I SA/Gl 46/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Wojciech Organiściak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. 1. Pełnomocnik J. P. wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: ZUS albo Zakład) z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. 2. Zaskarżona decyzja została wydana na gruncie następującego stanu sprawy. 2.1. Wnioskiem z dnia 4 lipca 2014 r. skarżący wystąpił o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek za okres od stycznia 2009 r. do grudnia 2013 r. Wskazał, że zadłużenie wynika z orzeczenia Sądu Najwyższego, stwierdzającego konieczność objęcia skarżącego ubezpieczeniem w ZUS – ie, z datą wsteczną, właśnie od 2009 r. Do tego czasu płacił składki, lecz do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej podał, że nie pracuje zarobkowo, pobiera rentę strukturalną [...]zł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł. Gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną oraz 21 letnim synem. Od sierpnia 2013 r. renta strukturalna wynosi [...]zł. Dochody żony skarżącego wynoszą [...]zł netto miesięcznie. Syn skarżącego nie uzyskuje dochodu. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 201,59 m2 oraz ruchomości w postaci samochodu osobowego o wartości [...]zł. Posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości [...]zł. Nie ma innych zobowiązań. Dołączył informacje z których wynika, że od 2 stycznia 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, w 2009 r. uzyskał dochód [...]zł, w 2010 r. w wysokości [...]zł, w 2011 r. – [...]zł, w roku 2012 r. – [...]zł, a w roku 2013 r. dochód w wysokości [...]zł. 2.2. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład odmówił umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek: - na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...]zł, w tym odsetek w kwocie [...]zł; - na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł, w tym odsetek w kwocie [...]zł; - Fundusz Pracy w kwocie [...]zł, w tym odsetek w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu przedstawił sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, przytoczył treść art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. – dalej: u.s.u.s.) oraz treść § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie) i skonkludował, że w realiach tej sprawy nie ma podstaw do umorzenia wobec skarżącego zaległości z tytułu składek. Nie wystąpiły przesłanki "całkowitej nieściągalności" w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ani też przesłanki wymienione w § 3 rozporządzenia. Zasygnalizował, że możliwe jest udzielenie pomocy poprzez rozłożenie zaległości na raty. 2.3. Pismem z dnia 19 września 2014 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku został jednak zmieniony zakres postulowanego umorzenia, poprzez ograniczenie go jedynie do umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych do dnia prawomocności wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] sygn. [...]. Zarzucono wadliwe przyjęcie, że skarżący pozostawał w zwłoce z uiszczeniem składek do dnia prawomocności wskazanego wyroku Sądu Apelacyjnego, a także naruszenie art. 23 § 1 u.s.u.s. w sytuacji, w której obowiązek skarżącego nie był stwierdzony prawomocną decyzją. 2.4. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko wyrażone przy pierwszym rozpoznaniu sprawy, że nie stwierdzono przesłanek pozwalających ZUS-owi na umorzenie zaległości składkowych, wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu. Dodał, że uwzględnienie wniosku stałoby w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako realizowanie świadczeń na rzecz dużej grupy obywateli, finansowanych z wpływów z tytułu bieżących i zaległych składek. Wskazał także, że umarzanie zaległości składkowych następuje w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet ustalenie przesłanek pozwalających na umorzenie zaległości nie obliguje do tego organu. 3.1. W skardze pełnomocnik zaznaczył, że zaskarża decyzję w zakresie "naliczenia odsetek od należnych składek przed dniem 16 grudnia 2013 r.", zarzucając: - wadliwość polegającą na uznaniu, że skarżący pozostawał w zwłoce z zapłatą należnych składek, podczas gdy faktycznie obowiązek opłacenia należności powstał wobec skarżącego z datą prawomocności wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...], [...]; - naruszenie art. 23 § 1 u.s.u.s. poprzez naliczenie odsetek od należności z tytułu składek, w sytuacji w której obowiązek skarżącego nie był stwierdzony prawomocną decyzją, a tym samym nie pozostawał on w zwłoce uprawiającej do naliczenia odsetek przed dniem prawomocności wskazanego wyroku. Wobec powyższego autor skargi wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych przez ZUS, tj. z dnia [...] i z dnia [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podano, że skarżący stał się płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w związku z uprawomocnieniem się wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...]