II SA/Gl 688/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Asesor WSA Tomasz Dziuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi L.S., R.S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. o odmowie zwrotu skarżącym nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działka nr 1. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie umowy sprzedaży z [...] r. zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, skarżący sprzedali, za cenę 452 477,20 zł, [...] w S. zabudowaną nieruchomość położoną w Z. przy ul. [...], oznaczoną działką nr 1. Nabycie nieruchomości nastąpiło "pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] II etap jednostka A", zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny, wydaną przez Prezydenta Miasta S. [...] r. Organ podniósł, że z księgi wieczystej wynika, iż obecnym właścicielem działki nr 1 jest Gmina S. Następnie podkreślił, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm., zwanej dalej u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W oparciu o art. 137 ww. ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Organ wskazał, że przy dokonywaniu oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia konieczne jest także uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014r. sygn. akt P 38/11, zgodnie z którym w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych (przejętych) przed 27 maja 1990 r. i stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego, na których w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel wywłaszczenia, bez względu na to, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany w terminie 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, czy też po upływie tego terminu - sama realizacja tego celu wyłącza uznanie nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia i dokonanie jej zwrotu. Zgodnie z art. 216 u.g.n., przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Stosownie natomiast do brzmienia art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ stwierdził, że wskazane w art. 137 ust. 1 u.g.n. terminy nie mają znaczenia dla oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości ze względu na datę przejęcia nieruchomości. Dodał, że dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia - budowy osiedla mieszkaniowego, należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak: budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlową, izolacyjną, ciągi piesze (chodniki), drogi publiczne, wewnętrzne (vide; wyroki WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/Po 648/07, 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Po 158/11, wyrok NSA z 3 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1537/09, wyrok NSA z 20 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 2755/13). Osiedle mieszkaniowe jest swego rodzaju mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców (vide: wyrok NSA z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 846/13). Następnie podkreślił, że ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego wynika, iż przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia tj. budowę osiedla mieszkaniowego. Potwierdzają to wydruki z map interaktywnych z Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej (ORSIP) - Geoportalu Województwa Śląskiego z lat 1996-2013, dokumentacja fotograficzna oraz fotogrametryczne zdjęcia lotnicze z lat 1981-1987. Podniósł, że działka wykorzystywana była jako parking osiedlowy oraz pod drogę. Obecnie stanowi część drogi publicznej powiatowej ul. [...]. Z pisma z [...] r. Wydziału Administracji Drogowej Urzędu Miasta w S. wynika, że ulica ta (dawniej ul. [...]), zlokalizowana na działce nr 1, stanowiła drogę kategorii lokalnej miejskiej na podstawie Uchwały nr [...] Miejskiej Rady Narodowej w S. z [...] r. w sprawie zakwalifikowania dróg i ulic do sieci dróg lokalnych miejskich. Stan ten istniał do 1 stycznia 1999 r., kiedy to ulica ta z lokalnej drogi miejskiej stała się drogą gminną (na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną), a następnie została zakwalifikowana do kategorii dróg powiatowych, na podstawie Uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. z [...] r. w sprawie pozbawienia kategorii dróg gminnych i zaliczenia ich do kategorii dróg powiatowych oraz określenia ich przebiegu w S. - mieście na prawach powiatu. Następnie, przedmiotowa działka została objęta decyzją Prezydenta Miasta S. z [...] r. nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Taki sposób zagospodarowania i wykorzystywania nieruchomości uznać należy za realizację celu wywłaszczenia, albowiem wybudowanie zarówno drogi wewnętrznej, jak i publicznej stanowi element infrastruktury osiedlowej, część zespołu urbanistycznego będącego realizacją ogólnego i szeroko pojętego celu wywłaszczenia - budowy osiedla. Ponadto, na przedmiotowej działce umieszczone są: sieć elektroenergetyczna, wodociągowa oraz kanalizacja deszczowa, co potwierdza mapa zasadnicza (kanalizacja zaznaczona kolorem brązowym, sieć wodociągowa — niebieskim i sieć elektroenergetyczna — czerwonym). Jeżeli zrealizowana infrastruktura podziemna nierozerwalnie związana jest z obsługą istniejącego osiedla i jako taka była jednym z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, to wybudowaną infrastrukturę również należy uznać za urządzenia