II SO/Gl 8/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 6 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (odnoszącego się do sprawy ze skargi wyżej wymienionego na niewykonanie przez Wojewodę [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 października 2009 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SAB/Gl 44/09) postanawia: 1. zwolnić A. C. od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu [...] r. A. C. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w treści którego oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu podniósł argumentację odnoszącą się do merytorycznych aspektów sprawy, której niniejszy wniosek dotyczy. Równocześnie oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz, że posiada mieszkanie o powierzchni 40 m2. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości 3.000 Euro. Miesięczny dochód przypadający na rodzinę wnioskodawcy zadeklarowany został w kwocie 2.323,42 zł, na którą składają się emerytury pobierane przezeń (1.595,24 zł) oraz przez jego małżonkę (728,18 zł). Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 23 sierpnia 2011 r.) strona nadesłała pismo procesowe datowane na [...] r., doprecyzowując w jego treści przedmiot zaskarżenia w sprawie, której niniejszy wniosek dotyczy. Równocześnie nadesłała potwierdzenia wypłaty dokumentujące wysokość pobieranych emerytur a także dowody wpłaty potwierdzające wysokość należności uiszczonych z tytułu czynszu i opłat za energię elektryczną, gaz, telefon oraz wodę. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku A. C. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Równocześnie, nadesłane przezeń dokumenty źródłowe potwierdzają, że miesięczny dochód netto przypadający na jego dwuosobowe gospodarstwo domowe to 2.342,73 zł (vide: potwierdzenia wypłaty emerytur A. C. i jego żony za sierpień 2011 r.). Zważywszy przy tym wysokość kosztów obciążających tę rodzinę (udokumentowana przezeń miesięczna kwota czynszu i opłat za tzw. media to ogółem 584,10 zł), jak również uwzględniwszy fakt, że zarówno on sam jak i jego żona są osobami w podeszłym wieku (odpowiednio 82 i 78 lat), co wiąże się zazwyczaj z koniecznością ponoszenia ponadprzeciętnych wydatków na żywność, leczenie i zakup leków uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w sprawie której niniejszy wniosek dotyczy, wynoszącego 200 zł, przekracza jego możliwości płatnicze i mogłoby narazić jego i małżonkę na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Ocena sytuacji materialnej i życiowej A. C. nie pozwala jednak na przyjęcie, aby spełnił on kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych a nadto ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem wnioskujący i jego małżonka osiągają stały dochód, który nawet przy uwzględnieniu rozmiaru kosztów obciążających ich gospodarstwo domowe, powinien przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu umożliwić zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających przynajmniej na częściową partycypację w kosztach związanych z postępowaniem sądowym, którego dotyczy wniosek. Mając na uwadze powyższe uznano, że strona nie zachowuje przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego brak jest podstaw do ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika. Równocześnie uznano, że dochód wnioskodawcy umożliwia pokrycie przynajmniej części wpisu sądowego jaką jest kwota 50 zł, a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być zobowiązany w przyszłości. Obciążenie kosztami sądowymi w takiej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego i małżonki. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem, zważywszy wysokość dochodu wnioskodawcy i jego żony oraz rozmiar obciążających ich wydatków, nie sposób uznać, aby mogli oni ponieść taką szkodę w wyniku uiszczenia opłaty w kwocie 50 zł. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 tej ustawy.