III SA/Gl 1457/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. sprawy ze skargi "A" s. c. I. G., J. G. z siedzibą w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie "A." s. c. I. G., J. G. z siedzibą w D.(dalej zwana "A" s. c. lub Spółka) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Na wstępie wspólnicy J. G. oraz I. G. złożyli odrębne formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Z przedłożonych wniosków wspólników Spółki wynika, iż J. G. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną M. oraz rodzicami C. i B., przy czym na jego utrzymaniu pozostaje trójka dzieci (córki w wieku [...] lat). J. G. wskazał, że posiada majątek w postaci domu o powierzchni [...] m², działki o powierzchni [...] m² i [...] m² oraz domu do remontu o powierzchni [...] m² i [...] m² wraz z działką [...] m², a przedmioty wartościowe, których jest właścicielem to samochód [...] marki [...] (rocznik [...]) oraz samochód [...] [...] (rocznik [...]). Ponadto wyjaśnił, iż wprawdzie jego miesięczny dochód wraz z osobami znajdującymi się we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi [...] złotych, jednakże dochód ten obciążony jest miesięcznymi ratami kredytów, które zostały zaciągnięte na kwoty: [...] zł (kredyt ma zostać spłacony przez okres [...] lat), oraz kwotę [...] zł (kredyt zaciągnięty na okres [...] lat). I. G. w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z [...] letnim synem, a jej dochody na które składają się wynagrodzenie wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej oraz alimenty zasadzone na rzecz syna wynoszą razem [...] złotych. Wspólniczka skarżącej Spółki podniosła również, że posiada [...] domy o powierzchni [...] m² i [...] m², działki o powierzchni [...] m² i [...] m², ponadto stwierdziła, iż zamieszkuje w lokalu o powierzchni [...] m², który jest jej własnością, a przedmioty wartościowe, które posiada to samochód osobowy marki [...] (rocznik [...]). Wraz z wnioskami przedłożono następujące dokumenty: 1) deklaracje PIT-5 J. G. i jego żony M. oraz złożone przez nich wspólnie zeznanie PIT-36 za [...] r.; 2) PIT-40 obliczony przez organ rentowy dla C. i B. G.. (ojca i matki J. G.) oraz druki organu rentowego określające wysokość zwaloryzowanych świadczeń emerytalnych jego rodziców. W toku postępowania Spółka składająca skargę przedłożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu przewidzianym dla osób prawnych oraz podmiotów nie posiadających osobowości prawnej wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek "A" s. c. stwierdziła, iż obrót uległ zmniejszeniu, a kondycja finansowa spółki jest bardzo słaba. Podniosła, że prowadzona jest egzekucja na podstawie zaskarżonych decyzji organu podatkowego. Nadto wskazano, że wspólnik Spółki J. G. obciążony jest spłatą dwóch kredytów w kwotach: [...] zł (spłata w ciągu [...] lat), [...] zł (spłata w okresie [...] lat). Do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono jako załączniki następujące dokumenty: 1) ewidencję środków trwałych "A" s.c. ; 2) wydruk z rachunku prowadzonego przez Spółkę w Banku "B" za [...] r. oraz zaświadczenie z tego banku, z dnia [...] r., stwierdzające, że J. G. posiadał w nim rachunek bankowy, który został zamknięty w dniu [...] r.; 3) wydruki z rachunków prowadzonych dla firmy M. G. z: Banku "B" za okres od [...] r. oraz historia operacji na rachunku prowadzonego w "C" za okres od dnia [...] r.; 4) zestawienie operacji na rachunku w "C" za okres od dnia [...] r. dla J. G. i M. G. (konto wspólne); 5) deklaracje VAT – 7 za okres od [...] r.; 6) wydruk z rachunku prowadzonego w Banku B. dla I. G. za okres od [...] r. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2013 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznanie prawa pomocy skarżącej spółce stwierdzając, iż "A" s. c. jest w stanie uiścić wpis sądowy w niniejszej sprawie oraz w sprawie rozpoznawanej pod sygnaturą akt III SA/Gl 1456/12, ponadto uznał, iż wspólnicy opisanej Spółki cywilnej maja realną możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych, umożliwiających poniesienie kosztów sądowych w sprawach toczących się obecnie przed Sądem. