III SA/Gl 113/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Nita po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r. M. Z. reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata J. R. pismem z dnia 27 grudnia 2016 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji o zabezpieczeniu zobowiązania podatkowego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, M. Z. wskazała, że zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą z powodu utraty płynności finansowej, albowiem zalega ze spłatą kredytu obrotowego (80.000,00 zł), gotówkowego (120.000,00 zł), podatkami (40.000,00 zł) oraz składkami ZUS (15.000,00 zł). Obecnie pracuje jako sprzedawca, a otrzymywane wynagrodzenie w całości przeznacza na opłaty za mieszkanie (350,00 zł), energię elektryczną i gaz (150,00 zł), internet (50,00 zł) oraz telefon (100,00 zł). Dlatego też wraz z małoletnim synem pozostaje na utrzymaniu najbliższej rodziny. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono wydruk z CEIDG potwierdzający zawieszenie prowadzonej działalności od 7 kwietnia 2015 r., akt notarialny ustanawiający rozdzielność majątkową z A. Z., umowę o kredyt ekspresowy z dnia [...] r. zawartą celem finansowania prowadzonej działalności, którego raty ustalono na kwotę 1.589,18 zł. W piśmie z dnia 28 marca 2017 r. skarżąca zadeklarowała, iż pozostałe dokumenty źródłowe obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową zobowiązała się nadesłać w terminie późniejszym z uwagi na oczekiwanie na ich wystawienie, jednakże do akt sprawy nie przedłożono dodatkowych dokumentów źródłowych. Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił M. Z. przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że Strona skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący, że rzeczywiście spełnia przesłanki uwzględnienia jej wniosku w całości. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Strona skarżąca pismem z dnia 23 maja 2017 r. wniosła sprzeciw, żądając uwzględnienia swojego wniosku oraz zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona polemizowała z ustaleniami dokonanymi w postanowieniu referendarza sądowego, podkreślając, że błędnie stwierdzono, iż jej sytuacja majątkowa nie została w sprawie dostatecznie wykazana. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji źródłowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwaną dalej P.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, M. Z. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez Stronę skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Strona skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta została jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. W szczególności wskazano, że Strona skarżąca obecnie nie pozostają nigdzie zatrudniona i w konsekwencji nie osiąga żadnego dochodu. Podniesiono, iż brak jest możliwości przedłożenia dokumentów stwierdzających wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia, a także zeznań podatkowych, w tym za rok ubiegły. Podkreślono, że skarżąca sprawuję opiekę nad małoletnim synem i nie może powierzyć tej opieki innej osobie. Skarżąca wyjaśniła, iż wraz z małoletnim synem pozostaję na utrzymaniu męża i mieszkam, w mieszkaniu będącym własnością męża, co uniemożliwia przedłożenie dokumentów związanych z wysokością miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, albowiem skarżąca nie ponosi opłat i kosztów z tego tytułu. W ślad za złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy M. Z. wskazała, iż znajduje się z mężem w rozdzielności majątkowej oraz iż posiada nieuregulowane zobowiązania względem banku [...], Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Urzędu Skarbowego, nie posiada żadnych oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na spłatę powyższych zobowiązań, a także na opłatę od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd w ślad za referendarzem sądowym stwierdził, że luki w zakresie materiału dowodowego nie pozwalają na dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej w aspekcie spełniania przez M. Z. przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd za słuszną uznał argumentację zawartą przez referendarza sądowego w jego postanowieniu z dnia 10 maja 2017 r. Zasadnie wskazano, iż skarżąca pominęła istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża zasłaniając się zawartą umową majątkową małżeńską, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Opisane stanowisko zawiera szereg orzeczeń sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Nadto zdaniem Sądu wątpliwości wskazane w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r. nie zostały przez Stronę skarżącą rozwiane, gdyż wnioskodawca, reprezentowany w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, nie wykazała wysokości dochodów swojego męża z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, czy też wydatków z tym związanych. Podkreślić trzeba, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżąca pozostaje lub może pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym. Pomimo informacji skarżącej, iż oczekuje na wydanie pozostałych dokumentów, które będzie mogła odebrać po dniu 30 marca 2017 r., to do akt sprawy nie złożono żadnych dodatkowych dokumentów źródłowych. Skarżąca zadeklarowała pozostawanie bez pracy, jednak w żaden sposób tego nie udokumentowała (choćby poprzez nadesłanie świadectwa pracy lub innego dokumentu źródłowego wskazującego, że zarejestrowała się jako osoba bezrobotna z prawem lub bez prawa do zasiłku). Dotyczy to także zarobków i stanu majątkowego jej męża, albowiem zaświadczenia o zarobkach i posiadanych przez niego rachunkach bankowych, a nadto składnikach majątku, nie nadesłała, choć mieszkanie, w którym wspólnie zamieszkują stanowi jego własność, a jego powierzchnia nie została podana. Podobnie pozostałe dokumenty wskazujące na posiadanie gruntów ornych o pow. [...] ha i [...] ha, których wydruk z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych można było uzyskać od ręki, nie zostały nadesłane. Co więcej majątek ten nie został wymieniony w rubryce nr 7 formularza. Konkludując Sąd stanął na stanowisku, iż słusznie rozpoznający sprawę uznał, że M. Z. nie wykazała w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić trzeba również, iż nie istnieją żadne racjonalne powody, dla których koszty sądowe miałyby być zaspokajane dopiero po uregulowaniu innych wydatków, skoro zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z dnia 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Powyższe dotyczy również wynagrodzenia ustanowionego w sprawie fachowego pełnomocnika, albowiem to nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.