I SA/Gl 455/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 2 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A w likwidacji w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, strona skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr), w ramach którego wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek strona podkreśliła, że od 1 listopada 2013 r. znajduje się w likwidacji, co pogorszyło jej sytuację, uniemożliwiając jej zapłatę części należnego podatku oraz zmuszając ją do redukcji zatrudnienia do jednej osoby współpracującej z likwidatorem. Okoliczności te uwzględniono, zwalniając ją od kosztów w postępowaniu przed sądem powszechnym. Nadto strona podniosła, że "jedyne dochody pochodzą z wynajmu pomieszczeń i zaledwie wystarczają na pokrycie bieżących kosztów". Zaznaczyła nadto, że nie wszyscy najemcy jej nieruchomości płacą swoje należności w terminie. Dla udokumentowania swojej sytuacji strona skarżąca przedstawiła: zeznanie w podatku dochodowym od osób prawnych za ubiegły rok oraz korektę tego zeznania (w korekcie tej wykazano przychód w kwocie 212.859,22 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 270.759,97 zł i stratę w kwocie 57.900,75 zł), zestawienie przychodów z tytułu najmu za marzec i kwiecień bieżącego roku (w obu miesiącach uzyskano od najemców sumy po 9.016 zł), postanowienie z dnia 18 lipca 2014 r., sygn. akt II C 291/14, zwalniające skarżącą od kosztów sądowych w całości, sprawozdanie finansowe za ubiegły rok (w jego świetle wysokość zobowiązań i rezerw na zobowiązania wynosi 63.610,59 zł, przy czym na początku roku wartość ta wynosiła 37.864,27 zł, wysokość środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych – 1.073,35 zł w porównaniu z kwotą 7.929,77 zł na początku roku, koszty działalności operacyjnej – 269.620,84 zł w porównaniu z kwotą 57.451,30 zł na początku roku, obejmujące m.in. usługi obce – 87.687,49 zł, wynagrodzenia 74.760 zł, oraz strata netto w wysokości – 59.232,35 zł w porównaniu z kwotą 11.215,74 zł na początku roku), raporty kasowe za okres od lutego do kwietnia bieżącego roku (w tym ostatnim miesiącu odnotowano przychód w kwocie 10.373,02 zł i rozchód w kwocie 12.649,32 zł, stan kasy na początku miesiąca wynosił 2.906,23 zł, a na końcu – 629,93 zł) oraz wyciąg z rachunku bankowego za te miesiące (w kwietniu odnotowano obroty "ma" w wysokości 14.227,15 zł i obroty "winien" w kwocie 14.266,79 zł, saldo początkowe wynosiło 156,41 zł, a końcowe 116,77 zł) wraz z zaświadczeniem banku, zgodnie z którym rachunek ten jest zajęty w związku z należnością główną w wysokości 16.354 zł, lecz od trzech miesięcy nie przekazano żadnych środków z tego tytułu, gdyż organ egzekucyjny udzielił zgody na dokonywanie wypłat z rachunku na bieżące zobowiązania, w tym bieżące koszty likwidacji wedle potrzeb. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, strona skarżąca zarzuciła referendarzowi sądowemu oparcie swego rozstrzygnięcia na błędnych ustaleniach, że środki z kasy "to wolne środki na wydatki inne niż bieżące zw. z zarządzaniem nieruchomością i procesem likwidacji". Środki te, jak oświadczyła strona, gromadzone są na opłaty, które należy ponieść w następnym miesiącu w terminach wcześniejszych niż wpływy z wynajmu. Dodała, że producent energii elektrycznej przesyła faktury z opóźnieniem, przy czym kwoty z nich wynikające wynoszą 3.000-4.000 zł i trzeba je zapłacić niezwłocznie na początku następnego miesiąca. Strona skarżąca nie zgodziła się z poglądem referendarza sądowego, że dodatni stan kasy na koniec miesiąca świadczy o posiadaniu wolnych środków. Wyjaśniła, że raport kasowy "to tylko statyczny zapis wpłat i wypłat gotówkowych i nie pokazuje stanu wolnych środków". Strona zaakcentowała nadto, że nie jest w stanie płacić podatku od nieruchomości z powodu braku środków. W końcowej części sprzeciwu jego autor wskazał, że strona pośredniczy w rozliczeniach za dostawę energii elektrycznej pomiędzy producentem, dostawcą a najemcami i w związku z tym wystawia refaktury dla najemców, które wcześniej opłaca. Z tego tytułu nie osiąga ona dochodów, "a często straty ponieważ instalacje są stare". Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Bez wezwania za pośrednictwem rachunku bankowego strona skarżąca uiściła 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Co więcej, z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Zaznaczyć przy tym trzeba, że Sąd nie neguje trudnej sytuacji strony z punktu widzenia ekonomicznego, niemniej jednak w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy należy ustalić, czy posiada ona środki na uiszczenie kosztów sądowych, czy nie. Tej zaś przesłanki strona nie wykazała. Kluczowe znaczenie przy ocenie wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa ma ustalenie odnoszące się do posiadania przez stronę środków finansowych bądź zdolności do pozyskania takich środków w wysokości niezbędnej do pokrycia kosztów prowadzenia postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze przyjdzie stwierdzić, że strona skarżąca dysponuje gotówką, która może być przeznaczona na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w jego