III SA/Gl 1496/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, , , po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" spółka z o. o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia [...] r. złożonym na urzędowym formularzu PPPr, "A" spółka z o.o. w K. (zwana dalej w skrócie "spółka" lub "skarżąca") wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych do których uiszczenia została wezwana zarządzeniem z dnia [...] r. w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, a za ostatni rok obrotowy poniosła stratę wynoszącą (-)[...] zł. Spółka posiada rachunek bankowy w Banku "A" ze stanem konta (-)[...] zł. Ponadto zaznaczyła, że organ podatkowy dokonał blokady środków spółki na rachunku bankowym spółki w kwocie [...] zł. Na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. do wniosku spółka załączyła kserokopie zeznań podatkowych za 2012 r. i 2013 r. (CIT – 8), deklaracje VAT - 7 za okres od lipca do grudnia 2014 r., bilans na 31 grudnia 2012 r. wraz z rachunkiem zysków i strat za 2012 r., bilans na 31 grudnia 2013 r. wraz z rachunkiem zysków i strat za 2013 r., raport kasowy nr [...] za grudzień 2004r., wyciągi z rachunku bankowego w Banku "A" z operacjami z listopada i grudnia 2014 r. oraz stycznia 2015 r. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, powołując przepisy art. 243 § 1 oraz art. 245 i art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", że spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu Państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Jak zwrócił uwagę referendarz sądowy, przychód za 2012 r. wyniósł [...] zł, a za 2013 r. [...] zł, zysk za 2012 r. wynosił [...] zł, a stan środków pieniężnych w kasie i na rachunku bankowym [...] zł, dlatego spółka powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Kodeks spółek handlowych przewiduje rozwiązania, za pomocą których spółka kapitałowa w związku z czasowymi trudnościami finansowymi może skorzystać z dopłat wspólników. Kroków takich Spółka jednak nie podjęła. Co więcej, w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie deklarowała żadnych podstaw opodatkowania ani nie złożyła wniosku o upadłość mimo, że prezes jej zarządu zrezygnował z tej funkcji. Spółka kontynuuje jednak działalność i utrzymuje się na rynku, a jej kapitał od dwóch lat jest wielkością stałą rzędu [...] zł. Wszystko to nie pozwala na uwzględnienie wniosku i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik spółki podtrzymał stanowisko, że znajduje się ona w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków na poniesienie opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. P.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Do rozpoznania wniosku Strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 201/11, dostępne: CBOSA). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma zatem charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie WSA w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, dostępne: CBOSA). Rozpatrując wniosek Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne: CBOSA). Opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych wnoszących o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna, z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Jak zwrócił uwagę NSA w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 192/10, spółka powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. Zatem spółka prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632). Niezależnie od tego wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także, że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną, należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość przewyższa wysokość wymaganego wpisu (zob.: postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob.: postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob.: postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, iż aby móc ocenić sytuację strony i na jej podstawie prawidłowo rozpoznać wniosek, Sąd musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej sytuacji majątkowej; nie można tego uczynić na podstawie domniemań. Przy czym w P.p.s.a. jednoznacznie wskazano, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na sąd, bowiem tylko strona skarżąca ma interes prawny, aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. W niniejszej sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu aktualnych możliwości płatniczych Skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Przedłożone dokumenty odnoszące się do jej stanu finansowego i majątkowego wskazują, że przychód spółki za 2013 r. wyniósł [...] zł, przy czym koszty działalności wyniosły [...] zł, co przyniosło stratę w wysokości [...] zł (na podstawie deklaracji CIT-8). Obrót za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2014 r. nie wystąpił (na podstawie deklaracji VAT-7). Na podstawie raportu kasowego za grudzień 2014 r. spółka rozchodowała kwotę [...] zł. Według informacji spółki, nie posiada ona środków trwałych. Saldo końcowe na 31 stycznia 2015 r. wynosi (-)[...] zł. Na podstawie bilansu, na 31 grudnia 2013 r. aktywa spółki wynosiły [...] zł, w tym aktywa obrotowe [...] zł, a należności krótkoterminowe [...] zł. Dokonując analizy powyższych danych w okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy zwrócić uwagę, że strata, jako wynik bilansowy nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza braku środków finansowych. Również ponoszone w 2013 r. koszty w wysokości [...] zł, przy braku deklarowanych przychodów w zbliżonej wysokości i niezmniejszonym kapitale podstawowym, wskazują na istnienie źródła finansowania wydatków spółki. Zauważyć trzeba, że według informacji spółki z [...] r. nie posiada ona środków trwałych, podczas gdy rachunek zysków i strat za 2013 r. pokazuje, że odpisy amortyzacyjne wynosiły w tamtym okresie [...] zł. Spółka nie przedłożyła danych za 2014 r. Na podstawie powyższych danych Sąd stwierdził, że skarżąca funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Przypomnieć trzeba, że wpis sądowy stanowi kwotę [...] zł. Zdaniem Sądu przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo osiągniętej straty za rok podatkowy, finansuje ponoszone wydatki - powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08), szczególnie, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu. Istotne jest również to, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, iż aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Powinna ona wykazać, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć wymagane fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Możliwość pozyskania środków przez Spółkę wynika również z formy prawnej, w jakiej prowadzi ona działalność gospodarczą. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli. Spółka nie skorzystała z dopłat od wspólników, a nawet nie wskazała dlaczego takie dopłaty nie byłyby możliwe do uzyskania (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). Sąd podkreśla, że uiszczanie świadczeń publicznoprawnych, w tym podatków oraz kosztów sądowych, to jeden z wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, że wniosek strony skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art.260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.