III SA/Gl 1705/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, skarżący złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że z uwagi na faktycznie ponoszone koszty spłaty zobowiązań i pożyczki, opłaty za media, oraz wcześniejsze dofinansowanie konta firmy, po uregulowaniu ww. zobowiązań, "na życie" pozostaje we wspólnym gospodarstwie skarżącego kwota 1.013,04 zł, tj. około 500 zł na osobę. Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną W. S. Z jego oświadczenia wynika, że jest on właścicielem mieszkania o powierzchni około [...] m2, o wartości około [...] zł, obciążonych hipoteką na sumę [...] zł. Jednocześnie wnioskodawca jest współwłaścicielem w ½ nieruchomości o powierzchni około [...] arów, zabudowanej stacją paliw. Wartość tej nieruchomości mieści się wg ostatniego operatu w kwocie około [...] zł. Poza powyższymi nieruchomościami, wg swojego oświadczenia, wnioskodawca nie posiada już innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Na dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego składają się emerytury jego – w wysokości 2.974,50 zł netto i jego żony – w wysokości 1.920 zł netto. Skarżący podał szacunkowe wydatki, ponoszone miesięcznie w jego gospodarstwie domowym: spłaty zobowiązań zaciągniętych w Banku "A" – 200 zł i 500 zł; spłata pożyczki – 1.000 zł; obciążenie świadczenia emerytalnego tytułem wykonawczym – 906,46 zł; opłata za mieszkanie – 140 zł; opłata za media – 250 zł; opłata za TV, telefon i Internet – 250 zł, koszty leczenia przewlekłych schorzeń – 250 zł oraz ubezpieczenie pośmiertne – 100 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał do akt sprawy: druki potwierdzenia pobranych świadczeń emerytalnych (swojego i swojej żony); decyzję o waloryzacji emerytury wojskowej wnioskodawcy; PIT-37 za 2014 r. złożony przez małżonków S.; szereg dokumentów wskazujących na zajęcia wierzytelności, których adresatem jest wnioskodawca; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez wnioskodawcę w Bank "A" za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.; zaświadczenie o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy; historia spłaty kredytu zaciągniętego przez stację paliw [...] Sp. j.; aneks do umowy o limit zadłużenia; historia spłaty kredytu zaciągniętego przez skarżącego; umowa pożyczki zawartej pomiędzy M. S. (pożyczkodawcą – synem wnioskodawcy) a jego rodzicami (pożyczkobiorcami) W. R. S.; akt notarialny zawierający oświadczenie o ustanowieniu hipoteki; oświadczenie M. S. o pozostałej do spłaty kwocie pożyczki; rachunki opłat za: eksploatację lokalu; energię elektryczną; zakup leków; opłaty w PZU; oraz raty podatku od nieruchomości (za nieruchomości położone w B. przy: ul. [...] i [...] oraz w T. przy ul. [...]). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Informacje te odnosić się maja nie tylko do osobistej sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale również i do całokształtu sytuacji materialnej osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym – w przedmiotowej sprawie do małżonki wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd, jak również referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący jedynie w sposób częściowy, wręcz wybiórczy zastosował się do wezwania referendarza sądowego i nadesłał do akt sprawy tylko część dokumentów i materiałów źródłowych, o które był wzywany. Z nadesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, że R. S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną W. S. Wnioskodawca wykazał wysokość świadczeń emerytalnych pobieranych przez siebie samego i swoją żonę – łącznie jest to kwota około 3.990 zł netto miesięcznie. Do akt sprawy skarżący nadesłał również zeznanie podatkowe PIT-37, składane razem z żoną, za 2014 rok. Co istotne jednak, wnioskodawca pominął bardzo istotny materiał źródłowy, o który był przecież wyraźnie wzywany pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. W aktach brak jest bowiem wyciągu bądź też wykazu z rachunku bankowego posiadanego przez jego żonę. W ww. wezwaniu wyraźnie stwierdzono, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym – zgodnie z oświadczeniem złożonym na druku urzędowego formularza PPF. W realiach niniejszej sprawy chodziło więc o żonę wnioskodawcy, wymienioną przecież na druku urzędowego formularza PPF, jako osoba pozostająca z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Z akt sprawy wynika, że żona skarżącego posiada rachunek bankowy – na rachunek ten wpłynęła kwota 180.000 zł, tytułem pożyczki udzielonej wnioskodawcy i jego żonie przez ich syna M. S. (umowa pożyczki zawarta została w dniu [...] r.). Tymczasem strona nie nadesłała wyciągów z rachunku bankowego swojej żony, ani w żaden sposób nie ustosunkowała się do tej kwestii. Tymczasem rachunek ten w sposób istotny zobrazowałby aktualny stan majątkowy skarżącego i jego gospodarstwa domowego. Nie sposób przecież wykluczyć, że znajdują się na tym rachunku bankowym (bądź też na rachunkach bankowych) środki pieniężne, które mogłyby zostać przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych w toczących się sprawach sądowoadministracyjnych. Wyciąg z rachunku bankowego żony wnioskodawcy jest o tyle istotny w przedmiocie rozpoznania niniejszego wniosku, że z nadesłanych do akt sprawy dokumentów i pism wydanych w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym wynika, że to jedynie wnioskodawca jest dłużnikiem egzekucyjnym i egzekucja jest skierowana tylko do niego, w tym do posiadanego przez niego rachunku bankowego. Z kolei w stosunku do żony wnioskodawcy nie toczy się aktualnie postępowanie egzekucyjne. Jej rachunek bankowy nie podlega więc zajęciom egzekucyjnym. Dla porządku podkreślić należy, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów. Co istotne, obowiązku tego nie niweczy nawet zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą go (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Skarżący zdaje się przedkładać tylko takie dokumenty, które mają wskazywać na jego trudną sytuację majątkową. Przedstawił on bowiem materiały obrazujące dochody wspólnego gospodarstwa domowego oraz ciążące na nim i jego żonie obciążenia kredytowe oraz opłaty za media. Wykazał on jednocześnie toczące się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. W przedstawionym materiale źródłowym istnieje jednak zasadnicza luka – brak wyciągu z rachunku bankowego posiadanego przez jego żonę. Odnośnie obciążeń kredytowych wnioskodawcy i jego żony należy zaznaczyć, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.