I SA/Gl 755/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi "A" Sp.j. D. i G. D. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności oddala skargę. Przedmiotem skargi A Sp.j. z siedzibą w C. (dalej również "spółka" lub "skarżąca") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. wydane przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (dalej również "organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku spółki w oparciu o własne tytuły wykonawcze, których odpisy doręczono spółce wraz z zawiadomieniem z dnia [...] r. o nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w B Sp. z o.o. w B. (dalej również "dłużnik"). Dłużnik pismem z dnia [...]r. poinformował organ egzekucyjny, iż na dzień [...]r. (data odbioru zawiadomienia o zajęciu) nie posiadał żadnych zobowiązań w stosunku do spółki. W dniu [...]r. poborca skarbowy spisał w siedzibie spółki protokół o jej stanie majątkowym, w którym spółka oświadczyła, że posiada samochody i przyczepy ciężarowe oraz, że przysługuje jej wierzytelność pieniężna od podmiotu C spółka z o.o. w K. w kwocie ok. [...]zł. Następnie pięcioma protokołami zajęcia ruchomości organ egzekucyjny zajął majątek spółki w postaci: przyczepy ciężarowej Niewiadów o nr rej. [...], przyczepy ciężarowej dłużycowej SAM o nr rej. [...], przyczepy ciężarowej dłużycowej SAM o nr rej. [...] oraz trzech samochodów ciężarowych Renault o nr rej. [...], [...] i [...]. Ponadto organ egzekucyjny wystawił zawiadomienie o nr [...] o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w C spółka z o.o. w K., jednak w trakcie podjętych czynności okazało się, że podmiot ten nie prowadzi działalności gospodarczej w pod wskazanym w zawiadomieniu adresem, tj. w K. przy ul. [...]. 2. Spółka pismem z dnia 21 grudnia 2017 r. wniosła o zwolnienie z egzekucji na czas nieoznaczony wszystkich bieżących i przyszłych wierzytelności przysługujących jej od B Sp. z o.o. Wskazała, iż w skali miesiąca ponosi koszty kwocie [...] zł i są to koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, regulowaniem wynagrodzeń pracowniczych i bieżących zobowiązań, których poniesienie jest konieczne dla uzyskiwania dochodów pozwalających na ich spłatę. Argumentowała, że w razie braku zwolnienia wierzytelności dłużnika z egzekucji, nie będzie posiadała żadnych środków na prowadzenie działalności gospodarczej. Wskazała również, iż nie może skorzystać z postanowień art. 81 § 4 i 5 ustawy egzekucyjnej. Równocześnie podniosła, że organ egzekucyjny może prowadzić skuteczną egzekucję z zajętych ruchomości (pojazdów) oraz z przysługujących spółce wierzytelności od C Sp. z o.o w K.. W odpowiedzi na wezwanie organu egzekucyjnego, spółka wyjaśniła, iż na dzień 21 listopada 2017 r. B Sp. z o.o. nie posiadała żadnych zobowiązań wobec spółki, jednak spółce przysługują wierzytelności od dłużnika i wynikają one z zawartych umów, przy czym kwota wierzytelności z tytułu najmu jest stała ([...] zł), a z tytułu obsługi magazynu i usług spawalniczych jest zmienna. 3. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...]r., wydanym na podstawie art. 13 § 1 i § 2 w związku z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej "u.p.e.a"), odmówił zwolnienia z egzekucji wierzytelności przysługującej spółce od B Sp. z o.o. w B. 4. W zażaleniu na ww. postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie oraz o zwolnienie z egzekucji na czas nieoznaczony wszystkich bieżących i przyszłych wierzytelności przysługujących jej od B Sp. z o.o., zarzucając organowi egzekucyjnemu: - naruszenie art. 89 § 2 u.p.e.a. oraz art. 44 i 45 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez ich niezastosowanie i przyjęcie, iż nie można dokonać zajęcia wierzytelności przysługującej spółce wobec C Sp. z o.o., - ustalenie w sposób dowolny, nieuzasadniony dostatecznie w treści uzasadnienia postanowienia oraz pozostający w sprzeczności ze stanem faktycznym, iż ruchomości spółki w postaci pojazdów wskazanych we wniosku spółki nie mogą stanowić źródła egzekucji, a jedynie formę zabezpieczenia, co jest sprzeczne z art. 97 ustawy egzekucyjnej, - ustalenie w sposób dowolny i pozostający w sprzeczności ze stanem faktycznym, iż nie zachodzi ważny interes spółki w uzyskaniu zajęcia, a także pominięcie okoliczności, iż uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod zajęcia nie doprowadzi do udaremnienia egzekucji. 5. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej również "organ odwoławczy") postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 13 § 2, art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 u.p.e.a., postanowił utrzymać w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. W ocenie organu odwoławczego zastosowanie środka egzekucyjnego (zajęcie wierzytelności w B Sp. z o.o.) utrudnia funkcjonowanie spółki, jednakże nie przesądza o istnieniu obiektywnego ważnego interesu po jej stronie. Kwota wierzytelności przysługującej spółce od B Sp. z o.o. za grudzień 2017 r. ([...] zł), nie pokryje jej miesięcznych kosztów funkcjonowania określonych przez spółkę na wysokości [...] zł. Skoro, jak wskazuje spółka, zmienne są kwoty wierzytelności z tytułu obsługi magazynu i z tytułu usług spawalniczych (ok. [...] zł), a stała jest jedynie kwota z tytułu najmu ([...] zł), to spółka nie może zasadnie twierdzić, że zwolnienie z egzekucji przedmiotowej wierzytelności zapewni jej pokrycie kosztów w wysokości [...] zł miesięcznie i pozwoli jeszcze na dalsze osiąganie dochodów. W ocenie organu odwoławczego, uwzględnienie wniosku spółki o zwolnienie wierzytelności z egzekucji, byłoby działaniem na szkodę wierzyciela. Jego zdaniem, organ egzekucyjny prawidłowo argumentował, że choć spółka wskazała na możliwość prowadzenia egzekucji z wierzytelności przysługujących jej od C Sp. z o.o. i z zajętych ruchomości (pojazdów), to jednak przeprowadzenie egzekucji z tego majątku nie doprowadzi do uzyskania środków pieniężnych pozwalających zaspokoić należności objętych tytułami wykonawczymi, które zostały wystawione na kwotę przekraczającą [...] zł. W tym zakresie organ wyjaśnił, że wprawdzie organ egzekucyjny doręczył spółce C Sp. z o.o. zawiadomienie z dnia [...] r. o zajęciu wierzytelności, to dokonano tego w trybie zastępczym, co oznacza prawdopodobieństwo graniczące z pewnością, że zajęcie to nie zostanie zrealizowane. Przy czym nawet gdyby zajęcie wierzytelności byłoby skuteczne, to, jak podaje spółka, organ uzyskałby kwotę ok. [...] zł, która łącznie ze środkami pozyskanym z egzekucji zajętych pojazdów w wysokości ok. [...] zł, jedynie w niewielkim stopniu zaspokoiłaby należności wierzyciela objęte egzekucją. W ocenie organu odwoławczego, ustalone w sprawie okoliczności wskazują na ryzyko niezaspokojenia w toku egzekucji należności wierzyciela spółki, co nie przemawia za zwolnieniem spod egzekucji zajętych w B Sp. z o.o. wierzytelności. Błędne wskazanie przez organ egzekucyjny jedynie zabezpieczającego charakteru zajęcia pojazdów nie zmienia opisanej wyżej sytuacji, tj. że z ich egzekucji z pewnością nie uda się wyegzekwować zobowiązań spółki objętych tytułami wykonawczymi. Oceniając rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, organ odwoławczy stwierdził, iż opiera się ono na uznaniu administracyjnym co oznacza, że organ ten nie był zobligowany do uwzględnienia wniosku spółki, tym bardziej, kiedy w jego ocenie nie zaistniał ważny interes spółki. Stanowisko organu egzekucyjnego jest zasadne szczególnie w sytuacji kiedy spółka tylko raz dobrowolnie w dniu 29 listopada 2017 r. wpłaciła na poczet swoich zaległości kwotę [...] zł. Dlatego zwolnienie z egzekucji zajętej wierzytelności mogłoby doprowadzić do udaremnienia egzekucji i zniweczenia jej celu, jakim jest przymusowa realizacja obowiązku. 