III SA/Gl 141/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 1.000 (jeden tysiąc) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wniosek został złożony na druku urzędowego formularza PPF. Wniosek swój uzasadnił tym, że nie posiada majątku, ani oszczędności, które pozwoliłyby na uiszczenie wpisu od skargi. Wnioskodawca podkreślił, że nie posiada również zdolności kredytowej, ani innych możliwości zaciągnięcia pożyczki. Wnioskodawca nie posiada obecnie żadnego źródła dochodów, poszukuje stałej pracy i rozważa podjęcie działalności gospodarczej. Z jego oświadczenia wynika, że pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym ze swoją żoną A. D. Z oświadczenia wynika, że żona uzyskuje jedyny dochód dla wspólnego gospodarstwa domowego – stypendium naukowe z uczelni (500 zł) oraz dochód z podjętego przez nią stażu w niepełnym wymiarze godzinowym (około 1.500 zł). W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy – także jego żony A. D. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., z którego wynika, że wnioskodawca w 2014 r. i w 2015 r. nie uzyskał żadnego dochodu podlegającemu opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych; umowę zlecenia zawartą pomiędzy żona wnioskodawcy a [...] Sp. z o.o. w W.; wyciągi z dwóch rachunków bankowych żony wnioskodawcy za okres od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r.; zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015 r. żony skarżącego; decyzje w przedmiocie przyznania skarżącej stypendiów: socjalnego i naukowego; zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę na druku formularza PPF; dokumenty potwierdzające fakt zamknięcia rachunku bankowego prowadzonego w Banku "A". W piśmie procesowym z dnia [...] r. wnioskodawca stwierdził, że jako osoba nieposiadająca meldunku na terytorium Polski nie może zarejestrować się jako osoba bezrobotna. W tej sytuacji nie może on uzyskać i przedłożyć do akt sprawy zaświadczenia, że jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. D., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie jego żądania, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie całego wpisu sądowego od skargi. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on w dwuosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną A. D. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy opiera się na analizie materiałów źródłowych i dokumentów obrazujących aktualny stan majątkowy wnioskodawcy i osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na podstawie tych materiałów można stwierdzić co zostało przez stronę wykazane. Abstrahując od tego, że wnioskodawca wykazał zaświadczeniem z urzędu skarbowego, że w 2015 r. nie odnotowano dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz tego, że nie zdołał wykazać, że rzeczywiście spełnia przesłanki skutkujące uznaniem go za osobę bezrobotną posiadającą (bądź nieposiadającą) prawa do pobierania zasiłku z tego tytułu, stwierdzić należy, że prowadzi on wspólne gospodarstwo razem ze swoją żoną. Tymczasem, w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Z analizy kondycji finansowej żony skarżącego wynika, że posiada ona aktualnie trzy źródła dochodu: stypendium socjalne (520 zł) i stypendium naukowe (500 zł) oraz honorarium otrzymywane z tytułu umowy zlecenia, gdzie zleceniodawcą jest [...] Sp. z o.o. w W. (podstawowa kwota wynosi 2.600 zł brutto). Z nadesłanych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego wynika, że ostatnie świadczenie netto wynosi około 1.800 zł. Wynika z tego, że łączna suma regularnych dochodów żony wnioskodawcy wynosi około 2.820 zł. Nadesłane do akt sprawy wyciągi z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków w Banku "A" z okresu od dnia [...] r. do dnia [...] r. (konto [...]) oraz za okres od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. ([...]) potwierdzają powyższe dane. Co istotne, analiza ww. rachunków bankowych wskazuje również dodatkowe wpływy. B. B. przelewa na konto A. D. (domniemać należy, że na wyciągach widnieje panieńskie nazwisko właściciela rachunku bankowego – B.) określone kwoty tytułem: "Kieszonkowe ;-)", np.: 1.000 zł ([...] r.); 1.260 zł ([...] r.); 1.000 zł ([...] r. – określone, jako "kieszonkowe na buty"); 1.000 zł ([...] r.). Ponadto W. D. dokonuje również regularnych przelewów na rachunek bankowy żony wnioskodawcy, których tytuł określony jest, jako: "na małe co nieco", np.: 300 zł ([...] r.; [...]). Stwierdzić należy, że A. D. (B. de domo) dokonuje także wpłat własnych na swoje konta: np. w dniu [...] r. miały miejsce dwie takie wpłaty na łączną sumę 14.500 zł. Często mają miejsce przelewy pomiędzy dwoma rachunkami A. D. (z konta [...] na [...] i odwrotnie). Ponadto saldo końcowe na otwartym rachunku oszczędnościowym waha się od 15.710,74 zł (luty 2016 r.) do 19.588,72 zł (grudzień 2015 r.). Wynika z tego, że małżonka wnioskodawcy dysponuje relatywnie znaczną ilością gotówki. Takimi kwotami małżonka dysponowała na początku stycznia 2016 r. – w momencie zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego. Ustalenie kwoty wpisu sądowego w sprawie leży poza kompetencjami referendarza sądowego, jednak na użytek postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy, w niniejszej sprawie, przyjąć należy kwotę wskazaną przez wnioskodawcę na druku urzędowego formularza PPF. Na formularzu wartość przedmiotu zaskarżenia określono na 3.559.729 zł. W takim przypadku od kwoty takiej pobiera się wpis stosunkowy, który wynosiłby 35.598 zł (na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Uwzględniając stan majątkowy wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy (w szczególności stan rachunków bankowych jego żony) oraz uwzględniając wykazane wydatki na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego, w ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący powinien być w stanie uiścić część ww. kwoty, tj. 1.000 zł, co nie powinno narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy, ani jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.