III SA/Gl 1342/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia [...] r. "A" spółka z o.o. w C. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należnych do uiszczenia z tytułu wpisu sądowego od wniesionej skargi. Przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w kwocie [...] zł, wynikająca z zaskarżonej decyzji. Kwota wpisu sądowego stanowi kwotę 100.000 zł. W uzasadnieniu Spółka podała, że z dniem [...] r. zawiesiła działalność gospodarczą skutkiem czego nie uzyskuje przychodów i nie stać jej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wobec strony prowadzona jest egzekucja przez Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. i wszystkie jej środki majątkowe, tak pieniężne, jak i jej ruchomości zostały zajęte przez organ egzekucyjny. Spółka podała, że kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, nie posiada środków trwałych, za 2013 r. poniosła stratę w wysokości 616,26 zł osiągając przychód w wysokości 5.400 zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości 6.016,26 zł. Do wniosku załączyła bilans sporządzony na dzień 31 lipca 2014 r., rachunek zysków i strat za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 lipca 2014 r. oraz zeznanie podatkowe CIT - 8 za 2013 r. Na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik Spółki w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, że Spółka nie posiada rachunków bankowych oraz nie jest w stanie przedłożyć zaświadczeń o zamknięciu posiadanych rachunków, ponieważ prezes zarządu spółki nie przebywa w kraju i jest poszukiwany listem gończym przez Prokuraturę Okręgową w R.. Dodał, że Spółka posiada majątek w postaci wierzytelności ogółem w wysokości [...] zł zabezpieczone przez Prokuraturę Okręgową w R.. Posiada również niewróconą przez organ podatkowy nadpłatę w podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł. Jednocześnie pełnomocnik załączył deklaracje VAT - 7 za kwiecień, sierpień i wrzesień 2014 r., postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. o zawieszeniu działalności gospodarczej Spółki, pismo Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. informujące Spółkę o wystawionych tytułach wykonawczych oraz postanowienia Prokuratury Okręgowej w R. z dnia [...] r.i z dnia [...] r. o zabezpieczeniu majątkowym. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił uwzględnienia wniosku, wobec niewykazania przez Spółkę zasadności zwolnienia od kosztów sądowych w świetle ustawowych przesłanek prawa pomocy. Wniosek Spółki obejmował zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem Spółka nie nadesłała wszystkich dokumentów, o dostarczenie których była wzywana, w szczególności obrazujących aktualny stan finansowy. Analizując szczegółowo złożone przez Spółkę dowody referendarz sądowy stwierdził, że Spółka nie znajduje się w stanie likwidacji (zaprzestania, zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej), nie ogłoszono również jej upadłości, a działalność gospodarcza uległa jedynie zawieszeniu. Spółka posiada wierzytelności o znacznej łącznej wartości, a z analizy bilansu Spółki wynika, że posiada należności zakwalifikowane jako krótkoterminowe w granicach około 15.000.000 zł. W efekcie dokonanej analizy stwierdził, że spółka nie wykazała zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Zarzucił, że odmowa nastąpiła z naruszeniem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., gdyż Skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że Spółka należycie przedstawiła odpowiednimi dokumentami aktualną sytuację majątkową a w szczególności, że nie dysponuje jakimikolwiek środkami, z których mogłaby uiścić wymagany wpis sądowy, choćby w części. Wyjaśnił, że Spółka nie prowadzi kasy, a zatem nie wytwarza dokumentów kasowych. Natomiast posiadane wierzytelności wobec osób trzecich są zajęte (zabezpieczone) w postępowaniu karnym - skarbowym, przez co nie mogą zostać zadysponowane na opłacenie wpisu sądowego. Dodał, że Spółka spełnia wszelkie warunki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. do przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (nie domaga się ustanowienia adwokata, tylko całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych), gdyż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a ewentualna odmowa przyznania jej wnioskowanej pomocy pozbawi ją konstytucyjnego prawa do sądu, polegającego w tym przypadku na zbadaniu zgodności z prawem zaskarżonej decyzji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Do rozpoznania wniosku Strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por:. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma zatem charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie WSA w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, dostępne: CBOSA). Rozpatrując wniosek Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne: CBOSA). Opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna, z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Spółka jako podmiot gospodarczy powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Skoro bowiem dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Zatem strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por.: postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob.: postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob.: postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, iż aby móc ocenić sytuację strony i na jej podstawie prawidłowo rozpoznać wniosek, Sąd musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej sytuacji; nie można tego uczynić na podstawie domniemań. Przy czym w p.p.s.a. jednoznacznie wskazano, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na sąd, bowiem tylko strona skarżąca ma interes prawny, aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. W niniejszej sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu aktualnych możliwości płatniczych Skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Z obowiązku przesłania tych dokumentów Skarżąca nie wywiązała się w pełni. Wyczerpujących informacji nie nadesłała również łącznie ze złożonym sprzeciwem. W szczególności chodzi tu o dowody ukazujące aktualną (bieżącą) sytuację majątkową Spółki. Wskazać należy, że z bilansu Spółki na dzień 31 lipca 2014 r. wynika, że aktywa trwałe Spółki wynoszą [...] zł, długoterminowe aktywa finansowe [...] zł, a aktywa obrotowe [...] zł; należności krótkoterminowe stanowią [...] zł, w tym płatne do 12 miesięcy [...] zł. Ogółem aktywa Spółki wynoszą 15.427.722,59 zł. Według deklaracji VAT – 7 za wrzesień 2014 r., nadwyżka podatku naliczonego nad należnym (niezwrócona) wyniosła [...] zł. Przypomnieć trzeba, że wpis sądowy stanowi kwotę 100.000 zł. Z przedłożonych Sądowi akt wynika, że do września 2014 r. Skarżąca składała zeznania VAT-7, mimo że zawieszenie działalności nastąpiło z dniem [...] r. Zdaniem Sądu przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych - powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08), szczególnie, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu. Istotne jest również to, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, iż aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Powinna ona wykazać, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć wymagane fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Możliwość pozyskania środków przez Spółkę wynika również z formy prawnej, w jakiej prowadzi ona działalność gospodarczą. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników (wspólnika). Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy (wspólnik) czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli. Spółka nie skorzystała z dopłat od wspólnika, a nawet nie wskazała, dlaczego takie dopłaty nie byłyby możliwe do uzyskania (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). Wprawdzie pełnomocnik zwrócił uwagę, że prezes zarządu Spółki poszukiwany jest przez Prokuraturę listem gończym, jednakże pozostaje to bez znaczenia dla obowiązku należytego prowadzenia spraw spółki szczególnie, że udzielając pełnomocnictwa procesowego w niniejszej sprawie w dniu [...] r. i nie podejmując decyzji o upadłości (likwidacji) Spółki lub zwiększeniu jej kapitału, dał wyraz prowadzeniu niektórych spraw tego podmiotu. Odnosząc się do argumentów pełnomocnika o zajęciu wierzytelności (zabezpieczeniu) w postępowaniu karnym – skarbowym co uczyniło niemożliwym dysponowanie nimi i opłacenie wpisu sądowego, Sąd stwierdza, na podstawie przedłożonych przez pełnomocnika dowodów, że postanowienie Prokuratury Okręgowej w R. z dnia [...] r. dotyczy zajęcia rachunku bankowego osobistego J.D. H. (prezesa zarządu Spółki), a zatem nie odnosi się do wierzytelności Spółki. Z kolei postanowienie w/w Prokuratury z dnia [...] r. obejmuje zabezpieczenie bezspornych wierzytelności Spółki w stosunku do ""B" sp. z o.o. w D. oraz E.L. i Wspólnicy "C" sp.j. we W. w łącznej wysokości [...] zł, podczas gdy należności krótkoterminowe stanowią kwotę [...] zł. W postanowieniu tym dokonano wprawdzie zabezpieczenia na mieniu Spółki, jako podmiotu pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej, do kwoty [...] zł, jednak w tym przypadku wierzytelności Spółki mające służyć jako środek zabezpieczenia nie zostały zindywidualizowane. Pełnomocnik nie wskazał przy tym innych (poza bezspornymi wierzytelnościami Spółki w stosunku do ""B" sp. z o.o. w D. oraz E.L. i Wspólnicy "C" sp.j. we W.), konkretnie oznaczonych wierzytelności Spółki, które pomniejszałyby należności ujawnione w bilansie. Wnioskodawca nie wykazał zatem że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podkreśla, że uiszczanie świadczeń publicznoprawnych, w tym podatków (nawet w większej od spodziewanej wysokości) oraz kosztów sądowych to jeden z wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, że wniosek strony skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Co do argumentacji sprzeciwu opartej na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Sąd zauważa, iż przepis ten odnosi się do przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, a zatem nie ma w sprawie zastosowania. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art.260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.