II SA/Gl 727/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. C. oraz A. C. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/GL 727/15 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 25 czerwca 2015 r. D. C. i A. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, za pośrednictwem [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K., skargę na decyzję tego organu z dnia [...] r. nr [...]. Postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy, na skutek sprzeciwu od postanowienia z dnia 30 września 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 2 listopada 2015 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Wyrokiem z dnia 21 marca 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę skarżących na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. W dniu 12 maja 2016 r., skarżący reprezentowani przez fachowego pełnomocnika wnieśli skargę kasacyjną od wyroku z dnia 21 marca 2016 r. dołączając do skargi kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że mieszkają w budynku pochodzącym z 1904 r. i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci Zadeklarowali, że nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Ich źródłem utrzymania są dochody z tytułu świadczeń emerytalnych uzyskiwane w łącznej kwocie 5.600 zł. Skarżący ponoszą miesięczne wydatki, których wysokość niemal w całości pokrywa się z osiąganym dochodem. Na wydatki te składają się koszty kredytu hipotetycznego, wydatki domowe – media, środki czystości i wyżywienie, podatek od nieruchomości, telefon, internet, telewizja, korepetycje dzieci, odzież, leki wizyty u specjalisty, dodatkowe pozaszkolne koszty utrzymania dzieci, a także koszty związane ze wzmożoną rehabilitacją jednego z synów. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek D. i A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sytuacja materialna wnioskodawców oraz fakt, że nie uprawdopodobnili on wysokości ponoszonych wydatków, nie pozwalają przychylić się do złożonego wniosku. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 15 czerwca 2016 r. domagając się jego zmiany. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących zakwestionował przyjęcie przez referendarza sądowego, że stałe wydatki czteroosobowej rodziny wynoszą jedynie ok. 1000 zł. W ocenie pełnomocnika osiągany przez skarżących dochód w wysokości 5.600 zł, przy uwzględnieniu ponoszonych przez skarżących kosztów związanych z wyżywieniem, zakupem odzieży, środków czystości, korepetycji oraz wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją jednego z dzieci nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: W dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ) zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w niniejszej sprawie postępowanie sądowe zostało wszczęte przed jej wejściem w życie, zaś przepis art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został wymieniony w art. 2 jako przepis, który należy stosować do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie, tj. przed 15 sierpnia 2015 r. Postępowanie sądowe, zainicjowane skargą D. i A. C. ( nadaną do organu w dniu 26 czerwca 2015 r. ) na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W związku z tym, w tym wypadku stosuje się przepis art. 260 p.p.s.a. w jego dotychczasowym brzmieniu. Tym samym na mocy art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 73 w zw. z art. 2 ustawy zmieniającej uznać należy, że postanowienie referendarza sądowego ze względu na skuteczne wniesienie sprzeciwu utraciło moc, a wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sąd nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Dla oceny wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych istotne znaczenie ma okoliczność, że w sprawie już zapadło prawomocne orzeczenie w tym przedmiocie. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/GL 727/15 tutejszy Sąd oddalił wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie wskazuje się, że prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących sprawy (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wskazania, iż okoliczności sprawy uległy zmianie art. 165 p.p.s.a., nie znajduje zastosowania, gdyż brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona (por. postanowienia NSA: z dnia 30 czerwca 2014 r., II FZ 964/14; z dnia 19 maja 2015 r., I GZ 274/15; z dnia 10 czerwca 2015 r., II GZ 273/15; z dnia 24 czerwca 2015 r., I OZ 623/15; z dnia 10 lipca 2015 r., II OZ 681/15; II GZ 273/15; z dnia 23 lipca 2015 r., II GZ 356/15). Postępowanie dotyczące ponownego wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy prawomocnym postanowieniem z dnia 2 listopada 2015 r. W ocenie Sądu okoliczności powołane w ponownie złożonym wniosku są niemal tożsame z tymi, które skarżący podnosili w pierwotnie złożonym wniosku, co więcej zmienił się jedynie dochód osiągany przez skarżących, gdyż wzrósł on o kwotę 100 zł. Zważywszy na powyższe stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących. Przytoczona przez pełnomocnika skarżących w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy argumentacja oraz nadesłane dokumenty nie pozwalają uznać, że sytuacja materialna skarżących uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 2 listopada 2015 r. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi skarżących konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiadają oni majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, co więcej koszty te zostały już przez skarżących poniesione – skarżący w dniu 12 listopada 2015 r. uiścili wpis od skargi, a w dniu 29 czerwca 2016 r. uiścili wpis od skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.