I SA/Gl 95/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , , po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. G. (G.) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze na postanowienie oznaczone w sentencji niniejszego postanowienia skarżący zawarł m.in. wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponieważ powyższy wniosek nie został złożony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF) w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania. Odpowiadając w terminie na wezwanie skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, 3 dzieci i teściową. Jako jedyny składnik majątku wskazał dom jednorodzinny o pow. 134 m2, stanowiący własność żony. Łączny dochód gospodarstwa domowego stanowi kwota 7.600 zł, na którą składa się: dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 6.000 zł i świadczenie rentowe teściowej w wysokości 1.600 zł. Pismem z dnia 9 kwietnia 2015 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat za energię elektryczną, czynsz, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp., - przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu działalności gospodarczej oraz z tytułu umowy za pracę obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy, a także wysokość świadczenia rentowego przysługującego teściowej, - przedłożenia zaświadczeń, że zarówno małżonka skarżącego jak i córka są osobami bezrobotnymi, pozbawionymi prawa do zasiłku. Pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przesyłka polecona z dnia 10 kwietnia 2015 r. skierowana do skarżącego i zawierająca powyższe wezwanie została dwukrotnie awizowana, tj. po raz pierwszy w dniu 15 kwietnia 2015 r. i po raz drugi w dniu 23 kwietnia 2015 r., a następnie w dniu 30 kwietnia 2015 r. zwrócona do nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Postanowieniem z dnia 21 maja 2015 r. starszy referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie złożonym w terminie do dokonania tej czynności, skarżący wniósł o uchylenie postanowienia referendarza sądowego i uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego ocenie naruszony został art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu skarżący argumentował, że poniesienie kosztów postępowania będzie dla niego wiązać się z niebezpieczeństwem, o którym mowa w art. 246 wspomnianej wyżej ustawy. W tych ramach zwrócił uwagę, że poniósł wysokie koszty uzyskania przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej. Ewentualne nadwyżki finansowe, które pozostają po uregulowaniu opłat oraz wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, przeznaczone zostają na liczne zobowiązania finansowe. Odnotował, że posiada zaległości podatkowe oraz zaległości względem ZUS z tytułu nieopłaconych składek, które są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Podniósł, że organy celne w toku prowadzonych postępowań zajęły jego majątek i rachunki bankowe. Dodał, że prowadzone są wobec niego dwa postępowania komornicze oraz że w związku z prowadzonymi czynnościami egzekucyjnymi zajęte zostały wierzytelności z rachunków bankowych. Na poparcie swych twierdzeń skarżący przywołał poglądy wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych w sprawach o sygn. akt: II OZ 274/08, I OZ 225/08, II SO/Ol 6/08. Sprzeciw nie został podpisany. Następnie skarżący w terminie uzupełnił brak formalny sprzeciwu. Nadto odnotować należy, że skarżący występował już wcześniej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Ostatnio w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 160/14 mocą postanowienia Sądu z dnia 18 grudnia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, przy czym zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I GZ 169/15. Wskazać także trzeba, że wpis od skargi jest wpisem stałym i wynosi 100 zł na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, uznać trzeba, że skarżący nie wykazał, iż wyżej wskazana przesłanka przyznania prawa pomocy zachodzi, nie wykonując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Wezwanie zaś było w niniejszej sprawie niezbędne, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Z tego względu starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego w sposób precyzyjny i pozbawiony wątpliwości jakich informacji należy udzielić. Omawiane wezwanie oznacza więc w istocie, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Skarżący, co należy podkreślić, nie wykonał jednak skierowanego do niego wezwania, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku i od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Otóż wskutek braku tej dokumentacji nie można poczynić ustaleń dotyczących jakiegokolwiek aspektu sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny, zwłaszcza dochodów i wydatków gospodarstwa domowego. Ponadto podkreślić w tym miejscu trzeba, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 554/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, dziećmi i teściową, to wezwanie referendarza sądowego obejmowało udokumentowanie również ich sytuacji. Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Braki w dokumentacji uniemożliwiają więc, jak wyżej wskazano, dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącego. Nadto w niniejszej sprawie zachodzi szczególna potrzeba weryfikacji oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, gdyż wysokość należnych kosztów sądowych jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Jest to szczególnie istotne z punktu widzenia wskazanego w treści formularza wniosku dochodu w rodzinie skarżącego. Ponadto, w świetle oświadczeń zawartych w formularzu wniosku oraz sprzeciwie, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a zatem nie można jednoznacznie stwierdzić, że zdobycie środków jest w jego przypadku niemożliwe. Przyznając zaś prawo pomocy należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.). Wezwanie, którego strona nie wykonała, służyć miało właśnie wyjaśnieniu tych wszystkich kwestii. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że wprawdzie przesyłka zawierająca wezwanie starszego referendarza sądowego została zwrócona do sądu jako niepodjęta w terminie, to jednak skarżący znał treść wezwania, gdyż zostało ono przytoczone w treści uzasadnienia postanowienia z dnia 21 maja 2015 r. Pomimo tego skarżący nie załączył do sprzeciwu żadnego z dokumentów, o które został wezwany. Poprzestał on jedynie na oświadczeniach i, co należy zaakcentować, nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji, tak tej, o którą był wzywany przez starszego referendarza sądowego, jak i tej, która mogłaby przemawiać na rzecz jego oświadczeń. W konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Podkreślić w tym miejscu należy, że w wezwaniu, którego treść została powtórzona w postanowieniu z dnia 21 maja 2015 r., wyraźnie wskazano, jakie dokumenty należy przedłożyć. Nadto, co należy mieć na uwadze, wezwanie dotyczyło dokumentów, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością, jak np. rachunki związane z wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czy wysokości aktualnych dochodów. Przy dołożeniu minimum staranności wezwanie można było wykonać i złożyć wymagane dokumenty. Powtórzyć należy, że również do sprzeciwu nie załączono żadnego dokumentu. Zaakcentować zatem trzeba, że na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący miał przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął to także starszy referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Wypada w tym miejscu także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). Ponadto stwierdzić wypada, że sytuacja skarżącego była badana m.in. w postępowaniu prowadzonym pod sygn. III SA/Gl 160/14, gdzie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wreszcie niezbędnym jest powtórzenie za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I GZ 169/15, oddalając zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy w przywołanej wyżej sprawie, wskazał, że "sytuacja finansowa skarżącego świadczy o tym, że poniesienie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł, nie narazi go na uszczerbek w utrzymaniu siebie i rodziny. Wobec tego Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny". Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.