brakującej części. Wniosek ten wynika z analizy raportu kasowego, stanowiącego dokument księgowy stosowany w obrocie gotówkowym i przedstawiający operacje kasowe. Niezrozumiały jest przy tym wywód strony, że raport kasowy "nie pokazuje stanu wolnych środków", skoro ma on przecież odzwierciedlać operacje wykonywane w kasie i środki tam dostępne. Inną kwestią jest natomiast to, w jaki sposób strona decyduje o przeznaczeniu tych środków, o czym niżej. Spostrzec zatem należy, że obroty w kasie cechują się płynnością, występuje równowaga między operacjami obciążeniowymi i uznaniowymi. Ostatni odnotowany stan kasy jest wyższy niż wpis od skargi. Podobne wnioski wynikają z analizy dokumentacji bankowej. Strona skarżąca obraca środkami wyższymi niż wpis od skargi, a saldo na rachunku bankowym jest zawsze dodatnie. Dane wynikające obiektywnie z wyciągu z rachunku bankowego wskazują, że środki tam się znajdują. Bez znaczenia dla tego faktu pozostaje tytuł prawny, na podstawie którego dokonywany jest przepływ tych środków i nie mogą mieć znaczenia oświadczenia dotyczące "refakturowania" części z nich. Strona skarżąca dysponuje zatem środkami przewyższającymi należną opłatę sądową i w ocenie Sądu nic nie stoi na przeszkodzie, aby środki te przeznaczyć na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. W szczególności strona nie wskazała przekonującego powodu, dla którego ze środków tych nie mogłyby być sfinansowane koszty sądowe. Powodu takiego z pewnością nie stanowi przyznanie przez stronę pierwszeństwa innym opłatom, związanym z zarządzaniem nieruchomością i procesem likwidacji, jak wyjaśniła w sprzeciwie. Przyjęcie przez stronę takiego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien ponosić koszty związane z prowadzeniem przez nią niniejszego postępowania sądowego. Natomiast okoliczność, że najemcy nie regulują w terminie swoich zobowiązań wobec strony, w żadnym razie nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy ze środków publicznych. Podkreślić przy tym należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe, gdyż koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego (por. postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 273/13, z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 870/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba przy tym zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ponadto należy odnotować, że w świetle przedłożonej dokumentacji strona skarżąca osiąga wysokie przychody i koszty ich uzyskania. Wzrosły także jej koszty działalności operacyjnej, obejmujące wydatki bieżące m.in. na wynagrodzenia czy zakup usług. Wszystkie powyższe wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu. Pomimo zatem akcentowanych przez stronę trudności, nie sposób przyjąć, że nie jest ona w stanie wygospodarować kwoty 400 zł na uzupełnienie wpisu od skargi. Wprawdzie strona skarżąca wykazała, że poniosła stratę, to jednak biorąc pod uwagę wykazane wyżej wartości, można podtrzymać stanowisko, że jej sytuacja nie potwierdza braku możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania w sprawie. Odnotować nadto w tym zakresie należy, że strata wynikająca z bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Nie bez znaczenia dla oceny zdolności płatniczych strony pozostaje także możliwość pozyskania przez stronę skarżącą środków finansowych. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. nr LEX nr 794951, z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 124/14, publ. LEX nr 1426679). W tym kontekście zauważyć należy, że strona skarżąca uzyskuje środki z tytułu najmu. Dochodów tych nie można pomijać przy ocenie sytuacji strony skarżącej, dokonywanej w świetle przesłanki przyznania prawa pomocy. Przyznając zaś prawo pomocy, należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Tymczasem, w ocenie Sądu, strona – jak wyżej wskazano – nie tylko dysponuje środkami, ale również ma możliwość zdobycia tych środków na pokrycie kosztów sądowych. Okoliczności uzasadniającej zwolnienie strony skarżącej od kosztów z pewnością nie stanowi konieczność spłaty ciążących na niej zobowiązań. Sąd nie znajduje bowiem uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę, w sytuacji gdy ta nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl). Niezależnie od powyższego należy odnotować, że przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnione jest wyłącznie od spełnienia przesłanki ściśle określonej w art. 246 ppsa. Wobec tego waloru rozstrzygającego nie ma okoliczność, że przed sądem powszechnym zwolniono stronę skarżącą od kosztów sądowych w całości. Pierwszeństwo ma bowiem analiza akt sprawy. Z tego względu, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone przez inny skład orzekający (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, z dnia 27 września 2012 r., sygn. akt II FZ 804/12, wszystkie publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala zdaniem Sądu na stwierdzenie, że przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa w odniesieniu do strony skarżącej zachodzi. Mając powyższe na uwadze, Sąd zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.