służące mieszkańcom osiedla (wyrok WSA w Łodzi z 21 października 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 370/15). Wybudowanie na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, drogi publicznej stanowi, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, przeszkodę do realizacji roszczenia o zwrot (vide; wyroki WSA w Gliwicach z 21 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 256/18; NSA z 19 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1767/10). W świetle powyższego organ wskazał, że wobec zrealizowania na działce nr 1 celu wywłaszczenia, rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta C., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, o odmowie zwrotu ww. nieruchomości, jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji skarżący podnieśli zarzuty sprowadzające się do kwestionowania ważności aktu notarialnego umowy sprzedaży przedmiotowej działki zawartej przez nich [...] r. z [...] w S. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Ponadto podnieśli, że wymieniona działka nie została wykorzystana zgodnie z celem jej przejęcia, a infrastruktura osiedlowa powstała dopiero około kilkunastu lat później niż przejęcie nieruchomości, a w międzyczasie ulegały zmianie ceny gruntów i nieruchomości. W związku z tym wnieśli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub zadośćuczynienie w innej możliwej formie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli wydanych w sprawie decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie dotyczy decyzji o odmowie zwrotu skarżącym nieruchomości sprzedanej na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W aktach administracyjnych znajduje się akt notarialny umowy sprzedaży z [...] r. zawartej w trybie art. 6 wymienionej ustawy i według jej postanowień, nabycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło "pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] II etap jednostka A", zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny, wydaną przez Prezydenta Miasta S. [...] r. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm., zwanej dalej u.g.n.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Według zaś art. 137 cytowanej ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Natomiast na podstawie art. 216 ust. 1 u.g.n., przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa – co podkreślił organ w zaskarżonej decyzji - dokonując oceny realizacji celu wywłaszczenia - budowy osiedla mieszkaniowego, należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak: budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlową, izolacyjną, ciągi piesze (chodniki), drogi publiczne, wewnętrzne. W niniejszej sprawie organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia tj. budowę osiedla mieszkaniowego. Początkowo działka wykorzystywana była bowiem jako parking osiedlowy oraz pod drogę, a obecnie stanowi część drogi publicznej powiatowej. Zasadność powyższych ustaleń organu potwierdzają zawarte w aktach administracyjnych wydruki z map interaktywnych z Otwartego Regionalnego Systemu Informacji Przestrzennej (ORSIP) - Geoportalu Województwa Śląskiego z lat 1996-2013, dokumentacja fotograficzna oraz fotogrametryczne zdjęcia lotnicze z lat 1981-1987, a także dane Wydziału Administracji Drogowej Urzędu Miasta w S., według których droga ta, zlokalizowana na działce nr 1, stanowiła drogę kategorii lokalnej miejskiej na podstawie Uchwały nr [...] Miejskiej Rady Narodowej w S. z [...] r. w sprawie zakwalifikowania dróg i ulic do sieci dróg lokalnych miejskich. Prawidłowo zatem stwierdził organ w zaskarżonej decyzji, że taki sposób zagospodarowania i wykorzystania nieruchomości uznać należy za realizację celu wywłaszczenia, albowiem wybudowanie zarówno drogi wewnętrznej, jak i publicznej stanowi element infrastruktury osiedlowej, jest to część zespołu urbanistycznego będącego realizacją ogólnego i szeroko pojętego celu wywłaszczenia - budowy osiedla. Nie zasługiwały więc na uwzględnienie zarzuty zawarte w skardze, według których wymieniona działka nie została wykorzystana zgodnie z celem jej przejęcia, a infrastruktura osiedlowa powstała dopiero około kilkunastu lat później niż przejęcie nieruchomości. Z samych przytoczonych wyżej danych Wydziału Administracji Drogowej Urzędu Miasta w S. wynika bowiem, że droga, zlokalizowana na działce nr 1, stanowiła drogę kategorii lokalnej miejskiej już na podstawie Uchwały nr [...] Miejskiej Rady Narodowej w S. z [...] r. w sprawie zakwalifikowania dróg i ulic do sieci dróg lokalnych miejskich. Bezpodstawne były również podniesione w skardze twierdzenia sprowadzające się do kwestionowania ważności aktu notarialnego umowy sprzedaży przedmiotowej działki zawartej przez skarżących [...] r. z [...] w S. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Według treści tego aktu notarialnego (§ 9), skuteczność umowy była uzależniona od jej potwierdzenia przez osobę uprawnioną do składania oświadczeń w imieniu strony kupującej. Podkreślić należało, że powyższy akt notarialny stał się podstawą dokonania wpisu w księdze wieczystej, a zatem zarzut skarżących nie mógł odnieść skutku. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, stwierdzić więc należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a wobec tego – na podstawie art. 151 P.p.s.a. - podlegała oddaleniu.