. Poprzednio był płatnikiem składek na rzecz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) i stosowne składki odprowadzał. Sprawa podlegania przez skarżącego obowiązkowi uiszczania składek na rzecz ZUS, czy też na rzecz KRUS była zawiła i została rozstrzygnięta dopiero przez Sąd Najwyższy. Następstwem rozstrzygnięcia tejże sprawy było wszczęcie z urzędu przez ZUS postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W wyniku tego postępowania określono wysokość składek za okres od stycznia 2009 r. do grudnia 2013 r., w tym odsetki w stosownej wysokości. Dalej podniesiono, że ZUS dokonał błędnej oceny chwili, z którą możliwe jest naliczanie odsetek od należności głównej. Zdaniem strony skarżącej, naliczanie odsetek jest możliwe dopiero po dacie uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego. 3.2. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej po terminie, ewentualnie o oddalenie skargi - podtrzymując argumentację wyrażoną w decyzjach. 3.3. W piśmie z dnia 16 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że żądanie odrzucenia skargi jest niezasadne, ponieważ pomimo omyłkowego wniesienia skargi bezpośrednio do Sądu, termin do jej wniesienia został zachowany, gdyż Sąd nadał skargę do organu w terminie otwartym do jej wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 5. W pierwszej kolejności Sąd odniesie się jednak do wniosku ZUS-u o odrzucenie skargi, ponieważ rozstrzygnięcie tej kwestii decyduje o możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd. Zgodnie z art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi. Przy czym, stosownie do art. 83 § 2 p.p.s.a. jeśli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. W tej sprawie zaskarżoną decyzję doręczono w dniu 27 listopada 2014 r. Termin 30 dni upływał więc 27 grudnia 2014 r., ale w związku z tym, że to była sobota, dzień 28 grudnia to niedziela, należy przyjąć, że termin do wniesienia skargi upływał w dniu 29 grudnia 2014 r. Pełnomocnik skarżącego wniósł skargę bezpośrednio do Sądu w dniu 19 grudnia 2014 r. Sąd wysłał skargę na adres ZUS-u w dniu 29 grudnia 2014 r. (por. koperta – k. 19 akt sądowych), a zatem w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że skarga została wniesiona w terminie, ponieważ w przypadku wniesienia skargi bezpośrednio do sądu administracyjnego lub też za pośrednictwem niewłaściwego organu administracji publicznej, sąd ten lub organ powinien ją przekazać właściwemu organowi administracji publicznej. O zachowaniu terminu do wniesienia skargi, określonego w art. 53 § 1-3 p.p.s.a., decyduje wówczas data nadania skargi przez sąd (organ administracji publicznej) na adres właściwego organu administracji publicznej, a nie data wpływu skargi do organu właściwego (por. postanowienie SN z 14 listopada 1973 r., II CZ 183/73, Lex nr 153451; uchwała SN z 11 grudnia 1984 r., III AZP 7/84, Lex nr 11148; postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., II GSK 24/13, Lex nr 1298474). 6. Odnosząc się do argumentacji skargi Sąd stwierdza, że podniesione tam argumenty nie mogą zostać uznane za skuteczne. Skarga koncentruje się tylko na prawidłowości naliczenia przez ZUS odsetek od zaległości składkowych, podnosząc że nieprawidłowe jest ich naliczanie przed dniem prawomocności wyroku Sądu Apelacyjnego stwierdzającego obowiązek uiszczania przez skarżącego składek na rzecz ZUS-u, a nie - jak uprzednio - na rzecz KRUS-u. Mając na względzie treść skargi Sąd wyjaśnia, że sąd administracyjny kompetentny jest jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Sąd zauważa również, iż złożenie przez zainteresowanego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek powinno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się on z kwotą zadłużenia (w tym odsetek), a jedynie z różnych względów nie jest w stanie jej pokryć. Postępowanie o umorzenie nie jest trybem w którym można by korygować wysokość odsetek i należności głównej (tak: WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 24 marca 2009 r., I SA/Rz 789/08, CBOSA; a także wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 października 2006 r., III SA/Wa 1829/06, Lex nr 295991; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 maja 2006 r., III SA/Wa 1013/06, Lex nr 257165; wyrok WSA z dnia 27 maja 2009 r., I SA/Łd 20/09, CBOSA; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 lutego 2013 r., I SA/Ol 734/12, CBOSA; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 października 2013 r., I SA/Gd 1069/13, CBOSA; wyroki WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2014 r, I SA/Gl 698/13, Lex nr 1529561 i z dnia 11 lutego 2013 r., I SA/Gl 615/12, Lex nr 1446677). Mając wątpliwości, co do określonej przez organ kwoty należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami strona może wystąpić do organu ze stosownym wnioskiem