6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] r. oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych, jak również opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: (a) ustalenie w sposób dowolny, nieuzasadniony dostatecznie w treści uzasadnienia postanowienia oraz pozostający w sprzeczności ze stanem faktycznym, iż wierzytelności przysługującej skarżącej wobec C Sp. z o.o. w K. oraz ruchomości skarżącej w postaci pojazdów wskazanych we wniosku skarżącej o zwolnienie spod egzekucji nie mogą stanowić źródła egzekucji, (b) naruszenie prawa materialnego - tj. art. 13 § 1 u.p.e.a. przez arbitralnie uznanie że należało odmówić zwolnienia z egzekucji na czas nieoznaczony wszystkich bieżących i przyszłych wierzytelności przysługujących skarżącej od B Sp. z o.o., co w konsekwencji skutkowało przekroczeniem granic uznania administracyjnego i nieuwzględnieniem ważnego interesu skarżącej. Skarżąca podkreśliła, iż zwolnienie spod egzekucji przedmiotowych wierzytelności stanowi ważny interes skarżącej, bowiem bez tego zwolnienia - nie będąc w stanie prowadzić bieżącej działalności - grozi jej likwidacja. Likwidacja skarżącej nie jest też w interesie publicznym, bowiem skutkować będzie niemożnością prowadzenia przez organy egzekucyjne egzekucji i zaspokojenia wierzycieli. 7. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zwolnienie z egzekucji danego składnika majątku zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w trybie i na warunkach określonych tym przepisem - na wniosek zobowiązanego z uwagi na jego ważny interes. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". W orzecznictwie funkcjonuje przy tym pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w Krakowie z 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w Gdańsku z 14 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt II FSK 789/08 stwierdził, że: "Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. w kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest ona swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria" (zob. też: wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10, LEX nr 966166 i wyrok WSA w Gdańsku z 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13, LEX nr 1368407). Należy mieć na uwadze, że komentowany przepis udziela organom egzekucyjnym kompetencji o charakterze uznaniowym. Korzystając z niej, organy te muszą mieć na uwadze również interes społeczny. W orzecznictwie sądów administracyjnych, odnoszących się do regulacji art. 13 § 1 u.p.e.a., podkreśla się, że przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tym przepisem instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10; wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Komentowana norma prawna nie może być bowiem traktowana jako uchylająca moc obowiązującą zasady celowości postępowania egzekucyjnego i obowiązku prowadzenia egzekucji administracyjnej w okolicznościach uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążących na nim obowiązków (tak: WSA w Krakowie w wyroku z 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12, CBOSA). Wyjaśnić ponadto należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13, Lex nr 1323427, CBOSA). To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie. Zdaniem Sądu, ocena niniejszej sprawy w świetle powyższych uwag, nie daje podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa. Organy dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a., przyjmując, że skarżąca nie wykazała swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji składnika jej majątku – wierzytelności. Skarżąca wniosła bowiem o zwolnienie z egzekucji na czas nieoznaczony wszystkich bieżących i przyszłych wierzytelności przysługujących jej od B spółka z o.o., a uzasadniając swój ważny interes, argumentowała, iż należności te są niezbędne dla dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, której miesięczne koszty wynoszą [...] zł. Wskazała również, że nie może skorzystać z postanowień art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. W tym zakresie organ odwoławczy zasadnie argumentował, że należna spółce od B spółki z o. o kwota wierzytelności jest zmienna (stała jest jedynie wierzytelność z tytułu najmu w wysokości [...] zł miesięcznie) i nie pokryje jej miesięcznych wydatków, a uwzględnienie wniosku spółki o zwolnienie tych wierzytelności z egzekucji byłoby działaniem na szkodę wierzycieli. Organ podkreślił, iż wysokość zobowiązań spółki egzekwowanych w drodze egzekucji przekracza [...] zł, a spółka, na poczet tych zobowiązań, tylko raz, tj. w dniu 29 listopada 2017 r. wpłaciła kwotę [...] zł. Odnosząc się do zarzutów spółki o nieuwzględnieniu przez organy wskazanego przez spółkę majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję, Sąd podziela stanowisko organu, że egzekucja z tego majątku może doprowadzić do zaspokojenia należności wierzyciela tylko w niewielkim stopniu. Mianowicie wierzytelność spółki wobec C spółki z o. o. należy uznać za co najmniej wątpliwą w sytuacji, kiedy to w toku czynności związanych z doręczeniem przesyłki zawierającej zawiadomienie o zajęciu wierzytelności okazało się, że pod wskazanym przez spółkę adresem podmiot ten nie prowadzi działalności gospodarczej. Naczelnik Urzędu Skarbowego K. zwrócił organowi egzekucyjnemu przesyłkę – zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z dnia [...]r., gdyż jak ustalił, C spółka z o.o. nie prowadzi działalności gospodarczej w K. przy ul. [...]. Wskazany zaś przez spółkę majątek ruchomy w postaci zajętych pojazdów, oszacowany przez spółkę na kwotę ok. [...] zł, jest niewielki, wziąwszy pod uwagę wysokość jej zadłużenia. Przy czym wbrew twierdzeniom skarżącej, organ nie uznał, że wskazany przez skarżącą majątek nie może być źródłem egzekucji. Wręcz przeciwnie, organy przystąpiły do egzekucji z tego majątku, jednak jak zasadnie stwierdziły, pozyskane z tego tytułu środki tylko w niewielkim stopniu mogą zaspokoić należności wierzyciela. Zatem zwolnienie z egzekucji wierzytelności spółki wobec B spółki z o.o. byłoby sprzeczne z celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego i równocześnie działaniem na szkodę wierzyciela. Jak już Sąd wyjaśnił, uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Takie rozstrzygnięcia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. W przedmiotowej sprawie, organy żadnych tego rodzaju reguł nie naruszyły. Zarówno zaskarżone postanowienie jak i postanowienie organu pierwszej instancji nie mają charakteru dowolnego, lecz oparte zostały na ustalonych w sprawie faktach. Organy odniosły się wystarczająco do zarzutów i argumentów skarżącej, w szczególności co do istnienia ważnego interesu w zwolnieniu wierzytelności z egzekucji. Odnosząc się do podniesionej przez skarżącą okoliczności braku możliwości skorzystania z dobrodziejstwa art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a., należy wyjaśnić, iż na podstawie tych właśnie przepisów zostały zwolnione środki na bieżące wynagrodzenia za pracę wraz z należnymi od nich podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz składkami na ubezpieczenie społeczne. Jedynym warunkiem zwolnienia spod egzekucji zdeponowanych na rachunku bankowym tym celu środków pieniężnych, jest poinformowanie o tym banku i poprzez złożenie odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu. Jednak inicjatywa w tym zakresie należy do skarżącej. Dokonując oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy Sąd stwierdza, że zajęte przez organy stanowisko jest prawidłowe, a zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego odpowiada prawu. Trafnie organy oceniły, że skarżąca nie przytoczyła argumentów, które w wystarczający sposób przemawiałyby za zwolnieniem z egzekucji wierzytelności przysługujących jej od B spółki z o.o., a wskazany przez skarżącą majątek jedynie w niewielkim stopniu może posłużyć zaspokojeniu należności wierzyciela. Z powyższych względów skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 poz. 1302 ze zm.).