III SA/Gl 1738/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na powyższą decyzję, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wypełnionego urzędowego formularza PPF wynika, że wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że podatek VAT był odprowadzany do urzędu skarbowego. Dokumentacja była prowadzona przez biuro rachunkowe. Strona prowadzi działalność gospodarczą w branży usług transportu samochodowego. Wnioskodawca pracuje w ciężkich warunkach, "co za tym idzie szybsza eksploatacja części w samochodzie i zwiększona ilość zużycia paliwa". Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną S. i dwójką małoletnich dzieci: W. ([...] lat) i W. ([...] lata). Jednocześnie w rubryce nr 7.1 urzędowego formularza PPF strona zaznaczyła, że zamieszkuje z rodzicami ("dom zamieszkany z rodzicami"). Na dochód skarżącego składa się kwota od [...] zł do [...] zł brutto na miesiąc. Kwotę tą uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej. Odnośnie swojego majątku, strona oświadczyła jedynie, że mieszka z rodzicami, nie posiada żadnych innych nieruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Strona oświadczyła jednocześnie, że posiada samochód ciężarowy marki [...], naczepę samochodową, natomiast jego żona posiada działkę budowlaną i samochód osobowy. W rubryce nr 11 urzędowego formularza PPF wnioskodawca opisał koszty związane z prowadzoną przez niego działalności gospodarczą, oraz stwierdził, że urząd skarbowy, nie czekając na wyrok sądu administracyjnego nakazał mu płacić po [...] zł miesięcznie na poczet zaległego podatku VAT za 2007 r. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 grudnia 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Strona została wezwana do nadesłania dokumentów obrazujących stan finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, jak również do wykazania stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym zakresie chodziło o wykazanie aktualnego stanu majątkowego żony skarżącego oraz rodziców, z którymi razem mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tym celu wezwano wnioskodawcę również o nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem zamieszkania skarżącego – skarżący wszak oświadczył, że mieszka z rodzicami, co implikuje domniemanie, że pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał jedynie część dokumentów, o jakie był wzywany: potwierdzenia dokonania przelewu na rachunek urzędu skarbowego kwot egzekwowanych w wykonaniu zaskarżonej decyzji (w listopadzie 2012 r. – [...]zł, w grudniu 2012 r. – [...]zł); zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego (3 pisma organu egzekucyjnego z dnia [...]r., skierowane do "A"); wyciąg z rachunku bankowego strony, prowadzonego dla jego firmy za okres od października 2012 r. do grudnia 2012 r.); wydruk z ewidencji przychodów za okres od września 2012 r. do listopada 2012 r.; deklaracje VAT – 7 za okres od czerwca 2012 r. do listopada 2012 r.; pismo określone jako: "oświadczenie" – o niezarejestrowaniu żony wnioskodawcy w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. i nie pobieraniu z tego tytułu żadnych świadczeń pieniężnych (pismo z dnia [...] r.); kserokopię aktu notarialnego (nr rep. [...] nr [...]), którym ustanowiono w małżeństwie rozdzielność majątkową z dniem [...]r. Jednocześnie skarżący oświadczył, że orientacyjne koszty miesięczne bieżącego utrzymania wynoszą od [...] zł do [...] zł (media, zakup żywności, środków czystości i leków). Strona nie posiada jednak żadnych paragonów potwierdzających te opłaty, gdyż nie było takiej potrzeby, aby je zachowywać. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D. Ś., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze, skarżący nie wykazał stanu majątkowego osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., wskazanym zresztą w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 24 grudnia 2012 r., skierowanym do skarżącego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygniecie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną oraz z rodzicami – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z S. Ś., a w rubryce 7.1 oświadczył, że w skład jego majątku wchodzi dom "zamieszkany z rodzicami". Z oświadczenia tego wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z co najmniej trzema osobami uzyskującymi dochód – bądź też osobami potencjalnie mogącymi osiągać regularny dochód. Zaświadczenie o zameldowaniu miało na celu ustalenie kręgu osób, mieszkających w miejscu wskazanym na formularzu, jako adres wnioskodawcy. Pozwoliłoby to ustalić krąg osób, z którymi skarżący rzeczywiście pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Rzadko bowiem zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Skarżący nie nadesłał jednak stosownego zaświadczenia. Co więcej, w odniesieniu, do swojej żony S. Ś., skarżący nadesłał jedynie kserokopię aktu notarialnego, zawierającego umowę o podziale majątku wspólnego i wprowadzającego ustrój rozdzielności majątkowej między małżonkami oraz kartkę, określoną, jako "oświadczenie". W tym miejscu należy stwierdzić, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Co więcej, w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Wnioskodawca nadesłał do akt "oświadczenie", z którego wynika, że jego żona S. Ś., w dniu [...]r., oświadczyła, że nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. i nie pobiera z tego tytułu żadnych świadczeń. U dołu tego dokumentu znajduje się podpis "Ś.", czysta pieczątka Powiatowego Urzędu Pracy w R. – bez żadnego podpisu, oraz pieczątka o stwierdzeniu własnoręczności podpisu – z niewyraźnym podpisem. Co istotne, powiatowe urzędy pracy wydają wnioskodawcom z reguły sformalizowane teksty zaświadczeń stwierdzających określone fakty (zarejestrowanie w urzędzie i pobieranie albo niepobieranie z tego tytułu świadczeń pieniężnych, bądź też stwierdzających, że dana osoba nie jest zarejestrowana w urzędzie). Zresztą skarżący został wezwany pismem z dnia 24 grudnia 2012 r. właśnie do nadesłania zaświadczenia właściwego powiatowego urzędu pracy, potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną bez prawa do pobierania zasiłku (alternatywnie wskazano również na możliwość złożenia do akt odpowiedniego zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd skarbowy). Uzyskanie takiego zaświadczenia nie jest w żadnym wypadku utrudnione, czy też skomplikowane. Skarżący nadesłał jednak oświadczenie. Tymczasem pieczątka urzędu na oświadczeniu małżonki strony nie jest podpisana (jedynie "przyłożona"), natomiast trudno stwierdzić, kto miałby potwierdzać własnoręczność podpisu na tym oświadczeniu. Sam podpis jest całkowicie niewyraźny i nieczytelny. Brak jest więc jakichkolwiek danych dotyczących żony wnioskodawcy – nie wiadomo, czy uzyskuje dochód, jak również brak jest jakichkolwiek danych o posiadanej przez nią działce budowlanej. Na marginesie warto zaznaczyć, że taka działka posiada potencjalnie wysoką wartość i może przynosić właścicielowi określony dochód, czy to jednorazowy (sprzedaż) czy też ciągły (na podstawie określonego stosunku zobowiązaniowego). Tak więc, skarżący nie wykazał całokształtu swojego aktualnego stanu majątkowego, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej i wszechstronnej analizy stanu majątkowego wnioskodawcy w aspekcie stanu majątkowego osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast odnośnie dokumentów nadesłanych przez skarżącego, które obrazują jego stan finansowy, także w aspekcie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, należy zauważyć, że stan ten jest stabilny i nie wykazuje wyraźnego, całkowitego pogorszenia. Z księgi przychodów i rozchodów (ewidencji przychodów) prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, jak również z deklaracji VAT – 7 wynika, że przedsiębiorstwo skarżącego wykazuje regularny obrót i stabilność finansową. Okoliczność ta potwierdzona jest również wydrukami z rachunku firmowego przedłożonego przez stronę do akt sprawy. Przez okres objęty wydrukami zachowana była równowaga pomiędzy transakcjami obciążającymi konto, a transakcjami uznaniowymi (czyli, odpowiednio, rozchodami i wpływami). Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.