III SA/Gl 1941/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z 25 października 2013 r. skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków. Żądanie to uzasadniła brakiem środków finansowych z działalności gospodarczej. W wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpiła bowiem blokada kont bankowych firmy, która uniemożliwia jej bieżący zakup paliw oraz akcesoriów do handlu. Ponadto spowodowała zaległości w płatnościach wobec dostawców, jako że zajęto kwotę [...] zł. Tym samym w okresie od stycznia do września 2013 r. skarżąca nie osiągnęła żadnego dochodu tylko stratę w wysokości 20.822,00 zł. Jednocześnie w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że z mężem pozostaje w faktycznej separacji, mimo że nie posiada stosownego orzeczenia wydanego w tym przedmiocie. Co więcej nie może doprowadzić do zbycia części wspólnego majątku - jakim jest Stacja Paliw o pow. zabudowy ok. [...] m2 na działce o pow. [...] ha - ponieważ został on zabezpieczony protokołami zajęcia ruchomości przez Izbę Celną na poczet zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego. Podobnie środki uzyskane ze sprzedaży samochodów do transportu paliw na podstawie dokonanej wyceny zostały przekazane na poczet dokonywanych zajęć. Innych składników majątku w postaci oszczędności (lokat, akcji bądź obligacji), a także przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro nie posiada. Jako uzupełnienie wskazanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano odpisy następujących dokumentów źródłowych: - zaświadczenie o zameldowaniu pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania męża skarżącej oraz jej córki; - rachunki ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków, które obejmowały opłaty za energię elektryczną (777,34 i 168,12 zł), telefon (101,81 zł) oraz opał (17.650,00 zł); - umowę darowizny z dnia [...] r., na mocy której skarżąca wraz z mężem darowała córce nieruchomość o pow. [...] ha; - wydruki księgi handlowej prowadzonej dla "A" wraz z wyciągami z rachunków bankowych za okres od września do listopada 2013 r.; - raport kasowy za grudzień 2013 r.; - deklaracje VAT-7, gdzie w ramach prowadzonej działalności zadeklarowano następujące podstawy opodatkowania: 613.381,00 zł (czerwiec), 674.350,00 zł (lipiec), 656.027,00 zł (sierpień) 664.518,00 zł (wrzesień), 695.714,00 zł (październik), 490.439,00 zł (listopad); - ewidencję środków trwałych firmy; - protokoły zajęcia ruchomości z [...] r. i [...] r. wraz z wystawionymi w dniu [...] r. tytułami wykonawczymi; - zaświadczenia o zajęciu rachunków bankowych z 10 stycznia 2014 r. i 9 stycznia 2014 r.; - zeznanie podatkowe za 2012 r., gdzie skarżąca zadeklarowała przychód z tytułu prowadzonej działalności w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł jej stratę rzędu [...] zł; - zeznanie podatkowe męża za 2012 r., gdzie zadeklarowany przychód z najmu lub dzierżawy wynosił 53.357,04 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania rzędu 53.352,00 zł przyniósł dochód w kwocie 5,04 zł. Wskazane dokumenty znajdują się w aktach III SA/Gl 1938/13. Postanowieniem z 31 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem skarżącej datowanym na 12 lutego 2014 r. W sprzeciwie zarzucono częściowe odniesienie do nadesłanych dowodów. Powołano się także na inne postępowania, w których skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.ps.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych może być stosowana jedynie do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić bowiem należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OZ 1146/09, Lex nr 579280). