II SA/Gl 919/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna,, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi H. N. i W. N. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 16 maja 2025 r. nr WINB-WOA.7722.329.2024.AJ w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stanu technicznego budynku oddala skargę. W dniu 14 listopada 2024 r. do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta C. (PINB) wpłynęła skarga powszechna H. N. i W. N. (skarżący) o wszczęcie postępowania i przeprowadzenie kontroli w sprawie stanu technicznego budynku mieszkalnego jednorodzinnego na posesji przy ul. [...] w C.. Skarżący są właścicielami nieruchomości znajdującej się przy ul. [...], zabudowanej budynkiem usytuowanym w granicy zachodniej działki, bezpośrednio przylegającym do budynku mieszkalnego jednorodzinnego na posesji przy ul. [...], w sprawie którego została złożona przedmiotowa skarga. Postanowieniem numer [...] z dnia 8 listopada 2024 r., PINB, działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, ze zm. – dalej "k.p.a.") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stanu technicznego powyższego budynku. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wskazali na niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, gdyż w ich ocenie PINB błędnie przyjął, że zarzuty sformułowane w ich wniosku były już przedmiotem postępowań administracyjnych toczących się przed tym organem. Nadto zarzucono pominięcie art. 50 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowalne (obecnie: t.j. z 2025 r. poz. 418 – dalej "p.b."). Skarżący zauważyli, że sprawa stanu technicznego ww. budynku nie toczyła się po ustaleniach dokonanych przez nich w lipcu 2024 r., tj. że, ze ściany regularnie wylewa się do ich piwnicy woda, w czasie kiedy właściciele nieruchomości sąsiedniej korzystają z urządzeń sanitarnych. Przyczyną zalewania budynku skarżących nie jest zatem podciąganie kapilarne, a regularny wyciek wody z sąsiedniego budynku. Zażalenie nie przyniosło jednak oczekiwanego skutku, gdyż zaskarżonym obecnie postanowieniem Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach (ŚWINB) utrzymał powyższe postanowienie PINB w mocy. W uzasadnieniu wskazał na podstawy zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. i odnosząc je do sprawy wyjaśnił, że w tej samej sprawie, tj. dot. budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce przy ul. [...] w C. i między tymi samymi stronami toczyło się postępowanie administracyjne, które zostało umorzone. W ocenie ŚWINB zagadnienia przedstawione w zażaleniu były już przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego, znak: [...] zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 1005/16 (omyłkowo wskazano II SA/Gl 1005/2017), którym oddalono wniesioną przez skarżących skargę na decyzję z dnia 9 sierpnia 2016 r., nr [...]. Decyzja ŚWINB utrzymała w mocy decyzję PINB nr [...] z dnia 11 maja 2016 r., którą umorzono postępowanie administracyjne w sprawie budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce przy ul. [...] w C., w zakresie wykonania budynku zgodnie z projektem, badając również wszystkie elementy obiektu w kontekście ewentualnego naruszenia przepisów i oddziaływania na nieruchomość sąsiednią. ŚWINB podkreślił, że nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania w tej samej sprawie, która została już prawomocnie zakończona (art. 30 § 1 k.p.a.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawarte zostały zarzuty naruszenia: - art. 61a § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie decyzje PINB znak [...] oraz ŚWINB nr [...] zakończone prawomocnym wyrokiem z dnia 23 stycznia 2017 r. sygn. akt. II SA/GI 1005/16 mają charakter ostateczny i wiążący, co wyklucza możliwość ich ponownej weryfikacji w tym samym zakresie, podczas gdy w sprawie pojawiły się nowe okoliczności faktyczne; - art. 75 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodu w postaci dokumentacji zdjęciowej oraz materiału filmowego zawartego na pendrive złożonych przy pismach z dnia 22 lutego 2025 r, co skutkowało odmową wszczęcia postępowania w sprawie; - złamanie zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą nowe okoliczności faktyczne i prawne. W oparciu o te zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżący zgodzili się, że wskazane w ich wniosku z dnia 14 listopada 2024 r. zarzuty dotyczą także, jak i poprzednie, stanu technicznego tego samego co poprzednio budynku niemniej jednak zwrócili uwagę, że ww. decyzje organów nadzoru budowalnego oraz wyrok WSA w Gliwicach odnoszą się do stanu faktycznego istniejącego przed dokonaną przez nich odkrywką w ścianie piwnicy. Ta bowiem doprowadziła do ustalenia, że w trakcie użytkowania instalacji wod-kan przez właściciela budynku przy ul. [...] ze ściany tego budynku leje się dużym strumieniem woda z tych instalacji do piwnicy skarżących. Skarżący podali, że film z dokonanych ustaleń dotyczących odkrywki oraz jej wyników został przekazany ŚWINB jako nowy dowód w sprawie w lutym 2025 r. przy piśmie w którym szczegółowo wskazano, że jest to nowe ustalenie dotyczące stanu technicznego, wymagające wszczęcia postępowania administracyjnego i przeprowadzenia kontroli, która potwierdzi poczynione ustalenia. Ich zdaniem treść zaskarżonego postanowienia wskazuje, że ŚWINB nie zapoznał się z tym dowodem. Zdaniem skarżących, poczynione ustalenia (woda wypływająca ze ściany ich budynku szerokim strumieniem) stanowią zupełnie nowe okoliczności w sprawie dotyczącej stanu technicznego budynku przy ul. [...], co winno skutkować wszczęciem postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W dniu 27 sierpnia 2025 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżących, w którym wnieśli o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Dodali, że stan techniczny budynku wymaga analizy. W piśmie z dnia 1 września 2025 r. skarżący ponowili wniosek o rozprawę wnosząc o dopuszczenie dowodu w postaci nośnika pendrive z nagraniem obrazującym, jak woda wypływająca ze ściany budynku zalewa ich nieruchomość. W piśmie z dnia 2 września 2025 r. skarżący złożyli kolejny wniosek dowodowy załączając dokumentację fotograficzną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 j.t. z późn. zm.) w zwiazku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Przywołany