II SA/Gl 11/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych), 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą z dnia 30 listopada 2015 r. A. N., reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru - adwokata P. R. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określił, iż żąda zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskujący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z partnerką i małoletnią córką, powołał się na relatywnie znaczne koszty utrzymania swej rodziny oraz na obciążające go zadłużenie. Równocześnie podniósł, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Jest natomiast właścicielem domu o powierzchni 96 m2 posadowionego na działce o powierzchni 9 ar (nieruchomość obciążona hipoteką) oraz 2 działek rolnych o powierzchni po 0,077 ha każda. Miesięczny dochód netto przypadający na rodzinę skarżącego zadeklarowany został w wysokości około 2.500 zł (kwota po uwzględnieniu potrąceń, w tym dokonywanych w ramach zajęcia komorniczego). Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku, skarżący przedstawił szereg dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość obciążających go kosztów utrzymania, zajęcie wynagrodzenia za pracę wystawione przez Komornika Sądowego, wypisy ksiąg wieczystych dotyczących posiadanych przezeń nieruchomości, a także zaświadczenie o zarobkach partnerki – J. C. (kwota brutto 1.164,23 zł) oraz wydruki z listy płac potwierdzające wysokość jego wynagrodzenia za pracę (za grudzień 2015 r., w kwocie 1.639,83 zł i za styczeń 2016 r., w kwocie 1.444,60 zł). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy przywołać zasadę sformułowaną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej regulacji, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani majątku, który mógłby zostać łatwo i szybko spieniężony (poza domem, w którym zamieszkuje posiada wprawdzie dwie działki, jednak są to nieruchomości o charakterze rolnym o bardzo niewielkiej powierzchni - zaledwie po 0,077 ha). Mając przy tym na uwadze wysokość udokumentowanych kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego oraz fakt prowadzenia wobec niego egzekucji komorniczej uznano, że miesięczny dochód netto (po wszystkich dokonanych potrąceniach) przypadający na rzeczoną rodzinę nie umożliwia wygenerowania środków pozwalających na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi, w kwocie 200 zł bez uszczerbku w jej koniecznych potrzebach. Równocześnie nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy uzasadniały zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy przewidziana została celem zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim i dlatego jej zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). W tym kontekście stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi, elementarnymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających nawet na częściowe pokrycie obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, w ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący nie zdołał wykazać, aby w jego przypadku sytuacja taka miała miejsce. Trzeba zaznaczyć, że zarówno wyżej wymieniony jak i jego partnerka osiągają - jakkolwiek niewysoki - to jednak stały dochód, zaś z treści wniosku nie wynika, aby w jego rodzinie zachodziły szczególne okoliczności (jak np. ciężka choroba, niepełnosprawność itp.), mogące świadczyć o wyjątkowo trudnym położeniu. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, iż dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy powinien, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu, umożliwić zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przynajmniej połowy wpisu od skargi, w kwocie 100 zł, a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być on w niniejszej sprawie zobowiązany w przyszłości. Dodatkowo trzeba odnotować, że wnioskodawca korzysta w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, a zatem ponosi fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, co niewątpliwie świadczy o istniejących po jego stronie możliwościach płatniczych. Skoro bowiem jest on w stanie wydatki takie ponosić, to trudno zgodzić się, aby równocześnie nie mógł uiścić przynajmniej części obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa. Z tych względów, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.