III SA/Gl 180/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie w kwocie 3.869 zł, skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z wyboru, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek został złożony na druku urzędowego formularza PPF. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie ma środków do życia, co uniemożliwia jej uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Aktualnie toczy się wobec niej egzekucja w wyniku której zostały zablokowane wszystkie jej rachunki bankowe – zarówno związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i prywatne. Jednocześnie organ podatkowy dokonał zabezpieczenia jej mienia. Ponadto wnioskodawca spłaca kredyt mieszkaniowy zaciągnięty we frankach szwajcarskich. Wnioskodawca pozostaje aktualnie, wg swojego oświadczenia, w trzyosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoimi synami: D. ([...] lat) i K. ([...] lat). Z jej oświadczenia wynika, że jest ona właścicielem domu o powierzchni [...] m2. Poza tym nie posiada ona żadnego majątku, żadnych oszczędności ani papierów wartościowych, jak również nie posiada przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie osiąga ona żadnych dochodów. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 26 kwietnia 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W dniu 24 maja 2016 r. wpłynął do Sądu wniosek skarżącej o przedłużenie terminu do złożenia żądanych przez referendarza sądowego dokumentów. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 25 maja 2016 r. wniosek ten został uwzględniony i termin do uzupełnienia danych zawartych na druku formularza PPF został przedłużony o 7 dni. Wraz z pismem przewodnim z dnia 7 czerwca 2016 r. wnioskodawca nadesłała do akt następujące dokumenty: zaświadczenia wskazujące na to, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą do dnia 31 lipca 2015 r.; decyzja o przyznaniu skarżącej statusu osoby bezrobotnej, posiadającej prawo do zasiłku; zeznania PIT – 36 skarżącej za rok 2015 i za rok 2014. Jednocześnie w piśmie przewodnim wnioskodawca oświadczyła, że obecnie mieszka u rodziców, wcale nie posiada żadnych zaciągniętych kredytów, ani pożyczek. Skarżąca "nie wie nic o prowadzonych egzekucjach", a jej "stan cywilny: mężatka". Ponadto skarżąca nie posiada żadnych rachunków bankowych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku E. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w żaden sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona nadesłała do akt sprawy jedynie swoje zeznania podatkowe za rok 2015 i 2014 oraz dokumenty potwierdzające fakt nieosiągania przez nią dochodu. Podkreślić jednak należy, że załączona do akt decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. obrazuje status wnioskodawcy, jako osoby bezrobotnej sprzed dziesięciu miesięcy. Wnioskodawca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego nie przedłożyła do akt większości dokumentów, o które wzywana była pismem referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2016 r., pomimo tego, że uwzględniono jej wniosek o przedłużenie terminu do wykonania tego wezwania. W aktach brak jest zaświadczenia o osobach zameldowanych pod adresem wskazanym na druku PPF, jako jej miejsce zamieszkania (adres). Brak również wykazania wydatków związanych z osobistym utrzymaniem oraz z opłatami za media w gospodarstwie domowym skarżącej – brak w tym zakresie nawet orientacyjnego oszacowania poszczególnych wydatków. Co istotne, z pisma przewodniego wnioskodawcy wynika, że jest ona mężatką, a w wezwaniu referendarza sądowego przewidziano taki stan cywilny skarżącej i zobowiązano ją do wykazania stanu majątkowego małżonka, czego skarżąca w żaden sposób nie uczyniła. Brak w tym zakresie nawet jej oświadczenia. Tymczasem jest to brak istotny. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku ze swoim mężem – to właśnie łączne dochody oraz wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Abstrahując jednak od istotnych braków w przedłożonym przez skarżącą materiale źródłowym, stwierdzić należy, że występuje istotna rozbieżność pomiędzy oświadczeniami zawartymi przez nią na druku urzędowego formularza PPF, a oświadczeniami zamieszczonymi w jej piśmie przewodnim z dnia 7 czerwca 2016 r. Rozbieżności te poddają w zasadniczą wątpliwość wiarygodność jej oświadczeń i twierdzeń. Trudno bowiem ustosunkować się do twierdzeń skarżącej, która na druku urzędowego formularza PPF oświadcza, że urząd skarbowy prowadząc egzekucję jej spornych zaległości podatkowych zajął jej konto bankowe. Jednocześnie, na pierwotnie złożonym druku formularza PPF oświadczyła, że posiada kredyt mieszkaniowy we frankach szwajcarskich, który musi spłacać. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego oświadczyła jednak, że rachunków bankowych nie posiada, nie wie nic o prowadzonych egzekucjach i nie posiada zaciągniętych kredytów i pożyczek. Tak istotna i diametralna zmiana w treści oświadczeń o stanie majątkowym strony jest zastanawiająca i poddaje w całkowitą wątpliwość wiarygodność wszelkich jej stwierdzeń. Ponadto na druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie ze swoimi dwoma synami, podczas, gdy w piśmie przewodnim z dnia 7 czerwca 2016 r. oświadczyła, że mieszka obecnie u rodziców. Reasumując, z uwagi na braki w materiale źródłowym oraz na jaskrawe i istotne rozbieżności w oświadczeniach składanych przez wnioskodawcę, brak jest możliwości dokonania rzetelnej analizy jej rzeczywistego obecnego stanu majątkowego i możliwości finansowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.