II SA/Gl 507/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Piotr Broda, Protokolant starszy referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2013 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Z. delegowanej do Prokuratury Okręgowej w G. M. H.B. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia, decyzji dotyczącej rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Działając na wniosek M. J. o rejestrację samochodu marki [...], do którego dołączono dokumenty tj. fakturę VAT marża nr [...], wystawioną przez "A"; niemiecki dowód rejestracyjny samochodu wraz z tłumaczeniem; niemiecką kartę pojazdu wraz z tłumaczeniem; zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu nr [...], wystawione przez Okręgową Stację Kontroli Pojazdów w R. wraz z dokumentem identyfikacyjnym pojazdu; certyfikat Nr [...]; dokument potwierdzający zapłatę akcyzy nr [...]wydany przez Urząd Celny w R. Oddział Celny R., opłatę recyklingową oraz oświadczenie o sprowadzeniu pojazdu na lawecie w związku z brakiem tablic rejestracyjnych, w oparciu o art. 74 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, decyzją Starosty [...] z dnia [...]r. dokonano rejestracji czasowej, z urzędu wydając pozwolenie czasowe oraz zalegalizowane tablice rejestracyjne, znak legalizacyjny i nalepkę kontrolną. Następnie na wniosek M. J. decyzją z dnia [...]r. nr [...], dokonano rejestracji przedmiotowego pojazdu marki [...]o numerze nadwozia [...], wydając dowód rejestracyjny serii [...], tablice rejestracyjne numer [...], znak legalizacyjny [...], nalepkę kontrolną [...]. W dniu 5 września 2012 r. do Starostwa Powiatowego w R. wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego w G. nr [...]w stosunku do wymienionej powyżej ostatecznej decyzji Starosty [...] o rejestracji przedmiotowego pojazdu na rzecz M. J. Działając na podstawie art. 184 § 1 i § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, Prokurator wniósł o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją, uchylenie decyzji ostatecznej o rejestracji i wydanie decyzji o odmowie rejestracji pojazdu. W uzasadnieniu wskazał, iż w toku śledztwa nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w G., sygn. akt [...], stwierdzono, że dokumenty przedłożone do rejestracji wymienionego pojazdu w postaci dowodu rejestracyjnego - "Fahrzeugschein" oraz karty pojazdu -"Fahrzeugbrief" są fałszywe. Ustalenie to dokonane zostało na podstawie opinii biegłego z zakresu badań technicznych dokumentów z dnia [...]r., nr [...]i z dnia [...]r. nr [...]. Z ekspertyz tych wynika, że fałszerstwo nastąpiło poprzez podrobienie. Prokurator podniósł, że podrobienie dokumentów służących rejestracji pojazdu jest niewątpliwe i nosi cechy oczywistości. Zachodzi także konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji samochodu, dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów. Prokurator Okręgowy wskazał również, że posłużenie się tymi dokumentami jako podrobionymi jest przedmiotem zarzutu popełnienia przestępstwa m.in. z art. 270 § 1 Kodeksu karnego, przedstawionego osobie zbywającej pojazd na rzecz skarżącego. Postanowieniem z [...]r. Starosta [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 kpa wznowił z urzędu postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu. Prokurator zgłosił swój udział we wznowionym postępowaniu, składając na żądanie organu kopię opinii biegłego, wymienionych w sprzeciwie, jako dowodu na okoliczność oczywistości fałszerstwa. Następnie decyzją z [...]r. Starosta [...], działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 kpa, uchylił decyzję ostateczną z [...]r. o rejestracji pojazdu i odmówił jego zarejestrowania. W uzasadnieniu podał, że decyzja ostateczna o rejestracji została wydana w oparciu o ówcześnie złożone dokumenty. Spełniona została przesłanka wznowienia postępowania przed wydaniem orzeczenia sądu stwierdzającego fałszywość dowodów złożonych przy rejestracji, albowiem