w tym zakresie, w celu otrzymania decyzji wymiarowej (jeśli dotychczas takiej nie wydano), względnie po jej wydaniu może weryfikować legalność stanowiska ZUS-u w tej mierze, korzystając ze stosownych środków zaskarżenia tejże decyzji wymiarowej. Odnośnie do zarzutu naruszenia przez ZUS art. 23 ust. 1 u.s.u.s., Sąd stwierdza, że zgodnie z tym przepisem od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 – ze zm., dalej: o.p.). Ordynacja podatkowa w art. 53 stanowi, że od zaległości podatkowych naliczane są odsetki za zwłokę (§ 1). Zasadą jest, że odsetki za zwłokę nalicza płatnik (§ 3). Odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego (§ 4). Trzeba w tym miejscu podkreślić, że obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę nie jest zależny od okoliczności powstania zaległości składkowej ani od woli stron stosunku ubezpieczeniowego. Odsetki za zwłokę powstają z mocy prawa, niezależnie nawet od tego, czy płatnik dysponuje wiedzą na temat powstania zaległości w opłacaniu składek. Jest to pogląd utrwalony w orzecznictwie (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 18 października 2007 r., III AUa 1760/06, Lex nr 447163; wyrok SN z dnia 28 marca 2012 r., II UK 170/11, Lex nr 1171004; wyrok SN z dnia 9 maja 2007 r., I UK 362/06, Lex nr 396101; wyrok SN z dnia 22 lipca 2008 r., II UK 353/07, Lex nr 500224). Nawet wydanie przez ZUS (na wniosek płatnika składki) zaświadczenia o nie zaleganiu należności składkowych, nie może stanowić podstawy do uwolnienia się od obowiązku zapłacenia zaległej składki i odsetek, jeżeli w wyniku kontroli okaże się, że zaległość składkowa istniała także w okresie wskazanym w zaświadczeniu (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 30 maja 2006 r., III AUa 418/06, Lex nr 318347). W konsekwencji decyzja organu rentowego, w której zostały wyliczone odsetki za zwłokę, ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, stwierdzający fakt powstania i wysokości odsetek (wyrok SN z dnia 28 marca 2012 r., II UK 170/11, Lex nr 1171004). Zatem argument strony skarżącej, że brak takiej decyzji, czy też brak prawomocnego wyroku sądu w tym przedmiocie - wyklucza naliczenie odsetek za okres poprzedzający wydanie takiej decyzji, czy uprawomocnienie się wyroku, nie jest trafny. W tym zakresie bez znaczenia pozostaje także długotrwałość postępowania (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 18 października 2007 r., III AUa 1760/06, Lex nr 447163). 7. W odniesieniu zaś do kwestii umorzenia należności z tytułu składek, w tym odsetek, należy zauważyć, że w tego rodzaju postępowaniu ZUS zobowiązany jest zbadać występowanie przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i ewentualnie w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b w związku z ust. 3a u.s.u.s. 7.1. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Z kolei, stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przy czym, co należy zaakcentować, brak wystąpienia choćby jednej ze wskazanych w zamkniętym katalogu przesłanek wyklucza umorzenie należności przez ZUS (decyzja związana), zaś stwierdzenie jej wystąpienia, nie obliguje do wydania decyzji umarzającej należności, lecz tylko umożliwia Zakładowi wydanie takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z 25 listopada 2011 r., II GSK 1212/10, Lex nr 1133557). W rozpatrywanej sprawie ZUS stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzi przesłanka "całkowitej nieściągalności" we wskazanym rozumieniu. Zdaniem sądu jest to wniosek znajdujący uzasadnienie w aktach sprawy. Należy podkreślić, że strona skarżąca w ogóle nie forsowała wystąpienia jakiejkolwiek okoliczności wskazanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Brak przesłanek wymienionych w pkt 1-2, 4-6 tego przepisu jest w realiach tej sprawy oczywisty. Z kolei co do pkt 3, należy stwierdzić, że zobowiązany co prawda zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak – jak sam wskazał – posiada majątek, z którego można egzekwować należności. 7.2. Mając zaś na uwadze art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stwierdzający, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić co następuje. Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się więc do rozporządzenia wykonawczego należy zauważyć, że zgodnie z jego § 3 ust. 1: Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Także i w tym przypadku skarżący nie powołał się na jakąkolwiek przesłankę wymienioną w rozporządzeniu. ZUS z urzędu także jej nie stwierdził. Zdaniem Sądu taki wniosek na podstawie akt sprawy jest zasadny. Nie wynika z nich bowiem wyjątkowo trudna sytuacja majątkowa skarżącego (jest właścicielem domu, pobiera stałe świadczenie w wysokości [...]zł, posiada oszczędności w wysokości [...]zł), poniesienie przezeń strat w wyniku nadzwyczajnego wydarzenia, czy też choroba jego lub członka rodziny. 8. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.