I SA/Gl 613/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, G. G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ów zawarty został na urzędowym formularzu z dnia 26 kwietnia 2017 r. W jego motywach skarżący oświadczył, że dochód netto w przeliczeniu na członka rodziny stanowi kwotę 926 zł. Wyliczył dalej, iż na utrzymanie mieszkania komunalnego przeznaczane są następujące kwoty: 350 zł – czynsz, 60 zł – energia elektryczna, 70 zł – telefon, 28 zł - gospodarowanie odpadami, 33 - gaz. Utrzymanie domu generuje także dodatkowe koszty, takie jak: 550 zł – podatek od nieruchomości, 628 zł – polisa ubezpieczeniowa, 14 zł - gospodarowanie odpadami, 45 zł - abonament RTV, 45 zł – gaz, 135 zł – energia elektryczna, 3.250,00 zł – ogrzewanie (w skali roku). Skarżący uiszcza nadto kwotę 123 zł z tytułu polisy ubezpieczeniowej oraz spłaca kredyt w kwocie 13.823,33 zł. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący mieszka z żoną i dorosłą córką, która nosi inne nazwisko. Posiada ½ udziału w: domu o pow. 232 m2 o wartości 200.000,00 zł oraz w lokalu mieszkalnym o pow. 47,35 m2 o wartości 120.000,00 zł. Taki sam udział posiada w samochodzie ciężarowym marki [...]. G. G. zeznał nadto, że nie posiada żadnych innych praw majątkowych. Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego stanowi kwotę 2.780,00 zł, w tym jego wynagrodzenie w kwocie 2.030,00 zł. W dalszej kolejności referendarz sądowy dwukrotnie wzywał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Odpowiedzi udzielono w ramach korespondencji z 10 i 31 sierpnia 2017 r. Na podstawie dokumentacji złożonej do akt sprawy ustalono, co następuje. Zadeklarowany dochód brutto obojga małżonków stanowił w 2016 r. kwotę 30.303,01 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego kształtuje się obecnie na poziomie co najmniej 2.759,98 zł netto (w wyliczeniu uwzględniono średni dochód skarżącego z czterech miesięcy). Ustalono nadto, że na rachunku bankowym skarżącego i jego małżonki odnotowano dodatkowe źródło wynagrodzenia w kwocie 258,28 zł (przelew z 10 lipca 2017 r.). Miesięczne, udokumentowane wydatki w gospodarstwie domowym sprowadzają się do kwoty około 1.385,55 zł. Ustalono nadto, że samochód marki [...] oraz dodatkowo cztery inne urządzenia zostały przez skarżącego nieodpłatnie użyczone firmie A Sp. z o.o. w S., w której zatrudniona jest małżonka skarżącego za wynagrodzeniem w kwocie 763,24 zł netto. Skarżący jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika. Na rachunku bankowym należącym do wnioskodawcy i jego małżonki ujawniono przelew na rachunek kancelarii radcy prawnego na kwotę 1.261,49 zł tytułem "faktura nr [...]." W odpowiedzi na pytanie, czy od daty sygnowania formularza PPF skarżący nabył lub utracił prawa majątkowe, np. udziały, polisy inwestycyjne, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych oraz czy zyskał dodatkowe dochody, wnioskodawca złożył oświadczenie: "nie nabyłem, nie utraciłem praw majątkowych, ani nie uzyskałem dodatkowych dochodów." W oparciu o dane powszechnie dostępne ustalono nadto, że skarżący jest wspólnikiem w ww. Spółce i posiada 50 udziałów o łącznej wysokości 2.500,00 zł (stan na dzień 8 września 2017 r. wynikający z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców). Co więcej, w dniu 6 września 2017 r. w rejestrze Spółki odnotowano poszerzenie profilu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Wpis sądowy od skargi wynosi 100 zł. Równolegle z niniejszą sprawą prowadzone jest jeszcze inne postępowanie ze skargi G. G., w której wpis sądowy jest ustalony na tym samym poziomie. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba jeszcze w tym miejscu podkreślić, że w myśl art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującemu prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Po pierwsze, wpis sądowy od skargi, który na tym etapie postępowania sądowego jest jedyną pozycją kosztową, jest najniższym z przewidzianych w procedurze stosowanej przed sądami administracyjnymi. Taki stan rzeczy powoduje, że ocena zasadności wniosku dokonywana jest szczególnie wnikliwe. W wyniku analizy zgromadzonych dokumentów stwierdzono, że bilans gospodarstwa domowego skarżącego, po potrąceniu udokumentowanych wydatków, jest dodatni. Kwota pozostała do dyspozycji skarżącego w zupełności wystarczy na pokrycie należnej opłaty sądowej nie tylko w tej sprawie, ale także w równolegle prowadzonym postępowaniu, w którym skargę zarejestrowano pod sygn. akt I SA/Gl 807/17. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że nie wszystkie deklarowane przez niego wydatki mają w świetle orzecznictwa sądowego charakter "koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny." Do takich należy przede wszystkim zobowiązanie kredytowe, które w przypadku skarżącego stanowi miesięczną ratę w kwocie 382,42 zł. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia utrwalone stanowisko w tym względzie, twierdząc, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I GZ 636/16). Spłata zobowiązań oznacza, że wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem na uwadze przybliżone wyżej stanowisko judykatury, należy negatywnie ocenić tę sferę czynności skarżącego, które pomniejszają jego budżet domowy. Po wtóre, pomimo oświadczenia skarżącego, iż od dnia wypełnienia druku PPF nie uzyskał żadnych dodatkowych dochodów, na jego rachunku bankowym odnotowano transakcję uznaniową zatytułowaną "wynagrodzenie czerwiec 2017 r.", której zleceniodawcą nie był dotychczasowy – i jedyny w świetle oświadczeń skarżącego - pracodawca. Co prawda, kwota przelewu jest relatywnie niska, nie mniej jednak w zupełności wystarczająca dla pokrycia wspomnianych wyżej obu opłat sądowych. Po trzecie, w sprzeczności ze wspomnianym w poprzednim akapicie oświadczeniem pozostaje fakt, że skarżący jest wspólnikiem w spółce prawa handlowego, posiadając przy tym udziały o łącznej wartości 2.500,00 zł. Okoliczność ta oznacza, że ten rodzaj prawa majątkowego został przez skarżącego pominięty również w treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 26 kwietnia 2017 r. Taki stan rzeczy musiał w konsekwencji negatywnie wpłynąć na ocenę zasadności wniosku skarżącego, który na potrzebę jego rozpoznania pominął okoliczności stanu faktycznego przemawiające na jego niekorzyść. Po czwarte, należy negatywnie ocenić dobrowolne wyzbywanie się możliwości uzyskiwania dochodów przez skarżącego z posiadanych ruchomości takich jak samochód ciężarowy [...], czy wózek widłowy. Taki stan rzeczy ma bowiem miejsce poprzez nieodpłatne użyczenie tych i jeszcze dwóch innych ruchomości. Końcowo, należy zwrócić uwagę skarżącego, że ponosząc relatywnie wysokie wydatki związane z obsługą prawną, winien przede wszystkim liczyć się z zasadniczymi kosztami dochodzenia swoich praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi wydatkami. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.