przedłożona przez Prokuratora opinia dowodzi oczywistości fałszerstwa. Spełniona jest także przesłanka w postaci niezbędności wznowienia postępowania ze względu na uniknięcie poważnej szkody dla interesu społecznego. Pozostawienie w obrocie prawnym decyzji o rejestracji, dokonanej w oparciu o fałszywe dokumenty, mogłoby taką szkodę wywołać. Jednocześnie wobec braku ważnego dowodu rejestracyjnego, brak przesłanek z art. 72 ustawy – Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 1137), do wydania decyzji o rejestracji pojazdu. W odwołaniu od decyzji M. J. zarzucił naruszenie art. 72, art. 73 i art. 74 ustawy – Prawo o ruchu drogowym – poprzez odmowę rejestracji pojazdu wobec stanowiska Prokuratora o podrobieniu dokumentów w sytuacji, gdy nadal trwa postępowanie karne i poczynione w nim ustalenia nie mogą być uznane za wiążące wobec braku prawomocnego orzeczenia. Nadto, wskazał na naruszenie art. 145 § 2 w zw. z § 1 kpa, gdyż jego zdaniem wymienione tam przesłanki wznowienia nie występują, zaś organ wbrew wymogom z art. 7, 77, 107 kpa, nie wyjaśnił i nie dokonał oceny okoliczności sprawy, do czego był zobligowany w sytuacji, gdy w sprawie nie zapadło prawomocne orzeczenie sądu powszechnego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu opisano instytucję wznowienia postępowania i warunki wznowienia w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Wskazano, że jakkolwiek sfałszowanie dowodu winno być wykazane prawomocnym orzeczeniem właściwego sądu, to jednak Kodeks dopuszcza wyjątek określony w art. 145 § 2, który uzasadniony jest dwiema przesłankami: tj. oczywistością fałszu oraz koniecznością wznowienia ze względu na potrzebę uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Przez oczywistość fałszu dowodu należy rozumieć przypadki, gdy w prostym zestawieniu dowodu ze stanem faktycznym wynika, że dowód bez potrzeby prowadzenia postępowania jest np. podrobiony (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 418/06). W ocenie Kolegium, fakt sfałszowania części dokumentów przedstawionych przy rejestracji pojazdu nie budzi wątpliwości. Złożone do akt ekspertyzy potwierdzają podrobienie zarówno niemieckiego Fahrzeugschein, jak i Fahrzeugbrief, wydanych dla przedmiotowego pojazdu. Nie budzi przy tym wątpliwości, że dokumenty te były podstawą rejestracji. Sfałszowanie dowodów jest zatem oczywiste, a wznowienie jest niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego. Decyzja o rejestracji sanuje fałszywe dokumenty i daje właścicielom pojazdu możliwość posługiwania się dokumentem potwierdzającym nieprawdziwe dane. Osoby posługujące się takim dokumentem uchodzą za prawowitych właścicieli, co nie jest zgodne z prawdą. Może to godzić w interesy osób trzecich. Pozostawienie w obrocie prawnym, decyzji wydanej w oparciu o stan faktyczny ustalony na podstawie fałszywych dowodów, stanowiłoby poważną szkodę dla interesu społecznego (wyrok NSA z dnia 24 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 134/10). Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze o sądu administracyjnego M. J. ponawiając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 w zw. z § 2 kpa, domagał się uchylenia organów obydwu instancji i zasądzenia kosztów postępowania. Skarżący podkreślił, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić oczywistości fałszu dokumentów, gdyż postępowanie w tym przedmiocie dopiero się toczy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Pismem z dnia 18 kwietnia 2013 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Okręgowy w G. Na rozprawie Prokurator wniósł o oddalenie skargi uznając, że zachodzą przesłanki do zastosowania w sprawie wyjątku określonego w art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż sfałszowanie dokumentów jest oczywiste, bowiem wynika z ekspertyz, które są kompletne, zupełne i nie budzą wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniem uzasadniającym jej wzruszenie. Uchybienie