I SA/Gl 732/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A S.A. w Ka. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2005 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 stycznia 2016 r., pełnomocnik skarżącej Spółki, będący radcą prawnym, wniósł między innymi o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ów zawarty został na urzędowym formularzu z dnia 13 kwietnia 2016 r. W tych ramach pełnomocnik podkreślił, że Spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej, gdyż ponosi stratę z działalności gospodarczej, która za ostatni rok obrotowy wyniosła 1.005.941.812,80 zł, potwierdzającą brak środków na spłatę zobowiązań. W tym kontekście zaznaczył, iż wartość zobowiązań krótkoterminowych, według bilansu za 2014 r. zamykająca się kwotą 5.251.096.337,40 zł, jest wielokrotnie wyższa od środków znajdujących się na jej rachunków bankowym w wysokości 127.889.993,99 zł, obejmujących również środki Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i Funduszu Likwidacji Zakładu Górniczego. W konsekwencji Spółka musi koncentrować się na bieżącej spłacie tych zobowiązań, a przede wszystkim na wypłacie wynagrodzeń, na co miesięcznie przeciętnie przeznacza kwotę 262.300.000,00 zł. Zdaniem pełnomocnika Spółka nie może być stawiana przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczyć na te cele, czy na koszty sądowe, a przyznanie pierwszeństwa tym ostatnim w opisanym stanie rzeczy oznaczałoby ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. Skądinąd środki te są mniejsze od ciążących na Spółce zobowiązań publicznoprawnych, które również powinny być traktowane priorytetowo. W rubrykę nr 6 urzędowego formularza (wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych) wpisano 2.333.140.000,00 zł, a w rubrykę 7 (wartość środków trwałych wnioskodawcy - według bilansu za ostatni rok) kwotę 5.605.996.743,48 zł. Na wcześniejszym etapie postępowania Spółka uiściła bez wezwania wpis sądowy od skargi w kwocie 5.116,00 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl jej art. 245 § 3 obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawo pomocy złożonego przez tę jednostkę, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym art. 246 § 2 (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). W toku rozpoznania wniosku uznano, że ww. przesłanka przyznania prawa pomocy w przypadku skarżącej Spółki nie została spełniona. Co znamienne, można to stwierdzić na podstawie samego wniosku, bez potrzeby wzywania o dodatkowe oświadczenia lub materiały źródłowe. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że w ostatnim czasie Spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w wielu sprawach zarejestrowanych w repertorium wydziału I tutejszego Sądu. W wielu z nich rozstrzygnięto już odmownie o rzeczonych wnioskach. Ostatnio mocą postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 903/15. W chwili obecnej, rozpoznający wniosek w pełni podziela zajęte wówczas stanowisko i nie znajduje podstaw faktycznych, ani prawnych, aby odstąpić od przyjętego tam rozstrzygnięcia. Z tych względów dalsze rozważania w dużej mierze oparte są na ww. orzeczeniu z dnia 21 kwietnia 2016 r. Nawiązując do argumentacji pełnomocnika Spółki trzeba podkreślić, iż nie do zaakceptowania jest stanowisko, że o konieczności przyznania prawa pomocy przesądza sama strata z działalności Spółki. Strata, będąca nadwyżką kosztów nad przychodami, nie świadczy przecież o braku środków finansowych (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 492/11, LEX nr 1069493). Podobnie ocenić należy fakt, że znaczna część tych kosztów związana jest ze spłatą zobowiązań w bardzo dużej wysokości. Bezsprzecznie wszak przewyższają one wysokość kosztów sądowych należnych w sprawie w tak wielkim, wprost nieporównywalnym stopniu, iż poniesienie tych kosztów nie może wywrzeć jakiekolwiek odczuwalnego wpływu na sytuację Spółki, a tym bardziej zagrozić utratą przez nią płynności finansowej, jak utrzymuje jej pełnomocnik. W analogicznej dysproporcji z tymi kosztami pozostają zresztą wszystkie pozostałe kwoty wskazane we wniosku, sięgające setek milionów, a nawet miliardów złotych, w tym te przeznaczane miesięcznie na wypłatę wynagrodzeń, będące jedynie częścią wydatków Spółki, czy te znajdujące się na rachunku bankowym. Tak wysokie parametry określające rozmiary wykonywanej działalności oraz majątku wykorzystywanego do tego celu, które wielokrotnie przekraczają koszty sądowe w sprawie, wykluczają przerzucenie tych kosztów na budżet państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). Przerzucenie takie nie może być postrzegane jako niezbędne i obowiązkowe także w razie poważnych problemów finansowych spółki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 96/12, LEX nr 1333086). Nie uzasadniają go też powszechnie znane problemy skarżącej Spółki, będącej jednym z największych podmiotów gospodarczych w kraju, niezależnie od przyczyn niemożności zrestrukturyzowania kosztów jej działalności, w tym łączących się z prowadzoną przez nią polityką płacową oraz dekoniunkturą całej branży górniczej. Powtórzyć wypada, że koszty sądowe w sprawie są w tym kontekście tak znikome, iż ich uiszczenie nie może pociągnąć za sobą żadnych dostrzegalnych negatywnych następstw zarówno dla kondycji finansowej skarżącej Spółki, jak i tych o charakterze społecznym, związanych z potrzebami jej pracowników i ich rodzin. Konstatacja ta doznaje wzmocnienia na gruncie ostatnich doniesień medialnych, z których wynika, że Spółka zawarła porozumienie z pracownikami właśnie w sprawie wynagrodzeń, których priorytetowe znaczenie legło m. in. u podstaw uzasadnienia rozpoznanego obecnie wniosku. Nawiązując jeszcze do tej części argumentacji pełnomocnika, w której zaznaczył, że Spółka nie może być stawiana przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczyć na zobowiązania o charakterze płacowym i socjalnym, czy na koszty sądowe, należy przytoczyć pogląd sądu kasacyjnego w tej materii, który uznał, iż koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, LEX nr 1282921). Ponadto skarżąca Spółka opłaciła wpis od skargi w niniejszej sprawie, który jest dwukrotnie wyższy od wpisu od skargi kasacyjnej należnego na obecnym etapie postępowania, oraz liczne opłaty w innych sprawach w kwotach znacznie przewyższających należności objęte rozpatrywanym wnioskiem. Przykładowo w okresie niespełna miesiąca od dnia 20 listopada do dnia 18 grudnia ubiegłego roku uiściła kolejno kwoty 6547 zł, 5263 zł i 6687 zł odpowiednio w postępowaniach w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1465/15, I SA/Gl 1508/15 oraz I SA/Gl 106/16. Co więcej, Sąd przyznał Spółce wyrokami, które niedawno się uprawomocniły, zwrot kosztów postępowania m.in. w następujących kwotach: 22.388 zł (wyrok z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 548/15), 25.075 zł (wyrok z dnia 2 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 410/15), 49.162 zł (wyrok z dnia 14 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 306/15), 48.162 zł (wyrok z dnia 14 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 305/15), 20.313 zł (wyrok z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 902/15) oraz 23.492 zł (wyrok z dnia 29 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 375/15). Fakty te również uniemożliwiają przyjęcie, że Spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Już w postanowieniu z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt 63/15, rozpoznający wniosek zwrócił uwagę, że suma tych zwróconych kosztów jest większa od sumy wszystkich opłat sądowych, do uiszczenia których jest ona zobowiązana obecnie. Wobec bilansowania się wpływów i wydatków z rozpatrywanego tytułu z nadwyżką na korzyść Spółki bez znaczenia pozostawać musi okoliczność, że jest ona zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych także w innych sprawach toczących się obecnie przed Sądem. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.