II SA/Gl 600/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. J. i P. J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. 1. zwolnić skarżących od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 200 zł (dwieście złotych), 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, w kwocie 500 zł, A. i P. (małżeństwo) J. złożyli do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zażądali zwolnienia od kosztów sądowych. W treści tego formularza podniesiono, że P. J. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Podkreślono przy tym, że skarżących obciążają wysokie wydatki z tytułu spłaty zobowiązań w ramach kredytów zaciągniętych w przeszłości, jeszcze przed chorobą wyżej wymienionego, kiedy ich sytuacja materialna była znacznie lepsza. Nadto dodano, że w skład ich gospodarstwa domowego wchodzi jeszcze pełnoletnia córka studiująca w trybie stacjonarnym poza miejscem zamieszkania, która pracowała do czerwca bieżącego roku, jednak obecnie nie uzyskuje dochodów i pozostaje na ich utrzymaniu. Równocześnie wnioskujący zadeklarowali, że posiadają dom o powierzchni 236 m2 (wartość 600 tys. zł), w którym zamieszkują. Ich własnością jest także lokal mieszkalny o powierzchni 48 m2, który jednak od samego początku jest zamieszkiwany i opłacany przez matkę skarżącego. Wnioskodawcy posiadają także samochód osobowy marki [...], rok produkcji 2005 (wartość szacunkowa 7 tys. zł). Nie posiadają natomiast żadnego innego majątku ani zasobów pieniężnych. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżących wykazany został w kwocie 4.057 zł, na co składa się renta P. J. wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym (2007 zł) oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez A. J. (2.050 zł). Nadto we wniosku wyszczególniono koszty utrzymania obciążające tę rodzinę. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 sierpnia 2016 r. skarżący nadesłali dokumenty potwierdzające wspomniane wyżej koszty utrzymania, a także decyzję ZUS o przyznaniu renty P. J. i zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów, z którego wynika, że średni miesięczny dochód (brutto) z działalności gospodarczej prowadzonej Przez A. J. to 2.527,25 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżących należy przywołać zasadę sformułowaną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej regulacji, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawców doprowadziła do konkluzji, że zachowali oni wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionych oraz z przedłożonych przez nich dokumentów wynika bowiem, że chociaż uzyskują dochód, który trudno uznać za niski (przekracza ogółem 4 tysiące zł netto), to jednak P. J. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, całkowicie niezdolną do pracy (vide: orzeczenia stanowiące karty nr 24 i 25 akt sprawy) i obciążeni są bardzo wysokimi kosztami utrzymania (patrz: nadesłana dokumentacja źródłowa), na które poza opłatami stałymi związanymi z zamieszkiwanym domem (ogółem 620,47 zł miesięcznie) składają się spłaty kredytów w sumarycznej kwocie 2.691,69 zł. Okoliczność spłaty tego zadłużenia musiała być w rozpoznanym przypadku uwzględniona. Jakkolwiek bowiem tego rodzaju zobowiązania cywilnoprawne zasadniczo nie mogą wyprzedzać należności publicznoprawnych, jakimi są koszty sądowe (utrwalone stanowisko judykatury), to jednak trzeba podkreślić, że zgodnie z twierdzeniami wnioskujących, ich zadłużenie powstało przez pojawieniem się ciężkiej choroby P. J. (jego niepełnosprawność powstała w roku 2014) i zaciągając te zobowiązania nie mogli przewidzieć wspomnianej okoliczności, której następstwem jest znaczne pogorszenie ich sytuacji materialnej. Mając na uwadze fakt, że do wskazanych wyżej wydatków należy jeszcze doliczyć koszty wyżywienia i zakupy niezbędnych środków czystości uznano, iż skarżący nie są w stanie wygenerować środków pozwalających na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi, w kwocie 500 zł bez uszczerbku w ich koniecznych potrzebach. Równocześnie nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy uzasadniały zwolnienie wyżej wymienionych od kosztów sądowych w całości. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). W tym kontekście stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi, elementarnymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających nawet na częściowe pokrycie obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Nie budzi bowiem wątpliwości, że instytucja prawa pomocy przewidziana została celem zapewnienia realizacji prawa do sądu osobom ubogim. Tymczasem, w ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący nie zdołali wykazać, aby zaliczali się do takich osób. Trzeba zaznaczyć, że pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, oboje osiągają stały dochód w przywołanej wyżej wysokości, posiadają dom o wartości 600 tysięcy zł z garażem oraz samochód, choć 11 letni, to jednak dobrej klasy. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że pomimo obciążenia ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami powinni oni przynajmniej częściowo partycypować w kosztach niniejszej sprawy. W tym zakresie uznano, że są w stanie wygenerować środki pieniężne wystarczające na pokrycie części wpisu od skargi, w kwocie 200 zł, a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których mogą być w niniejszej sprawie zobowiązani w przyszłości. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.