odnotować także transakcję o charakterze uznaniowym, inną niż przelew środków z tytułu świadczenia emerytalnego. Pomimo deklaracji skarżącego, że nie posiada innych dochodów, w dniu 29 kwietnia 2015 r. dokonał wpłaty gotówkowej na kwotę 2.700,00 zł. Deklaracji tej zdaje się nadto nie potwierdzać PIT-38 za 2014 r., z którego wynika, że oprócz wspomnianego wcześniej świadczenia emerytalnego skarżący uzyskał dochód z tytułu sprzedaży akcji. Nawiązując do wielokrotnie akcentowanych przez skarżącego obciążeń finansowych związanych ze spłatą kredytów, trzeba podkreślić, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostają one bez znaczenia z omawianego punktu widzenia i nie mogą świadczyć o tym, że w przypadku skarżącego spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy płynąca z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Przykładowo w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 Sąd ten przyjął, że "obowiązek spłacania obciążających skarżącego kredytów czy rat leasingowych nie może przesądzać o zwolnieniu strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a jak wynika z oświadczenia skarżącego - spłaca on raty kredytu, pożyczki oraz raty leasingowe, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe". Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). W wyniku poczynionych wyżej rozważań należy stwierdzić, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może zostać uwzględniony. Trzeba też przyjąć, że pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). W tym stanie rzeczy zasadnym jest rozważenie, czy skarżący nie spełnił przesłanki determinującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W omawianym przypadku, zdaniem rozpoznającego wniosek, wskazana przesłanka częściowego przyznania prawa pomocy w stosunku do skarżącego również nie zachodzi, a to z powodów, które już wyżej poruszono. Nie stracono przy tym z pola widzenia orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, mocą których ustanowiono na rzecz skarżącego adwokata. Analiza tych orzeczeń pozwoliła stwierdzić, iż pomimo tego, że zostały one wydane w nieodległym czasie, to osadzono je w innym stanie faktycznym, a to z tej prostej przyczyny, że wysokość wpisu sądowego od skarg w tamtych sprawach była pięciokrotnie wyższa od tego, który występuje w niniejszym postępowaniu. Co ważne, to właśnie wysokość wpisu sądowego od skargi determinuje z znacznej części wysokość całości kosztów sądowych związanych z udziałem strony w postępowaniu. Zauważono nadto, że w toku niniejszego postępowania, a czego natomiast nie stwierdzono w żadnej ze spraw toczących się przed WSA w Łodzi, skarżący oświadczył, że do ponoszonych przez niego kosztów stałych należą "koszty spraw sądowych i adwokatów". Oświadczenie takie sugeruje, że skarżący korzystał lub korzysta z usług pełnomocników z wyboru. Taki stan rzeczy wyklucza uwzględnienie wniosku w tym zakresie. Wypada podkreślić w tym miejscu, że w ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący, który kwestionuje zasadność rozstrzygnięcia o zobowiązaniu podatkowym, jednocześnie nie negując jego wysokości, powinien tym bardziej liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. W takiej sytuacji skarżący powinien poczynić stosowane oszczędności m.in. poprzez ograniczenie wydatków, które nie są konieczne dla jego utrzymania. Wydatki takie już wyżej wytypowano. W kontekście odmowy przyznania prawa pomocy, w szczególności w zakresie ustanowienie adwokata, należy jedynie na marginesie wspomnieć, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Z tych względów zapadłe obecnie orzeczenie, w części dotyczącej odmowy ustanowienia pełnomocnika, nie narusza realizacji prawa skarżącego do sądu. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.