I SA/Gl 87/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości od kwietnia 2012 r. do listopada 2013 r. w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Do skargi wniesionej na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia skarżąca spółka załączyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że spółka w chwili obecnej nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie kosztów postępowania. Aktywa spółki na koniec 2012 r. wyniosły 16.790.076,03 zł, podczas gdy na koniec 2013 r. była to kwota 16.444.134,68 zł. Wynik finansowy spółki na koniec 2012 r. był ujemny i wyniósł netto (-) 2.094.328,09 zł, natomiast w 2013 r. wynik ten zamknął się w kwocie 576.749,53 zł. Spółka podkreśliła, że nastąpił spadek jej aktywów trwałych z kwoty 13.245.839,87 zł do kwoty 12.156.292,70 zł i wzrosły jej należności krótkoterminowe z kwoty 1.099.160,06 zł w 2012 r. do kwoty 1.168.597,16 zł w 2013 r. Jednocześnie wzrosły jej zobowiązania krótkoterminowe z kwoty 9.471.683,38 zł do kwoty 10.125.967,33 zł. Łączna kwota zajęć komorniczych na dzień 5 listopada 2014 r. wyniosła 12.131.108 zł. Wnioskodawcy zajęto w toku postępowania egzekucyjnego rachunki bankowe w: B, C, D i E w J.. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy (majątek lub środki finansowe) spółki stanowi kwota 680.000 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 10.601.224,86 zł. Spółka poniosła stratę za ostatni rok obrotowy wg bilansu w wysokości (-) 1.743.483,91 zł. Posiada ona – w świetle oświadczenia – trzy rachunki bankowe w: B, D i w E w J.. Saldo na rachunku bankowym w B na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – wynosiło (-) 4.329.448,56 zł, z kolei na dwóch pozostałych rachunkach saldo wynosiło 0 zł. Pismem z dnia 2 lutego 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. przedstawienie aktualnych wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o nadesłanie sprawozdania finansowego za poprzedni rok obrotowy. W odpowiedzi na to wezwanie, spółka nadesłała plik dokumentów: zeznanie CIT-8 za 2013 r. (w jego świetle spółka uzyskała przychód w wysokości 14.020.499,65 zł, poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie 13.267.761,39 zł, dochód wyniósł 752.738,26 zł, podatek należny wyniósł 0 zł); deklaracje podatkowe VAT-7 za okres od lipca 2014 r. do grudnia 2014 r. [wartość zdarzeń gospodarczych (podstawy) podlegających opodatkowaniu podatkiem pośrednim wyniosła w tym okresie 7.284.895,00 zł (suma poz. nr 35 z deklaracji VAT-7), przy czym najniższa wysokość podstawy opodatkowania podatkiem VAT wyniosła w lipcu 926.209 zł, a najwyższą tę wysokość wykazano w grudniu, tj. 1.641.638 zł, ponadto w grudniu nabyto towary i usługi na kwotę 1.537.119 zł, a najniższą tę kwotę wykazano w październiku, tj. 630.215 zł]; raport kasowy z dnia 30 stycznia 2015 r. (stan kasy wyniósł 88,42 zł, przy czym strona wydatkowała kwotę 28.528,85 zł oraz otrzymała kwotę 28.514,51 zł); rachunek zysków i strat za okres obrotowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2013 r. (przychody ze sprzedaży produktów stanowiła kwota 11.093.011,23 zł, koszty działalności operacyjnej wyniosły 13.673.890,17 zł, spółka wykazała stratę w kwocie (-) 1.700.915,87 zł); bilans na dzień 31 grudnia 2013 r. (aktywa trwałe wyniosły: 12.004.485,98 zł, aktywa obrotowe: 2.957.684,97 zł, należności krótkoterminowe: 1.098.126,18 zł, inwestycje krótkoterminowe: 291.909,51 zł, kapitał (fundusz) własny: 138.906,92 zł, rezerwy na zobowiązania: 439.111,45 zł, zobowiązania długoterminowe: 41.347,13 zł, zobowiązania krótkoterminowe: 14.322.805,45 zł); wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych w: B (od dnia 29 listopada 2014 r. do dnia 31 stycznia 2015 r.), D (od dnia 4 listopada 2014 r. do dnia 6 lutego 2015 r.), E w J. (od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 5 lutego 2015 r.), wydruk z systemu C za okres od października 2014 r. do stycznia 2015 r.; zawiadomienie o egzekucji z nieruchomości oraz obwieszczenia o licytacjach ruchomości; zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego; ewidencję środków trwałych wg stanu na dzień 31 stycznia 2015 r. Postanowieniem z dnia 5 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, spółka stwierdziła, że zaskarżone postanowienie opiera się na błędnych ustaleniach faktycznych, polegających na nieprawidłowym przyjęciu przez referendarza sądowego, iż pomimo przedłożenia wymaganej dokumentacji finansowo-księgowej, wskazującej na krytyczną jej sytuację, nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") poprzez niewłaściwą interpretację, skutkującą nieprawidłowym przyjęciem przez referendarza sądowego, że "uznaniowość" przysługująca sądowi w procesie podejmowania decyzji o zastosowaniu wobec wnioskodawcy instytucji prawa pomocy w trybie art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy, sięga na tyle dalece, aby niezależnie od okoliczności jednoznacznego wykazania przez stronę braku środków dostatecznych dla poniesienia pełnych kosztów postępowania – pozostawiać wciąż po stronie sądu prawo do odmowy zastosowania wobec strony, wnioskowanej przez nią instytucji pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu spółka podkreśliła pogłębiającą się tendencję pogorszenia jej sytuacji finansowej. W tych ramach powtórzyła, że nastąpił spadek aktywów trwałych, wzrosły natomiast zobowiązania krótkoterminowe. Podniosła, że nieruchomości stanowiące "rzekomo" jej majątek pozostają obciążone hipotecznie, prowadzi się z nich egzekucję należności przypadających od