to bowiem uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny merytorycznej prawidłowości zaskarżonej decyzji, która tym samym stanowi rozstrzygnięcie co najmniej przedwczesne. Jak wskazano w motywach wyroków tut. Sądu z dnia 8 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/GL 258/13, II SA/GL 271/13, II SA/GL 263/13, II SA/GL 508/13 i II SA/GL 595/13, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jedną z przesłanek, których zaistnienie obliguje organ do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną jest ujawnienie, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Co do zasady sfałszowanie dowodu musi być potwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu. Jednakże na podstawie § 2 przywołanego przepisu, postępowanie może zostać wznowione również przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu, jednak jedynie wówczas, jeżeli sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Dopuszczalność zatem wznowienia przez organ postępowania bez czekania np. na wyrok potwierdzający sfałszowanie dokumentów dopuszczalne jest jedynie pod warunkiem kumulatywnego zaistnienia dwóch przesłanek, a mianowicie: - oczywistości dokonania fałszerstwa istotnego dla sprawy dowodu - niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia ludzkiego lub zagrożenia powstaniem poważnej szkody dal interesu społecznego, których to zagrożeń w inny sposób nie da się usunąć. Odnosząc się do pojęcia oczywistości, należy podkreślić, że nie można terminu tego wykładać w sposób czysto literalny, sugerujący, że tylko i wyłącznie fałszywość dokumentów widoczna na pierwszy rzut oka i to przez laika stanowi o oczywistości fałszerstwa. Uznanie, iż fałszerstwo jest oczywiste, a więc jednoznaczne, ewidentne, co do którego brak jakichkolwiek wątpliwości, może bowiem wymagać wiedzy fachowej, może też stanowić efekt posłużenia się odpowiednim aparatem bądź metodą, dającymi nie pozostawiający wątpliwości wynik. Jednakże podkreślić przyjdzie, że przywołany w motywach zaskarżonej decyzji wyrok NSA z dnia 2 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 418/06, zapadł w innym stanie faktycznym, w którym prawomocnym postanowieniem Prokuratora umorzono śledztwo w sprawie przerobienia numerów identyfikacyjnych w pojeździe (wycięto oryginalny numer nadwozia i "wspawano" w to miejsce kawałek blaszki z innym numerem), z powodu niewykrycia sprawcy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wskazane postanowienie ma moc orzeczenia stwierdzającego fałsz dowodu i w zestawieniu z opinią kryminalistyczną, uzasadnia wznowienie postępowania. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu właśnie na podstawie art. 145 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uznając, iż sfałszowanie dokumentów ma charakter oczywisty, a dokonana na podstawie tych fałszywych dowodów rejestracja stwarza zagrożenie dla interesu społecznego. Tezy te zaakceptowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymując decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Orzekające w sprawie organy oparły się na ekspertyzach kryminalistycznych przygotowanych w Laboratorium Kryminalistycznym Komendy Wojewódzkiej Policji w K. stwierdzających, że eksperci nie mieli wątpliwości co do faktu podrobienia dokumentów, zarówno w sprawie przedmiotowego pojazdu, jak i 70 innych pojazdów (z toczących się w tut. Sądzie równolegle analogicznych spraw wynika, iż w postępowaniu przeciwko T. M. przedmiotem ekspertyz są dokumenty dotyczące kilkuset samochodów). Eksperci stwierdzili, że dokumenty Fahrzeugbrief oraz Fahrzeugschein wydane m. in. dla wymienionego pojazdu, a także podlegające badaniu analogiczne dokumenty odnoszące się do innych samochodów, mają nadrukowane techniką poligraficzną "włókna zabezpieczające" widoczne w promieniach UV. Włókna te nie są zatopione w masie papieru, także seria i numer blankietu wykonane zostały techniką z termicznym utrwalaniem obrazu, niewłaściwą dla