przepis wyraźnie stanowi o przeprowadzeniu dowodu, a nie o prowadzeniu postępowania dowodowego. Badając legalność zaskarżonego postanowienia i postanowienia je poprzedzającego Sąd nie stwierdził naruszenia przez ŚWINB przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Istotą rozpoznawanej sprawy jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia ŚWINB w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stanu technicznego budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce położonej przy ul. [...] w C.. Kluczową kwestią dla tej oceny stało się ustalenie czy organy administracji publicznej prawidłowo uznały, że w sprawie zaistniały przyczyny uzasadniające zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a., stosownie do którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przywołany przepis przewiduje dwie niezależne przesłanki stanowiące podstawę wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jako pierwszą z nich ustawodawca przewidział wniesienie żądania wszczęcia postępowania przez osobę, która nie jest stroną, natomiast drugą – zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn powodujących niemożność wszczęcia postępowania. Ustawodawca nie dokonał jednak konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, jednak według ustabilizowanego orzecznictwa przyjmuje się, że będą to sytuacje w sposób oczywisty stanowiące przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 86/21), oczywiste przeszkody o charakterze przedmiotowym i podmiotowym możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2493/20). W rezultacie wszczęcie postępowania poprzedza wstępna ocena czy podmiot występujący z wnioskiem o jego wszczęcie posiada legitymację do występowania w roli strony w takim postępowaniu, a także czy nie zachodzi inna uzasadniona przyczyna, powodującą niemożność wszczęcia postępowania (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 127/20; podobnie zob. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Lex el. 2024). Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, organy rozstrzygające sprawę w pierwszej i drugiej instancji prawidłowo stwierdziły zaistnienie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, wobec pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji administracyjnej PINB z dnia 11 maja 2016 r. nr [...] umarzającej postępowanie w sprawie budynku mieszkalnego jednorodzinnego na przedmiotowej działce, jako bezprzedmiotowe. Decyzja ŚWINB z dnia 9 sierpnia 2016 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia 11 maja 2016 r. była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 23 stycznia 2017 r. o sygn. II SA/Gl 1005/16 oddalił skargi obecnie skarżących na decyzję ŚWINB. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (tj. żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Cytowany przepis przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania (przy czym w orzecznictwie podkreśla się, że ów brak przymiotu strony musi być oczywisty). Druga sytuacja natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ "z innych uzasadnionych przyczyn", przez co rozumie się sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalna wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem których ustalenie i podanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu (tak wyr. NSA z 29 września 2022 r., II OSK 3057/19). Skoro na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym. Jako prawidłowe należało ocenić, stwierdzenie przez organy orzekające w sprawie tożsamości wniosków skarżących z przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego, znak: [...] zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 1005/16, którym oddalono wniesioną przez skarżących skargę na decyzję ŚWINB z dnia 9 sierpnia 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję PINB nr [...] z dnia 11 maja 2016 r., którą umorzono postępowanie administracyjne w sprawie budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce przy ul. [...] w C., w zakresie wykonania budynku zgodnie z projektem, badając również wszystkie elementy obiektu w kontekście ewentualnego naruszenia przepisów i oddziaływania na nieruchomość sąsiednią. Zaistniałe okoliczności były na tyle oczywiste, że nie wymagały analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów, organ bowiem dysponował wszelkimi niezbędnymi materiałami pozwalającymi na zajęcie wskazanego stanowiska. W takich przypadkach, tj. wystąpienia jednej z przyczyn wymienionych w art. 61a § 1 k.p.a., odmowa wszczęcia postępowania ma wręcz charakter obligatoryjny (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 maja 2021 r., II SA/Gl 64/21), jedną z takich przeszkód jest przeszkoda w postaci res iudicata (rzeczy osądzonej, w orzecznictwie akcentuje się, że "nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania w tożsamej sprawie, która została zakończona decyzją" (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2020 r. II OSK 927/20), co odnosi się, w realiach niniejszej sprawy, do wniosku skarżących. Jak trafnie wyjaśniono w wyroku NSA z dnia 5 sierpnia 2025 r. o sygn. I OSK 1552/22) w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, lecz ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Wprawdzie ocena dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wymaga również przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale tylko w takim zakresie, który służy ustaleniu okoliczności uprawniających do zastosowania tego przepisu. W tej sytuacji, Sąd doszedł do przekonania, że nie było prawnie dopuszczalne ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy, bowiem "nowa" decyzja obarczona byłaby wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., doszłoby bowiem do naruszenia powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu administracyjnym z uwagi na tożsamość sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Stąd też w ocenie Sądu brak jest podstaw do wszczęcia nowego postępowania w tej samej sprawie. Słusznie zatem organy uznały zaistnienie przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a. uzasadniających odmowę wszczęcia postępowania. Rozstrzygnięcie organu ma charakter formalny, a nie merytoryczny. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.