III SA/Gl 1545/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2015 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P. G. reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata M. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż cały jego dochód został zajęty, w tym również samochód osobowy marki [...], nie posiada oszczędności, a jego żona nie pracuje i zajmuje się wychowaniem ich czteroletniej córki. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo ze swoją żoną K. oraz małoletnią córką Z. P. G. podniósł, iż żona nie pobiera żadnych świadczeń, on na podstawie kontraktu z klubem sportowym uzyskuje miesięczny dochód w wysokości [...] zł netto. Stwierdził, że w skład jego majątku wchodzi działka o powierzchni [...] m2, jednakże obciążona jest kredytem hipotecznym, a poza tym nie posiada żadnych innych nieruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy Skarżącego, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym pełnomocnik Strony skarżącej w piśmie z dnia 19 stycznia 2015 r., wniósł o załączenie do akt niniejszej sprawy dokumentów i materiałów źródłowych, które zostały nadesłane w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego w sprawie o sygn. akt: I SA/Gl 332/14. Pełnomocnik oświadczył, że dokumenty te zostały złożone w przeciągu kilka dni do opisanej sprawy i nie utraciły aktualności. Do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 332/14 w odpowiedzi na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), przedłożono następujące dokumenty: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2013 r., z którego ustalono roczny dochód rzędu [...] zł, kontrakt sportowy z dnia [...] r., obowiązujący do [...] r., umowę najmu lokalu mieszkalnego (czynsz najmu ustalono na kwotę [...] zł); umowę kredytu mieszkaniowego przeznaczonego na budowę domu położonego przy ul. [...] w miejscowości W., którego raty według harmonogramu spłaty w grudniu 2014 r. wynosiły [...] zł, a od stycznia 2015 r. wynoszą [...] zł. Przedłożono także wyciągi z rachunku bankowego, do którego skierowana została egzekucja na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych (lista blokad rachunku) oraz dowody wpłat uiszczanych opłat za mieszkanie [...] zł (potwierdzenie transakcji "A"), telefon ([...] zł) oraz energię elektryczną ([...] zł). Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, podkreślając, iż P. G. nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem prawa pomocy w częściowym zakresie. Od opisanego postanowienia, pełnomocnik Strony skarżącej wniósł sprzeciw żądając zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia P. G. od wpisu od skargi w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik Strony wyjaśnił, iż kredyt został przez skarżącego rozdysponowany w całości na budowę domu, który nie nadaje się do zamieszkania, gdyż brak środków uniemożliwia przeprowadzenie prac wykończeniowych. Stwierdził, że dla oceny zasadności wniosku nie ma znaczenia to, czy drugi samochód skarżącego ([...]), na którym również ustanowiono zastaw skarbowy, został – zgodnie z twierdzeniem skarżącego – zbyty przed ustanowieniem tego zabezpieczenia. Za bezprzedmiotową w tym względzie uznał także kwestię skorzystania przez skarżącego z przysługujących mu mechanizmów zawieszenia postępowania egzekucyjnego, podkreślając zarazem, że postępowanie egzekucyjne, co do jednego okresu obrachunkowego zostało zawieszone z uwagi na zabezpieczenie wierzytelności na pojazdach, a ich wartość nie pozwala na zabezpieczenie pozostałych roszczeń. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez Stronę skarżącą sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 246 §1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przedmiotowej sprawie Strona skarżąca wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania wynikających z wszystkich toczących się spraw sądowoadministracyjnych. Strona skarżąca została wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenienie szeregu dokumentów. Podkreślić trzeba, iż Strona skarżąca swoją sytuację finansową przedstawiła w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych, albowiem w sposób bardzo obszerny został udokumentowany stan zadłużenia P. G., jednakże w kwestii źródeł utrzymania ograniczono się jedynie do wykazania wysokości przysługującego skarżącemu honorarium i złożenia oświadczenia o tym, że korzysta z finansowego wsparcia rodziny. Należy zaakcentować, iż wysokość tej pomocy nie została w jakikolwiek sposób udokumentowana, ani sprecyzowana, co pozostawia bez odpowiedzi pytanie o to, jakimi środkami skarżący w rzeczywistości dysponuje. Biorąc pod uwagę fakt, że w świetle przedstawionych materiałów źródłowych skarżący ponosi wydatki niewspółmiernie większe od osiąganych wpływów, wyjaśnienie tej okoliczności uznać należy za tym bardziej istotne. Podkreślenia wymaga również okoliczność braku przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego, z którego nastąpił przelew należności za korzystanie z najmowanego mieszkania. Nie wiadomo zatem, jaki jest stan tego rachunku, jak również jakie inne operacje są dokonywane w jego ramach. Sąd stanął na stanowisku, iż bierna postawa Strony skarżącej w przedstawionym zakresie sprawiła, że poznanie rzeczywistej zdolności płatniczej, w jakiej się znajduje, jest wręcz niemożliwe, co stanowi przeszkodę do pozytywnej weryfikacji jego żądania. W tej sytuacji zaznaczyć trzeba, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. W tym miejscu podkreślić trzeba, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie, instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (tak w postanowieniach NSA z dnia: 26 sierpnia 2011 r., II OZ 701/11 i 20 stycznia 2012 r., I FZ 499/1; LEX nr 1069133 i 1103914). Mając powyższe na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd na mocy art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.