I SA/Gl 838/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy; W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lutego 2009 r., odrzucające wniosek skarżącej spółki o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu, strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 1 września 2009 r., po rozpoznaniu wniosku (sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2009 r.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił spółce przyznania prawa pomocy. Wskutek wniesienia przez stronę skarżącą środka odwoławczego od orzeczenia Sądu I instancji, postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie A. W konsekwencji, zarządzeniem z dnia 4 stycznia 2010 r., Przewodniczący Wydziału I tutejszego Sądu wezwał spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 16 lutego 2009 r. w kwocie 100 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia środka odwoławczego. W zakreślonym siedmiodniowym terminie, skarżąca spółka wystąpiła ponownie o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty sądowej (pismo procesowe z dnia 1 lutego 2010 r. W dniu 26 marca 2010 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym A wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotowano, że "w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K." zablokowano skarżącej wszystkie rachunki bankowe uniemożliwiając jej dysponowanie zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi. Równocześnie komornicy zajęli wszystkie należące do niej "środki ruchome" i nieruchomości, obecnie podlegają one licytacji i z uwagi na dokonane "wpisy hipoteczne" nie mogą zostać zbyte. W oświadczeniu o majątku i dochodach zadeklarowano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.700.000,00 zł, zaś wartość posiadanych środków trwałych według bilansu za ostatni rok, to 4.362.182,77 zł. Oświadczono nadto, iż w ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie 5.169.319,24 zł, natomiast na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych w B S.A. oraz w Banku C S.A. na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku brak było jakichkolwiek środków pieniężnych. Analiza tego wniosku skutkowała wezwaniem skarżącej do uzupełnienia zawartych w nim danych. Pismem z dnia 19 kwietnia 2010 r. wezwano wnioskującą Spółkę o nadesłanie: 1. zeznań podatkowych za lata 2008-2009. Równocześnie wskazano, że gdyby zeznania takie nie zostały złożone, należy przedłożyć potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego, poświadczające równocześnie, że skarżąca za lata 2008-2009 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy, 2. sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za lata 2008-2009; 3. deklaracji na podatek od towarów i usług za sześć ostatnich miesięcy, 4. raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, 5. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku B i Banku C, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, że przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, (to jest wystawione po otrzymaniu wezwania), zaświadczenia banku, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji - stosowne zaświadczenie banku potwierdzające ten fakt lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 6. ewidencji środków trwałych według stanu na koniec ostatniego miesiąca, (bądź ostatnio sporządzonej), 7. aktualnych, (to jest uzyskanych po dniu otrzymania wezwania), wypisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy - z przedłożonej dokumentacji (także np. odpisów umów najmu itp.) powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. Odpisy te należy przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości w okresie ostatnich trzech lat. W omówionym wyżej wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. W odpowiedzi na cytowane wyżej wezwanie skarżąca Spółka nadesłała pismo procesowe z dnia 6 maja 2010 r., w którym jej Prezes, z uwagi na "złożoność odpowiedzi" zwrócił się o wyznaczenie dodatkowego terminu do uzupełnienia wniosku. Zarządzeniem z dnia 12 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku. Odpis zarządzenia, przesłany na wskazany przez Spółkę adres, doręczono w trybie zastępczym ze skutkiem na dzień 7 czerwca 2010 r. Przesyłkę awizowano bowiem dwukrotnie, tj. w dniach 24 maja 2010 r. i w dniu 1 czerwca 2010 r., a zawiadomienie o jej pozostawieniu we właściwym urzędzie pocztowym umieszczano na "drzwiach adresata". W konsekwencji uzupełnienie wniosku nie nastąpiło do dnia dzisiejszego. Niezależnie od powyższego godzi się zwrócić uwagę, iż strona skarżąca wielokrotnie w licznych postępowaniach przed tutejszym Sądem wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, lecz jej wnioski nie były uwzględniane, w wyniku czego uiszczała należne opłaty sądowe. W wielu sprawach z udziałem skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że pomimo podnoszonych przez nią okoliczności, nadal funkcjonuje ona w obrocie, prowadząc działalność, w trakcie której uzyskuje przychody (por.: m. in. postanowienia NSA: z dnia 24 kwietnia 2006 r. sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06; z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07, z dnia 28 lutego 2008r., sygn. akt I FZ 55/08, z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 315/08). Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał również, że przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi 1.700.000,00 zł, a wartość środków trwałych - 4.362.182,77 zł, stanowiłoby rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności (por. postanowienie z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08). Wypada nadto zaakcentować, że Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny postanowień sądu I instancji, mocą których odmówiono skarżącej zmiany postanowień oddalających jej wnioski o przyznanie prawa pomocy. Postanowienia oddalające zażalenia Spółki w tym przedmiocie wydane zostały między innymi w sprawach o sygn. akt: I FZ 498/09 (postanowienie z dnia 16 lutego 2010 r.), I FZ 30/10 (postanowienie z dnia 9 lutego 2010 r.). W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny również wypowiedział się już w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, zwracając uwagę, że twierdzenia spółki o trudnej sytuacji majątkowej wymagały rozszerzenia i uprawdopodobnienia. Nie mogły one bowiem samodzielnie uzasadniać zadośćuczynienia żądaniu strony (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt II FZ 479/09). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Mając na uwadze zakres wniosku Spółki oznaczony w druku PPPr, należy wskazać, że stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki – patrz art. 245 § 3 P.p.s.a.) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) wynika, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Trzeba w tym miejscu podkreślić, że podstawową wiedzę na temat kondycji finansowej podmiotu gospodarczego, jaką w tym konkretnym przypadku jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, daje sprawozdanie finansowe za ostatni okres rozliczeniowy, w tym bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa. W wezwaniu z dnia 19 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być uzupełniony między innymi o wspomniane wcześniej dokumenty. Podstawą prawną tego wezwania stał się art. 255 P.p.s.a., zaś jego uzasadnienia faktycznego należy dopatrywać się w analitycznym zestawieniu szeregu spraw, w których Spółka poprzednio zwracała się o przyznanie prawa pomocy. W większości z nich, legitymując się bierną postawą procesową, Spółka unikała przedstawiania dokumentów źródłowych. Taki stan rzeczy miał miejsce między innymi w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 570/08 (postanowienie Sądu z dnia 1 lutego 2010 r.) oraz w niniejszym postępowaniu, co ostatecznie znalazło wyraz w treści przywołanego wyżej postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r. (sygn. akt II FZ 479/09). W kontekście wspomnianego wyżej sprawozdania finansowego skarżącej należy w tym miejscu zauważyć, że analiza wniosków Spółki złożonych w innych sprawach z jej skarg pozwoliła stwierdzić, że dane zawarte w oświadczeniu o majątku i dochodach (druk PPPr z dnia 25 marca 2010 r., pkt 6-8) pochodzą de facto z 2006 r. i obrazują kondycję finansową Spółki na dzień 31 grudnia 2006 r. Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę wnioskującej Spółki, że wygenerowanie wspomnianego wyżej wezwania referendarza z dnia 19 kwietnia 2010 r. było przede wszystkim reakcją na sugestie, że jakoby sytuacja finansowa skarżącej jest Sądowi znana i że od dwóch lat ma on możliwość obserwacji zachodzących zmian [postulat taki pojawił się w większości spraw zawisłych przed tym Sądem, jak i w tej sprawie (patrz pismo z dnia 21 lipca 2009 r.)]. Zdaniem rozpoznającego wniosek, poziom samoobserwacji sytuacji finansowej Spółki dokonywanej przez jej Prezesa w zupełności nie koreluje z płaszczyzną poznawczą Sądu w tej kwestii. Dzieje się tak na skutek permanentnego ignorowania wezwań Sądu do przedłożenia wymaganych dokumentów źródłowych. Z tej też przyczyny referendarz sądowy nie znalazł podstaw do prolongaty terminu zakreślonego do uzupełnienia wniosku, co znalazło wyraz w zarządzeniu z dnia 12 maja 2010 r. Trzeba podkreślić, że wola dokonania obiektywnej oceny zdolności płatniczej Spółki przejawia się między innymi poprzez sukcesywne podejmowanie prób uzyskania rzetelnych dokumentów księgowych w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Rola sądu (bądź referendarza sądowego) ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskującej, jakimi środkami dowodowymi może ona uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). O bierności procesowej Spółki wielokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że skarżąca, uznając za bezcelowe przedstawianie aktualnej dokumentacji zdaje się nie brać pod uwagę tego, że zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i NSA ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń wnioskodawcy jedynie w oparciu o przedłożone przezeń dokumenty źródłowe i w oparciu o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. faktycznie zaistniały (por. postanowienie z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 286/08). Brak nadesłania przez skarżącą Spółkę koniecznych materiałów źródłowych uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę jej rzeczywistych możliwości finansowych. Nie sposób bowiem przyjąć, aby aktualny stan majątkowy wyżej wymienionej został zobrazowany w sposób dostatecznie dokładny i rzetelny. Trzeba w tym miejscu nadto podkreślić, że nienadesłanie aktualnego sprawozdania finansowego nie jest jedynym mankamentem dowodowym tego wniosku. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że wezwanie referendarza zawierało w swej treści 7 odrębnych punktów, które zostały przez Spółkę zignorowane. W konsekwencji, wobec braku należytego ustosunkowania się do rzeczonego wezwania nie sposób uznać, aby wnioskująca wykazała spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., co w rezultacie wyklucza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Akcentowana w tym przypadku bierność procesowa skarżącej uniemożliwia w konsekwencji rzetelną i wolną od wątpliwości ocenę wniosku w kontekście zmiany okoliczności stanu faktycznego. W tym stanie rzeczy, uwzględniając treść art. 165 P.p.s.a., nie stwierdzono żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby na zmianę poprzedniego stanowiska w przedmiocie prawa pomocy. Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i art. 165 tej ustawy.