spółki na rzecz jej byłych kontrahentów. Jej ruchomości z kolei podlegają zajęciu zastawami rejestrowymi na zabezpieczenie lub licytacji komorniczej. Również zajęte są jej rachunki bankowe. Nadto spółka podkreśliła, że uznanie sądu w zakresie możliwości, a nie obowiązku przyznania prawa pomocy w odniesieniu do osoby prawnej, nie jest dowolne i nieograniczone. Sąd nie może odmówić stronie przyznania prawa pomocy, jeśli w konsekwencji spowodowałoby to wyłączenie, czy też istotne ograniczenie jej prawa do sądu. Odnotować należy, że wpis od skargi jest wpisem stałym, wynoszącym 500 zł stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu. Co więcej, z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Przede wszystkim należy zauważyć, że aktywa trwałe spółki wynoszą 12.004.485,98 zł (zgodnie z bilansem na dzień 31 grudnia 2013 r.), a aktywa obrotowe 2.957.684,97 zł (wg bilansu na dzień 31 grudnia 2013 r.). W 2013 r. spółka uzyskała dochód w wysokości 752.738,26 zł. Przyjdzie zatem zauważyć, że wszystkie powyższe wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu. Pomimo zatem akcentowanego przez stronę spadku tych wartości w odniesieniu do roku wcześniejszego, nie sposób przyjąć, że nie jest ona w stanie wygospodarować kwoty 500 zł na uiszczenie wpisu od skargi. Wprawdzie spółka wskazała, że poniosła stratę, to jednak biorąc pod uwagę wykazane aktywa obrotowe, można podtrzymać stanowisko, że jej sytuacja nie potwierdza braku możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania w sprawie. Odnotować nadto w tym zakresie należy, że strata wynikająca z bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, publ. LEX 659009). Nadto w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się – jak ujął to w swym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny – w hipotezie art. 246 § pkt 2 ppsa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Wskazać zatem należy, że spółka posiada kapitał podstawowy o wartości 680.000 zł. Nie można także tracić z pola widzenia wartości środków trwałych. Odnotować zatem należy, że majątek spółki jest wielokrotnie wyższy od kwoty wpisu od skargi. Powyższe spostrzeżenia potwierdza analiza raportu kasowego. W jego świetle spółka dysponuje gotówką, która może być przeznaczona na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Obroty w kasie cechują się płynnością, występuje równowaga między operacjami obciążeniowymi i uznaniowymi. Wydatki z kasy spółki nie przekraczają osiąganych wpływów. Podobne wnioski wynikają z analizy dokumentacji bankowej. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że w orzecznictwie przyjęto, że nawet zerowy stan kasy nie jest wystarczający dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny czy w stosunku do wnioskodawcy spełniłyby się przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, jest bowiem ustalenie realnych możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na choćby częściowe uiszczenie wpisu sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt I GZ 180/12, publ. LEX nr 1221214). Dostrzeżenia wymaga także to, iż spółka, pomimo akcentowanych trudności, nadal osiąga wysokie obroty prowadzonej działalności gospodarczej, na co wskazują deklarowane przez nią podstawy opodatkowania w podatku od towarów i usług. Taki sam wniosek wynika z analizy rachunku zysków i strat, zgodnie z którym przychody ze sprzedaży produktów stanowiła kwota 11.093.011,23 zł. Tymczasem w orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Nie można także tracić z pola widzenia, że w świetle złożonego bilansu wysoka jest również wartość towarów (zgodnie z bilansem: 54.426,81 zł). Z akt nie wynika natomiast, aby towary te były wadliwe lub brak byłoby możliwości ich sprzedaży. Przywołać należy w tym miejscu pogląd wyrażony w orzecznictwie, zgodnie z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. nr LEX nr 794951, z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 124/14, publ. LEX nr 1426679). W świetle powyższego podkreślić należy, że spółka pomimo deklarowanych trudności finansowych funkcjonuje na rynku gospodarczym. Z przedłożonych zaś do akt odpisów Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że nie znajduje się ona w stanie likwidacji. Odnosząc się z kolei do podniesionej przez stronę skarżącą okoliczności, że posiadane przez nią konta bankowe zostały zablokowane, należy wskazać, iż obciążenie komornicze rachunków skarżącej nie jest wystarczające dla uznania, że spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Podstawy przyznania prawa pomocy nie stanowi również prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Okoliczności uzasadniającej zwolnienie spółki od kosztów z pewnością nie stanowi konieczność spłaty ciążących na niej zobowiązań. Sąd nie znajduje bowiem uzasadnienia, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę, w sytuacji gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. W orzecznictwie wyrażono pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl). Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala zdaniem Sądu na stwierdzenie, że przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa w odniesieniu do skarżącej zachodzi. Jest tak tym bardziej dlatego, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazywać się szczególną zapobiegliwością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8; por. również postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 27/11, publ. LEX nr 783621). Mając powyższe na uwadze, Sąd zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.