III SA/Gl 1664/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. C. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika z wyboru adwokata T. B. w treści skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r., nr [...] zawarł wniosek o zwolnieni od kosztów sądowych. W przedłożonym formularzu PPF wnioskodawca wskazał, iż nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, od 2013 r. jest osoba bezrobotną. w chwili obecnej nie posiada prawa do zasiłku. Oświadczył, iż posiada duże zadłużenie i nie ma źródła dochodu. Wnioskodawca stwierdził, że jego wydatki, to czynsz i media, które wynoszą około [...] zł, jednakże w chwili obecnej nie są one opłacane. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on samodzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę [...] zł. Referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy Skarżącego, w szczególności: - udokumentowanie tego, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną. Należało w tym celu przedłożyć zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy, potwierdzające, że jest on osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, bądź zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego, potwierdzające, że w roku bieżącym nie były za nią odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych; - podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.; - wskazania jakie są źródła, z których skarżący czerpie środki na pokrycie tych kosztów. Jeżeli źródłem tych środków są pożyczki, to należało nadesłać kopie stosownych umów, jeżeli źródłem tych środków jest pomoc finansowa osób trzecich, to należało nadesłać oświadczenia tych osób, potwierdzające ten fakt oraz miesięczną wysokość udzielanej pomocy. - udokumentowania zaległości płatniczych z tytułu należności za czynsz i opłat za tzw. media, poprzez przedłożenie stosownych zaświadczeń bądź innych dokumentów np. wydanymi przez zarządcę budynku; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej (tj. przy ul. [...] w [...]); - złożenie oświadczenia, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, przy czym oświadczenie w tym zakresie powinno być poparte stosowną dokumentacją. W odpowiedzi na opisane wezwanie pełnomocnik Strony skarżącej przy piśmie z dnia [...] r. przedłożył następujące dokumenty: - zaświadczenie Zarządcy Wspólnoty Mieszkaniowej przy ulicy [...] w [...] w którym stwierdzono, iż M. C. jako właściciel mieszkania przy ulicy [...] w [...] na dzień [...] r. wynosi [...] zł z tytułu opłat za bieżącą eksploatację i media oraz [...] zł z tytułu opłat na fundusz remontowy nieruchomości - zaświadczenie z dnia [...] r., iż skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] od dnia [...] r. bez prawa do zasiłku - zestawienie miesięcznych kosztów eksploatacji mieszkania: czynsz – [...] zł, woda około [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł. - druki opłat za media: opłata eksploatacyjna, zaliczka na fundusz remontowy; opłaty za energię elektryczną ([...] zł) i gaz ([...] zł). Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, podkreślając, iż M. C. nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem prawa pomocy w częściowym zakresie. Od opisanego postanowienia, pełnomocnik Strony skarżącej wniósł sprzeciw żądając zmiany zaskarżonego postanowienia i zwolnienia Strony skarżącej od wpisu od skargi w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik Strony podniósł, iż M. C. przedstawił rzetelną informację na temat stanu rodzinnego, majątku dochodach i źródłach utrzymania. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami – zwanej dalej P.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez Stronę skarżącą sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany w chwili obecnej materiał dowodowy. Przed podaniem motywów rozstrzygnięcia należy dokonać analizy podstawy prawnej mającej zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak stanowi art. 246 §1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661). Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przedmiotowej sprawie Strona skarżąca wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym powinna wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania wynikających z wszystkich toczących się spraw sądowoadministracyjnych. Strona skarżąca została wezwana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenienie szeregu dokumentów. Podkreślić trzeba, iż Strona skarżąca swoją sytuację finansową przedstawiła w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych, albowiem udokumentował jedynie wydatki i kwoty zadłużenia, jednakże w kwestii źródeł utrzymania ograniczono się jedynie do stwierdzenia, iż Skarżący nie posiada źródeł dochodu. Strona skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji w zakresie źródeł utrzymania, mimo, iż wspomniano, iż M. C. korzysta z pomocy finansowej znajomych i rodziny czyli osób trzecich, w takiej sytuacji zgodnie z wezwaniem należało nadesłać oświadczenia tych osób, potwierdzające ten fakt oraz miesięczną wysokość udzielanej pomocy, nadto nie przedłożono aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego - tj. przy ul. [...] w [...], nie wskazano również, czy oprócz zaległości czynszowych skarżący ma zaległości w opłatach za media, nie przedłożono także oświadczenia, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej. Należy zaakcentować, iż w przedłożonym zaświadczeniu Zarządcy Wspólnoty Mieszkaniowej przy ulicy [...] w [...] stwierdzono, iż M. C. jest właścicielem mieszkania przy ulicy [...] w [...], na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] r., co stoi w sprzeczności z oświadczeniem Skarżącego zawartym w formularzu PPF, iż nie posiada żadnego majątku, nadto zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] zostało wydane w dniu [...] r., i wskazuje, że skarżący został zarejestrowany jako osoba bezrobotna w dniu poprzednim tj. dnia [...] r., co nie potwierdza oświadczenia skarżącego, iż jest osobą bezrobotną od 2013 r. Sąd stanął na stanowisku, iż postawa Strony skarżącej w przedstawionym zakresie sprawiła, że poznanie jej rzeczywistych możliwości finansowych, jest wręcz niemożliwe i stanowi przeszkodę do pozytywnej weryfikacji żądania M. C. W tej sytuacji zaznaczyć trzeba, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. W tym miejscu podkreślić trzeba, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie, instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (tak w postanowieniach NSA z dnia: 26 sierpnia 2011 r., II OZ 701/11 i 20 stycznia 2012 r., I FZ 499/1; LEX nr 1069133 i 1103914). Mając powyższe na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd na mocy art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.