I SA/Gl 654/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.U.H.P. A Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych na skutek wniosku skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącą Spółkę od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 (słownie: sto 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W skardze z dnia 16 kwietnia 2013 r. P.U.H.P. A Sp. z o.o. w P. (dalej w skrócie: "Spółka" lub "Skarżąca") zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach m.in. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej adwokata z urzędu. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPPr z dnia 16 kwietnia 2013 r.) Spółka zaakcentowała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego do skargi w całości ani w części. Brak środków finansowych jest wynikiem toczącego się postępowania egzekucyjnego, a w szczególności zajęcia rachunku bankowego Skarżącej. Z kolei wydanie zaskarżonej decyzji spowodowało wystąpienie Spółki z wnioskiem o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. W dalszej kolejności podkreślono, że nieruchomość należąca do Skarżącej nie może być w chwili obecnej zabezpieczeniem dla kredytu czy pożyczki, ustanowiono bowiem na niej zabezpieczenia hipoteczne. Z uwagi na brak środków Spółka wypowiedziała dotychczasowe umocowanie profesjonalnemu pełnomocnikowi. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Spółka posiada kapitał zakładowy o wartości 50.000,00 zł. Wartość środków trwałych stanowi kwotę 204.607,92 zł. W ostatnim roku obrotowym (2012 r.) Spółka poniosła stratę w wysokości 35.189,24 zł. Skarżąca posiada dwa rachunki bankowe, na których stan środków (na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) wyniósł: -78.774,32 i 427,46 zł. W wyniku wezwania referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2013 r. do nadesłania dokumentów źródłowych, Spółka przedłożyła plik dokumentów, na postawie których ustalono, co następuje. Na dzień 7 maja 2013 r. Spółka posiadała zobowiązania krótkoterminowe w kwocie 399.322,27 zł i jednocześnie należności krótkoterminowe w kwocie 69.624,68 zł; stan kasy wynosił wówczas 412,94 zł. Z kolei środki trwałe wyceniono na kwotę 195.516,00 zł. Jednakowoż w świetle operatu szacunkowego sporządzonego na dzień 19 marca 2013 r., wartość nieruchomości gruntowych Spółki stanowiła kwotę 402.000,00 zł, przy czym łączna wartość wpisów hipotecznych opiewa na kwotę 949.590,00 zł. Odnotowano, że w kwietniu 2013 r., a więc w miesiącu sporządzenia skargi, Spółka poniosła wydatki między innymi z tytułu kosztów sądowych w sądzie powszechnym (patrz raport kasowy nr 5, poz. 4). W tym samym okresie Spółka wypłaciła kwotę 8.856,00 zł na rzecz kancelarii radców prawnych (tamże, poz. 13), pomimo tego, że pełnomocnictwo procesowe dla radcy prawnego wypowiedziany już w marcu 2013 r. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. (sygn. akt [...]), Sąd Rejonowy w G. Wydział XII Gospodarczy do spraw Upadłościowych i Naprawczych oddalił wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości. Z motywów tego orzeczenia wynika, że wartość majątku dłużnika, która możliwa będzie do przeznaczenia na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego wynosić będzie 32.426,19 zł, w tym środki pieniężne znajdujące się na rachunkach bankowych (2.276,19 zł). Z kolei prognozowane koszty postępowania upadłościowego oszacowano na kwotę 108.010,00 zł. Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę 400 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: "P.p.s.a", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakiekolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym, może być przyznane takiemu podmiotowi, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu podmiot ubiegający się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym. Wypada w punkcie wyjścia zauważyć, że kondycja finansowa skarżącej Spółki nie rysuje się korzystnie. Konkluzja ta znajduje uzasadnienie w szczególności na gruncie argumentacji przyjętej przez sąd powszechny, który relatywnie niedawno oddalił wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości, akcentując, że spółka nie posiada majątku, który mógłby pokryć koszty postępowania likwidacyjnego. Nie mniej jednak, Sąd w tym samym orzeczeniu wskazał na aktywne środki finansowe, które – zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek - mogłyby być przeznaczone na pokrycie chociaż części kosztów sądowych niniejszego postępowania. Sąd powszechny oszacował, że jest to kwota 32.426,19 zł. Jednakowoż w uznaniu rozpoznającego wniosek uzyskanie całości tej kwoty, w szczególności mając na uwadze ramy czasowe zakreślone przez art. 220 § 1 P.p.s.a., może być niemożliwe. Z tych względów możliwość partycypacji w opłatach sądowych niniejszego postępowania oszacowano na pułapie wskazanym w pkt 1 sentencji niniejszego postanowienia. Ustalając ten próg nie stracono z pola widzenia pozostałych dwóch spraw ze skarg Spółki, które są równolegle prowadzone przed tutejszym Sądem. Odnosząc się zaś do rozstrzygnięcia o pozostałym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy podkreślić, że negatywnie oceniono działania Spółki w okresie bezpośrednio poprzedzającym zainicjowanie niniejszego wpadkowego postępowania. Zdaniem rozpoznającego wniosek, deklarowany obecnie brak środków na poniesienie całości kosztów sądowych, czy ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika jest tylko i wyłącznie konsekwencją decyzji Spółki. Niewątpliwie Skarżąca miała świadomość potrzeby zaskarżenia do Sądu decyzji organów podatkowych, a mimo to nie czyniła rezerw finansowych na pokrycie wydatków z tym związanych, przeznaczając aktywa obrotowe na inne zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym (8.856,00 zł na rzecz kancelarii radców prawnych), lub publicznoprawnym (koszty sądowe przed sądem powszechnym – 6000 zł). Powyższa sytuacja nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem. W oparciu o liczne w tej materii orzecznictwo sądów administracyjnych wskazać należy, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z ewentualną koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem, co do istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 stycznia 2005 r., sygn. akt I GZ 1/05 i z dnia13 września 2012 r., sygn. akt II GZ 300/12; oba dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd pierwszej instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom (również osobom prawnym) występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 267/13; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Co znamienne czasokres pozostający do etapu postępowania, w którym udział profesjonalnego pełnomocnika może okazać się konieczny, jest na tyle długi, że skarżąca Spółka będzie w stanie zgromadzić środki niezbędne na pokrycie kosztów jego udziału w sprawie, upłynniając rzeczone wcześniej aktywa. W wyniku wszystkich podjętych wyżej rozważań postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a.