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawczyni dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz załączone do akt kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi do wniosku, że ta powinna w nich partycypować. Nie sposób bowiem pominąć faktu, że skarżąca, mimo egzekucji i blokady kont bankowych, prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której deklarowana w okresie ostatnich sześciu miesięcy, dla celów podatku VAT, podstawa opodatkowania wynosiła: 613.381,00 zł (czerwiec), 674.350,00 zł (lipiec), 656.027,00 zł (sierpień) 664.518,00 zł (wrzesień), 695.714,00 zł (październik) oraz 490.439,00 zł (listopad). Tym samym twierdzenie, że skarżąca poniosła stratę rzędu 20.822,00 zł nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Ta nie jest bowiem spowodowana nierentownością firmy tylko wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Podobne spostrzeżenia nasuwają się w odniesieniu do wykazanej za ubiegły rok podatkowy straty rzędu [...] zł, jako że uzyskany za ten okres przychód wynosił [...] zł, natomiast koszty jego uzyskania obejmowały kwotę [...] zł. W ocenie Sądu nic nie stoi na przeszkodzie aby w ramach wspomnianych kosztów przyjmujących dużo wyższe wartości znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, że skarżąca nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja materialna była na tyle trudna, że uzasadniałaby zastosowanie tej szczególnej instytucji procesowej jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie odpowiadającym żądaniu wnioskodawcy. Wprawdzie do posiadanych przez skarżącą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej rachunków bankowych skierowana jest egzekucja, niemniej jednak okoliczność ta nie może mieć znaczenia przesądzającego, jako że zgodnie z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Stąd wskazane wyżej okoliczności, choć niewątpliwie dotkliwe dla strony, nie mogły zostać uwzględnione. Tym bardziej, że skarżąca posiada jeszcze rachunek bieżący o innym numerze niż konta zablokowane, gdzie na dzień 14 października 2013 r. wolne środki, którymi mogła swobodnie dysponować wynosiły 98.903,03 zł, podczas gdy w kasie na dzień 31 grudnia 2013 r. zgromadzone środki wynosiły 108.090,22 zł. Brak zatem było podstaw do uznania jakoby skarżąca była osobą ubogą, która nie jest w stanie ponieść obciążeń związanych z kosztami zainicjowanego postępowania, skoro jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych prowadzi ona działalność gospodarczą na znaczną skalę, w której nie posiada żadnych zaległości w opłacaniu składek i podatków (vide: zaświadczenia ZUS Oddział w C. z [...] r. oraz Naczelnika[...] Urzędu Skarbowego w C. z [...] r. – k-44). Co więcej na ocenę jej sytuacji finansowej wpływa również to, że pozostaje w związku małżeńskim z W.Z. Wprawdzie małżonkowie pozostają w faktycznej separacji, niemniej jednak okoliczność, że nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem w postaci Stacji Paliw ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693). Dlatego też okoliczność, że mąż skarżącej w 2012 r. zadeklarował przychód z najmu lub dzierżawy w wysokości 53.357,04 zł, ma istotne znaczenie w sprawie, jako że nie można tracić z pola widzenia faktu, że figuruje on jeszcze na rachunku bankowym Stacji Paliw, na który wpłaca znaczne kwoty pieniężne (vide: wydruki z rachunku bieżącego za okres od września do listopada 2013 r.). Nie bez znaczenia jest ponadto wynikająca z aktu notarialnego z dnia [...] r. okoliczność, że nieruchomość położona przy ul. [...] w K. została darowana przez skarżącą i jej męża ich córce P.Z. Zgodnie bowiem z art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Z uwagi jednak na fakt, że skarżąca nie wykazała dochodów oraz stanu majątkowego swojej córki, która jak wynika z zaświadczenia Urzędu Gminy zameldowana jest pod tym samym adresem, jej wniosek jako niekompletny również i z tego powodu nie zasługiwał na uwzględnienie nawet w części. Odnosząc się do argumentacji podanej w sprzeciwie zauważyć należy, że Sąd nie neguje faktu ponoszenia przez skarżącą straty, jednak wysokość czystego przychodu prowadzi do wniosku, że skarżąca dysponowała i dysponuje dużymi sumami pieniężnymi, co umożliwia pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Za zwolnieniem skarżącej od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu nie może również przemawiać okoliczność wcześniejszych orzeczeń Sądu, przyznających jej prawo pomocy w części, albowiem zostały wydane w innym stanie faktycznym, w szczególności w warunkach wykazanej znacznie wyższej straty. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.