III SA/Gl 182/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 maja 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmujących częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 maja 2016 r. Pismem z dnia 29 stycznia 2016 r. J. R. reprezentowany przez radcę prawnego E. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] określającą rozliczenie w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011 roku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 2.839.368,00 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 28.394 zł J. R. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty sądowej ponad kwotę 100 zł. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF wskazał, iż aktualnie toczy się wobec niego egzekucja w wyniku której zostały zablokowane wszystkie jego rachunki bankowe – zarówno związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i prywatne. Firma skarżącego od grudnia 2015 r. nie dokonuje żadnych transakcji. Wnioskodawca zaznaczył, że nie mieszka razem ze swoją żoną już od pięciu lat – pozostaje z nią w faktycznej separacji. W zasadzie wnioskodawca utrzymuje się z kwot przekazywanych mu przez dwóch pełnoletnich synów: M. R. i D. R. J. R. stwierdził, iż pozostaje aktualnie w trzyosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją konkubiną S. B. ([...] lat) i synem T. R. ([...]). Z jego oświadczenia wynika, że nie posiada on żadnego majątku, żadnych oszczędności ani papierów wartościowych, jak również nie posiada przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na druku formularza zaznaczył jednak, że posiada wierzytelności wobec swoich kontrahentów – są one jednak nieściągalne. W rubrykach nr 8 i nr 10 druku urzędowego formularza PPF wnioskodawca oświadczył jednak, że zamieszkuje sam – "podatnik zamieszkuje sam". Jednocześnie wskazał szacunkowo na płacone przez siebie raty kredytowe: w A – rata wynosi 18.000 zł miesięcznie; w B – odpowiednio 2.230 zł. Ponadto zajęcia komornicze zamykać mają się w łącznej kwocie 175.000 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 31 marca 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy – także w odniesieniu do jego konkubiny S. B. oraz pomocy udzielanej mu przez jego pełnoletnich synów M. i D. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 r. skarżącego; umowę kredytową (kredyt "Idealny", zaciągnięty w B S.A.); umowę restrukturyzacyjną zawartą przez stronę z A (rata kredytowa po restrukturyzacji wynosi 18.200 zł miesięcznie); ewidencję środków trwałych; dowody osobiste żony wnioskodawcy B. R. oraz ich wspólnego syna M. R. (mające wskazać na ich wspólne miejsce zamieszkania – razem z wnioskodawcą). W piśmie przewodnim z dnia 14 kwietnia 2016 r. pełnomocnik wnioskodawcy stwierdził, że miesięczne wydatki skarżącego to jedynie wydatki na jedzenie (400 – 500 zł) oraz na leki (100 zł). Strona nie ponosi jednocześnie żadnych wydatków związanych z opłatami za media i za lokal mieszkalny – opłaty te ponoszą pozostali członkowie jego rodziny. Następnie do akt sprawy nadesłano oświadczenie M. R., w którym stwierdził on, że pomaga ojcu w jego utrzymaniu, przekazując mu miesięcznie kwotę do 500 – 600 zł. Ponadto do akt nadesłano zaświadczenia wskazujące na prowadzenie w stosunku do wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Do akt wpłynęło również zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...]r., z którego wynika, że skarżący wykazał w zeznaniu podatkowym PIT-36L za 2015 r. dochód z pozarolniczej działalności w kwocie 192.774,46 zł, natomiast w pierwszym kwartale 2016 r. nie odprowadzał zaliczek miesięcznych na podatek dochodowy. Jednocześnie złożył on deklaracje VAT-7 za pierwsze trzy miesiące 2016 r. W aktach znajduje się wezwanie przedsądowe do zapłaty wymagalnych wierzytelności z dnia 21 kwietnia 2016 r. z A; skrócony odpis aktu urodzenia T. R. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 mja 2016 r. odmówił J. R. przyznania prawa pomocy w wnioskowanym przez niego zakresie, stwierdzając, iż nie udowodnił on w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Od postanowienia tego w ustawowym terminie wniesiony został sprzeciw. W sprzeciwie J. R. wskazał, iż utrzymuje go syn – M. R. ze względu na zajęcia komornicze, a z żona – B. R. z która jest w separacji faktycznej nie prowadzi wspólnego gospodarstwa mimo, iż zamieszkuje z nią i z synem M. Nadto w piśmie procesowym z dnia 9 czerwca 2016 r. J. R. podniósł, że prowadził wspólne gospodarstwo z konkubina S. B. i małoletnim T. R. jednakże jego sytuacja uległa zmianie i obecnie, zamieszkuje wraz z żoną i synem M., jednakże nie prowadzi wspólnego gospodarstwa, nie dzieli wydatków oraz nie prowadzi wspólnej kuchni, jak również nie uiszcza rat kredytu, gdyż po wszczęciu wobec niego egzekucji przez urząd skarbowy pozostał bez środków do życia. Zarządzeniem z dnia 18 lipca 2016 r. wezwano J. R. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez przedłożenie następujących dokumentów: - odpisów bądź kserokopii składanych zarówno przez Stronę skarżącą, jak i jego żonę oraz syna M. R. zeznań podatkowy za rok 2015 lub zaświadczeń wystawionych przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego potwierdzających, iż zeznania lub zaznanie takie nie zostało złożone z uwagi na brak dochodów - oświadczenie czy skarżący lub jego żona albo syn M. R. korzystają ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie i w jakiej wysokości (należało przedłożyć stosowne decyzje wydane w tym przedmiocie), natomiast w przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej należało wskazać inne źródła dochodu, z których pokrywane są koszty bieżącego utrzymania J. R., - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez J. R., B. R. oraz M. R. rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), - przedłożenie deklaracji podatkowych VAT - 7 za ostatnie 6 miesiący lub informacji z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej o zawieszeniu wykonywania przez J. R. działalności gospodarczej, bądź o zaprzestaniu jej prowadzenia; dokumentów potwierdzających jego twierdzenia, w szczególności. W zarządzeniu wskazano, iż brak jego wykonania w terminie 14 dni może zostać potraktowany jako brak zachowania przesłanek do przyznania prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia 9 sierpnia 2016 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, iż M. R. i B. R. nie korzystają ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej. B. R. posiada rozdzielność majątkową ze skarżącym od 2002 r., a syn M. R. i B. R. nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącym, przy czym pomiędzy B. R. i skarżącym toczy się obecnie proces rozwodowy. Podniesiono, iż B. R. oraz M. R. ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą nie chcą ujawniać danych swych kontrahentów i do dyspozycji skarżącego B. R. przedstawiła wyłącznie saldo za okres od 1.07.2016r. do 31.07.2016 z banku C S.A. a syn odmówił przedłożenia skarżącemu wydruków z rachunku bankowego. J. R. przedłożył saldo z rachunku bankowego za okres 3 miesięcy i deklaracje składane do urzędu skarbowego za okres 6 miesięcy. Wyjaśniono, że działalność gospodarcza skarżącego nie została jeszcze zawieszona z uwagi na konieczność zaksięgowania po upływie 150 dni podatku naliczonego z faktur zakupowych. Brak zapłaty rodził obowiązek dokonania korekt rozliczenia podatku VAT, który stanowił we wcześniejszych deklaracjach podatek naliczony, a obecnie z uwagi na brak zapłaty stał się podatkiem należnym. W deklaracjach VAT skarżący ujął koszty stałe z działalności gospodarczej jak np. za telefon która umowa zawarta była na czas określony i opłaty naliczane są do końca obowiązywania umów bez względu na jej rozwiązanie. Do akt sprawy przedłożono nadto zeznania podatkowe za 2015 r. (PIT - 36 L) B. R., M. R. (2 egzemplarze). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz.718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei na mocy art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Skarżący J. R. składając wniosek o prawo pomocy zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi pond kwotę 100 zł, a w sprzeciwie zweryfikował swój wniosek wskazując, iż gotowy jest uiścić wpis od skargi w kwocie 500 złotych. Zatem zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe Sąd stanął na stanowisku, iż złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Podziela zatem stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż J. R. nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywający, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczania wpisu od skargi. Podkreślić trzeba , iż zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pomimo reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika nie wyjaśniono kwestii prowadzenia wspólnego gospodarstwa z żoną pozwanego oraz jego synem M. Wątpliwości wskazane przez referendarza sądowego w zakresie deklaracji J. R., iż nie prowadzi ona wspólnego gospodarstwa z żoną oraz synem z którymi zamieszkuje przy jednoczesnym wskazaniu, iż utrzymuje się z pieniędzy darowanych mu przez syna M. R. podzielił również Sąd. Zdaniem referendarza sądowego które także podtrzymuje Sąd w takiej sytuacji profesjonalny pełnomocnik procesowy strony, powinien dokładnie wykazać stan majątkowy J. R. jak również osób, które w rzeczywistości pozostają w nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). W tej sytuacji stwierdzić należy, że deklaracje skarżącego o tocznym się postępowaniu rozwodowym z żoną - nie poparte żadnymi dowodami - nie wyłączają obowiązku wzajemnej pomocy R. R. i B. R. Na marginesie wskazać należy, iż dochód B. R. z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2015 r. wyniósł 1.327.429,43 złote. Nadto podkreślić trzeba, że pomimo wezwania Sądu i deklaracji wnioskodawcy do akt sprawy nie przedłożono zeznania podatkowego PIT – 36L J. R. za 2015 rok. W przedłożonych dokumentach znajdują się wprawdzie 3 deklaracje PIT - 36L jednakże dotycz one B. R. oraz M. R. (2 egzemplarze). Zaakcentować należy również, że mimo twierdzeń J. R., iż w związku z postępowaniem egzekucyjnym zajęto jego wszystkie rachunki bankowe to do akt sprawy, po wezwaniu sądu przełożono, jedynie wyciąg z rachunku firmowego J. R. - firmy D. Sąd uznał, iż przedstawione okoliczności przemawiają także za brakiem przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy , albowiem w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak na wstępie, na mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a.