autentycznych dokumentów tego rodzaju. Jak wynika z treści opinii ekspert nie ma pewności, a jedynie przypuszczenie, iż fałszywe dokumenty, z uwagi na cechy zbieżne w postaci identycznego rozkładu włókien, są wytworem jednej drukarni. Sam fakt podrobienia dokumentów jest jednak jego zdaniem ewidentny. Podzielając pogląd wyrażony w powyższych wyrokach, twierdzeń zawartych w ekspertyzie Sąd w obecnym składzie nie podważa. Są one przekonujące, spójne i stwarzają co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, graniczące z pewnością, iż rzeczywiście dokumenty przedłożone do rejestracji były dokumentami fałszywymi. Jednakowoż, zdaniem składu orzekającego, uwzględniającego w tej części zarzut skargi, po to by móc mówić o ewidentnej oczywistości, należało jeszcze w trakcie postępowania przeprowadzić czynność niemal automatycznie nasuwającą się w postaci zapytania każdego z organów niemieckich, które rzekomo wydały dokumenty, o jakich mowa powyżej, czy konkretny dokument jest czy też nie jest przezeń wystawiony. Odpowiedź na postawione pytanie mogłaby w sposób jednoznaczny, w połączeniu z treścią ekspertyzy, przesądzić o oczywistości fałszerstwa, bądź też ewentualnie zaprzeczyć trafności ekspertyzy. Tymczasem organy obydwu instancji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego takiej informacji nie zasięgnęły pomimo, iż w sposób niewątpliwy przesądziłaby ona o tym, czy istotnie w sprawie winien znaleźć zastosowanie wymieniony powyżej art. 145 § 2 Kodeksu.. Z tego też względu uwzględniając skargę, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję celem uzupełnienia postępowania dowodowego. Uchyleniu, zdaniem Sądu, winna podlegać jedynie zaskarżona decyzja drugoinstancyjna. Przeprowadzenie dodatkowego dowodu nie stanowi postępowania w znacznym zakresie i może być dokonane w ramach postępowania odwoławczego przez organ drugiej instancji bądź to bezpośrednio, bądź też za pomocą zlecenia odpowiedniej czynności organowi pierwszoinstancyjnemu w trybie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ewentualne potwierdzenie przez właściwe organy niemieckie, że takich dokumentów jak te, które zostały przedłożone w Polsce do rejestracji pojazdu, w ogóle nie wydały, bądź wydały wprawdzie dokumenty dotyczące przedmiotowego samochodu jednak z określonych przyczyn nie mogą to być egzemplarze przedłożone w Polsce do rejestracji (np. dlatego, że oryginały zostały wycofane z obrotu prawnego i obecnie pozostają w dyspozycji organu), będzie stanowiło jedynie uzupełniający dowód w sprawie, potwierdzający trafność sporządzonej ekspertyzy, a tym samym przeprowadzenie dowodu takiego przez organ drugiej instancji nie naruszy ani art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, ani zasady dwuinstancyjności. Potwierdzenie takie ewidentnie przesądzi natomiast o prawidłowości zastosowania w sprawie art. 145 § 2 Kodeksu z uwagi na oczywistość fałszerstwa. Jednocześnie w odniesieniu do drugiego z zarzutów podniesionych w skardze Sąd stwierdza, iż w pełni popiera tezę wyrażoną przez organ drugiej instancji, że zarejestrowanie na podstawie podrobionych dokumentów wielu samochodów ma wymiar społeczny i stanowi poważne zagrożenie dla interesu społecznego, którego w inny sposób niż poprzez uchylenie rejestracji nie da się uniknąć. Zdaniem Sądu niewątpliwym jest, iż w państwie prawa niedopuszczalne jest tolerowanie sytuacji, w której po jednoznacznym stwierdzeniu, że nastąpiło fałszerstwo dokumentów, organy administracyjne tolerowałyby dalsze korzystanie i obrót samochodami w ten sposób zarejestrowanymi. Stan taki w rażący sposób naruszałby praworządność, przeczyłby pewności prawa, a nadto godziłby w interesy ewentualnych nabywców narażając ich na dochodzenie, wyrejestrowanie nabytego pojazdu itp. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących wpis sądowy w kwocie 200 zł, postanowiono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 cytowanej powyżej ustawy. sw