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik Strony skarżącej złożył sprzeciw od opisanego postanowienia z dnia 11 stycznia 2013 r. wskazując, że problemy finansowe "A." s. c. I. G., J. G. z siedzibą w D. nie są chwilowe, a sytuacja finansowa nie rokuje poprawy, zaznaczył, że przeciwko Spółce wszczęto postępowanie egzekucyjne, których podstawą są m. in. wydane przez organ decyzje określające zobowiązania podatkowe. Pełnomocnik Strony skarżącej podkreślił, iż wprawdzie działalność gospodarcza Spółki generuje przychody, jednakże środki te przekazywane są na bieżące zobowiązania jej kontrahentów. Zdaniem pełnomocnika składającej wniosek Spółki uiszczenie opłaty sądowej, może skutkować tym, iż wierzyciele skarżącego nie zostaną opłaceni w pełnym zakresie, co może pociągnąć skutek w postaci niedotrzymania w następnych kontaktach gospodarczych Strony skarżącej dostawy towaru w wyniku utraty wiarygodności w oczach kontrahentów. Pełnomocnik Spółki stwierdził ponadto, że odmowa przyznania prawa pomocy skutkować będzie pozbawieniem możliwości dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Do sprzeciwu pełnomocnik Strony skarżącej nie dołączył żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez pełnomocnika Strony skarżącej sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 246 § 2 P.p.osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 i 2 P.p.w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślić trzeba, że kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej zaznacza się, że obowiązane są one wykazać nie tylko, że nie mają odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, iż nie posiadają ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2012 r., II OZ 123/12, LEX nr 1121252). W przedmiotowej sprawie Spółka wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.Tym samym powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania wynikających z wszystkich toczących się spraw sądowoadministracyjnych. Sąd oceniając stan majątkowy wnioskodawcy będącego jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, uwzględnił również stan majątkowy wspólników przedmiotowej Spółki cywilnej. Na podstawie przedłożonych dokumentów opisujących stan majątkowy samej Spółki, jak i jej wspólników Sąd stanął na stanowisku, iż skarżąca Spółka dysponuje środkami umożliwiającymi jej uiszczenie kosztów sądowych w całości. Na wstępie wskazać trzeba, iż "A." s. c. I. G., J. G. z siedzibą w D. prowadząc działalność gospodarczą wykazuje regularny obrót. Z zestawienia rocznego przychodów i rozchodów znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż skarżąca Spółka za okres od [...] r. osiągnęła przychód w kwocie [...] zł. Ponadto przedłożone deklaracje VAT – 7 za okres od [...] r. wskazują, iż w tym okresie podstawa opodatkowania podatku należnego waha się od kwoty [...] złotych w październiku do [...] zł w lipcu. Podkreślić należy, iż w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących egzekucji na majątku Spółki czy też wskazujących na rozpoczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko "A" s. c. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez Spółkę cywilną należy także szczegółowo określić status majątkowy wspólników tej Spółki, którymi w niniejszej sprawie są I. G. oraz J. G. I. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z [...] letnim synem, natomiast ich dochody zawierają się w kwocie [...] zł gdzie [...] zł to alimenty zasądzone na rzecz syna I. G., natomiast kwota [...] zł to dochód pochodzący z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Przedstawione dochody nie korespondują w pełni z wyciągów bankowych rachunku prowadzonego w Banku B. przez I. G., albowiem znajdujące się w aktach sprawy wyciągi z tego rachunku za miesiące [...] r. wskazują, iż stan konta waha się od kwoty [...] zł (listopad) do kwoty [...] zł (październik), przy czym wpłacane i wypłacane są bardzo wysokie kwoty (suma wpłat i wypłat we [...]. wynosiła odpowiednio [...] zł i [...] zł). Operacje dokonywane na opisanym rachunku wskazują na realne możliwości dysponowania przez I. G. wysokimi kwotami pieniężnymi. Określając sytuacje majątkową J. G. należy podkreślić, iż tworzy on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną (M. G.), rodzicami (B. i C. G.), córką w wieku [...] lat oraz małoletnimi córkami w wieku [...] lata. Miesięczne dochody w gospodarstwie domowym J. G., zamykają się w kwocie około [...] zł (wynagrodzenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – [...] zł oraz emerytury rodziców : matki – [...] zł, ojca – [...] zł). J. G. wskazał, że działalność gospodarcza prowadzona przez jego żonę przynosi stratę, ponadto zobowiązany jest do spłaty miesięcznych rat kredytowych kwocie [...] zł oraz [...] zł, co łącznie daje kwotę [...] zł. Sąd opierając się na dokumentach zawartych w aktach sprawy w tym kopii deklaracji PIT-36 za rok [...] uznał, iż straty poniesione przez prowadzącą działalność gospodarczą M. G. nie wynikają ze złej kondycji finansowej tej działalności, ale z wykazanymi dużymi kosztami uzyskania przychodu. Nadto z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez M. G. w "C" wynika, że rachunek ten regularnie zasilany przelewami wewnętrznymi dokonywanymi przez J. G. w znacznych kwotach (suma wpłat dokonanych przez J. G. w [...] r we wrześniu wynosiła [...] zł, w październiku wynosiła [...] zł, w listopadzie [...] zł, a w grudniu [...] zł). Częste wpłaty dokonywane przez J. G. na konto bankowe swojej żony, wskazują, iż dysponuje on dużymi kwotami gotówki. Zauważyć należy, iż wprawdzie wspólne konto J. i M. G. wykazuje ujemne saldo, jednakże utrzymuje się ono na stałym, poziomie, a kwota wydatków równoważona jest przez wpłaty gotówkowe realizowane przez J. G. Nie znikł z pola widzenia Sądu fakt posiadania przez wspólników skarżącej Spółki kilku nieruchomości. J. G. jest właścicielem: domu o powierzchni [...] m², działki o powierzchni [...] m² i [...] m², domu do remontu o powierzchni [...] m² i [...] m² i działki o powierzchni [...] m², natomiast I. G. jest właścicielką nieruchomości o powierzchni [...] m² i [...] m² i gruntów o powierzchni [...] m² i [...] m² oraz mieszkanie o powierzchni [...] m² w D. W tej sytuacji trudno stwierdzić, iż wykazane nieruchomości służą jedynie zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych. Uznać można zatem, iż poszczególne nieruchomości mogą być źródłem pożytków na podstawie określonych stosunków prawnych o charakterze zobowiązaniowym (np. najmu, czy dzierżawy), czy o charakterze rzeczowym (np. oddanie nieruchomości w odpłatne użytkowanie). Podkreślić trzeba, że wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, jednakże w drugiej toczącej się z skargi "A" s.c. przed tutejszej Sądzie sprawie wpis wynosi [...] zł. (III SA/Gl 1456/12) zatem łączny wpis sądowy od tych dwóch skarg wyniesie [...] zł. Mając na uwadze przedstawione okoliczności Sąd stwierdził, iż Strona skarżąca, jak i jej wspólnicy - J. G. i I. G. dysponują środkami finansowymi umożliwiającymi uiszczenie kosztów sądowych. Dokumenty przedłożone do akt sprawy wskazują jednoznacznie, iż "A" s. c. jak i jej wspólnicy są w stanie zgromadzić relatywnie wysokie środki pieniężne i dokonywać określonych operacji bankowych, zachowując jednocześnie zarówno równowagę, jak i płynność finansową. Nadto zaakcentować należy, że wspólnicy strony skarżącej w żadnym miejscu nie stwierdzili, ani tym bardziej nie wykazali, ażeby posiadali jakiekolwiek zaległości w regulowaniu stosownych opłat, a jednocześnie w żadnym miejscu nie oświadczyli, że korzystają z pomocy osób trzecich (innych, aniżeli osoby, z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe), w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących na wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko Stronie skarżącej. Wypada w tym miejscu podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie, instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (tak w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 sierpnia 2011 r., II OZ 701/11 i 20 stycznia 2012 r., I FZ 499/1; LEX nr 1069133 i 1103914). Mając powyższe na uwadze przedstawione okoliczności, działając na mocy art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.orzeczono jak na wstępie.