III SA/Gl 1986/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 12 września 2016 r., Sąd oddalił skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku, skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru, złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, oświadczył, że jego sytuacja finansowa nie jest najlepsza, ponieważ obroty jego firmy maleją każdego roku, a działalność gospodarcza generuje straty. Wnioskodawcę obciążają zaległości podatkowe względem organu skarbowego i tocząca się z tego powodu egzekucja, jednocześnie wnioskodawca płaci alimenty z emerytury w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Zapłata kosztów sądowych godzi w podstawy jego egzystencji. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on ruchomości, ani nieruchomości zdatnych do sprzedaży. Nieruchomość wnioskodawcy jest "zajęta przez wpisy hipoteczne", natomiast jego środki transportu służą mu do prowadzenia działalności gospodarczej (również są one zajęte przez urząd skarbowy). Aktualnie strona skarżąca znajduje się również w ciężkiej sytuacji zdrowotnej. Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi ona jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe. Jest on właścicielem nieruchomości zabudowanej dwoma budynkami socjalno – biurowymi, gastronomicznym, estradą koncertową, grillem, parkingiem samochodowym oraz elementami małej architektury o powierzchni [...]ha. Nieruchomość ta zajęta jest przez urząd skarbowy hipoteką przymusową. Wnioskodawca płaci alimenty na rzecz jedynego dziecka – T. – w kwocie 2.000 zł. Na dochód wnioskodawcy składa się świadczenie emerytalne w kwocie 3.679 zł brutto, natomiast jego działalność gospodarcza przynosi stratę. Główną przyczyną ujemnego wyniku finansowego firmy skarżącego był stan jego zdrowia i spadek koniunktury. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 listopada 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Odnosiło się ono do wykazania aktualnego, rzeczywistego stanu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz ustalenia dochodów osiąganych przez jego żonę A. O. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie o zameldowaniu w lokalu położonym w Z. przy ul. [...]; wyciągi z rachunków bankowych w Banku A i B; szereg zawiadomień o wszczęciu postępowań egzekucyjnych i zajęciu rachunków bankowych wnioskodawcy, w tym zawiadomienie z dnia 19 września 2013 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w B/Biurze [...] do kwoty 1.087.187,48 zł; potwierdzenie wpłaty w wysokości 517,49 zł tytułem czynszu za mieszkanie; potwierdzenia miesięcznych wpłat z tytułu: zużycia energii elektrycznej (116,95 zł), gaz (13 zł); decyzję w sprawie przyznania świadczenia emerytalnego (kwota do wypłaty po potrąceniu świadczenia alimentacyjnego wynosi 1.016,09 zł); podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od dnia 5 maja 2016 r. do dnia 29 września 2016 r. (strata w kwocie 39.439,87 zł); deklaracje dla podatku od towarów i usług za drugi i trzeci kwartał 2016 r. (podstawy opodatkowania kształtowały się odpowiednio: 299.714 zł i 422.839); zeznanie PIT-36, z którego wynika, że skarżący uzyskał w 2015 r. dochód netto w kwocie około 51.000 zł; protokół ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Z. w dniu 24 września 2013 r., z której wynika, że skarżący jest zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego na rzecz swojego syna w kwocie 2000 zł miesięcznie; decyzję organu podatkowego pierwszej instancji z dnia [...]r. nr [...], mocą której rozłożono skarżącemu zaległą należność z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie 191.683,83 zł na 36 rat. Ponadto uwzględniono materiały źródłowe nadesłane przez skarżącego do akt sprawy I SA/Gl 976/16: fakturę dokumentującą miesięczną należność z tytułu czynszu najmu na rzecz Urzędu Miasta w Z. na kwotę 12.299,15 zł (należność uiszcza przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącego); fakturę z tytułu zużycia energii elektrycznej przez firmę należącą do skarżącego w okresie jednego miesiąca na kwotę 7.058,12 zł; fakturę dokumentującą należność z tytułu usług telekomunikacyjnych na kwotę 208,93 zł (nabywca: C); decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2016 za nieruchomość przy ul. [...] w Z. (46.070 zł); potwierdzenia operacji bankowej z rachunku bankowego P.P.H.U. D dokumentujące płatności z tytułu: opłaty za gospodarowanie odpadami (43 zł), podatku od nieruchomości z tytułu nieruchomości przy ul. [...] – III rata w kwocie 11.517 zł) oraz tegoż podatku z tytułu nieruchomości przy ul. [...] w kwocie 5.000 zł) – ostatnie dwie płatności występują na podstawie faktur. W piśmie procesowym z dnia 12 grudnia 2016 r. skarżący usiłował odnieść się do poszczególnych punktów wezwania referendarza sądowego z dnia 24 listopada 2016 r. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że nie przedłoży on żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych dotyczących jego żony, ponieważ w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, a małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczyć należy, że w tej sprawie wnioskodawca prezentował już wcześniej taką postawę, twierdząc że każde z małżonków we własnym zakresie, bez wiedzy i uczestnictwa drugiego, prowadzi "odrębne budżety". Na wcześniejszym etapie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy wnioskodawca stwierdził, że wszystkie przedstawione rachunki za czynsz oraz media, dotyczące mieszkania oraz opłatę za przedszkole ponosi żona wnioskodawcy. Skarżący sam robi sobie zakupy i sam sobie gotuje. A. P. posiada własny dochód w postaci emerytury, która, po uiszczeniu alimentów na rzecz syna wynosi jedynie 1.024,66 zł netto. Natomiast prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi aktualnie znikome dochody. W tym miejscu podkreślić należy, że w niniejszej sprawie, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem tutejszego Sądu z dnia 1 lutego 2016 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie do stanu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej stwierdzić należy, że osiągnął on dochód z tego tytułu w 2015 roku podatkowym w kwocie 26.173,25 zł. Istotna jest jednak relacja kwoty przychodu – 794.053,84 zł do kwoty stanowiącej koszt jego uzyskania – 767.880,59 zł. Z danych tych wynika, że firma skarżącego wykazuje wysokie obroty, natomiast poniesiona strata, związana z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą, jest następstwem ponoszenia wysokich kosztów prowadzonej działalności. Straty tej nie można automatycznie utożsamiać z nierentownością firmy. Wniosek ten potwierdza również analiza księgi przychodów i rozchodów firmy wnioskodawcy za okres od maja 2016 r. do września 2016 r. Na obroty firmy wnioskodawcy wskazuje analiza deklaracji VAT-7K. Dane te nie obrazują dochodu przedsiębiorstwa, lecz wskazują na jego obroty i aktywność prowadzonej działalności. Podstawa opodatkowania wynosiła 299.714 zł (drugi kwartał 2016 r.) oraz 422.839 zł (trzeci kwartał 2016 r.). Dane te wskazują na dynamiczność prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, a w efekcie upoważniają do stwierdzenia, że wnioskodawca jest w stanie dysponować gotówką, którą mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Twierdzenie to jest nadal aktualne, przy uwzględnieniu postępowań egzekucyjnych, które prowadzone są przeciwko skarżącemu. Istotnym brakiem w dokumentacji stanu finansowego wnioskodawcy jest brak jakichkolwiek danych o aktualnym stanie finansowym żony wnioskodawcy, A. O. Strona nie przedstawiła żadnych materiałów obrazujących aktualną sytuację majątkową swojej żony, zasłaniając się tym, że w ich małżeństwie od początku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej oraz tym, że w ogóle nie prowadzi ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Stanowisko wnioskodawcy nie zasługuje jednak na aprobatę, ponieważ w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Podkreślić należy, że ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał "zastosowanie" w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno, oddzielnie) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie mają znaczenia subiektywne przekonania małżonków, które zawężają pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. Analiza przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego prowadzi do konstatacji, że pomimo rozdzielności majątkowej, żona skarżącego wspiera go finansowo przede wszystkim na płaszczyźnie prowadzonych przez oboje małżonków działalności gospodarczych. Z tego tytułu dokonuje płatności na rzecz Miasta Z. w ramach zobowiązania w podatku od nieruchomości, za którego odprowadzenie odpowiedzialna jest firma skarżącego, tj. C (dane z akt sprawy I SA/Gl 976/16). Ponadto, przykładowo operacja bankowa z rachunku firmy prowadzonej przez żonę skarżącego na rachunek wnioskodawcy prowadzony w Banku A, dokonana w dniu 17 października 2016 r., opiewa na kwotę 3.000 zł. Natomiast o wiele częściej dokonuje ona wpłat na rachunek wnioskodawcy prowadzony w B. W dniu 8 i 9 listopada firma żony skarżącego dokonała wpłat na jego rachunek bankowy – odpowiednio – w kwotach 7.000 zł i 3.000 zł. Kwoty te zostały przeznaczone na spłatę zajęć egzekucyjnych. Wskazane wyżej wpłaty nie są jedynymi transakcjami gotówkowymi z rachunku firmy żony wnioskodawcy na jego konto firmowe, przykładowo: w dniu 17 października 2016 r. jego żona wpłaciła kwotę 3.000 zł, w dniu 19 października 2016 r. dokonała trzech wpłat na łączną kwotę 10.000 zł – również te środki przeznaczono na spłatę zajęcia egzekucyjnego. Transakcje te wskazują na to, że wzajemne relacje skarżącego i jego małżonki świadczą jednak o ich dalszej współpracy na gruncie co najmniej finansowym, pomimo umowy wyłączającej wspólność majątkową w ich małżeństwie. Małżonka jego bowiem udziela mu pomocy finansowej, której w przypadku rzeczywistego funkcjonowania w ich małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, nie musi mu udzielać. Małżonka wnioskodawcy powinna z kolei udzielać mu pomocy w ponoszeniu opłat sądowych – co też zresztą już uczyniła w tej sprawie, bowiem w dniu 22 lutego 2016 r. uiściła za wnioskodawcę wpis sądowy od skargi w kwocie 12.442 zł. Wynika to z bankowego potwierdzenia przelewu tej kwoty, dokonanej na rachunek tutejszego Sądu przez A. O. (ściśle – przez jej firmę E). Tym samym żona wnioskodawcy wypełnia ciążący na małżonkach obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego nawet wtedy, gdy małżonkowie P. rzeczywiście nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego swojego małżonka, który jednak faktycznie udziela mu regularnie wydatnej pomocy, także finansowej. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. Ograniczając się natomiast do analizy stanu majątkowego samego wnioskodawcy i jego firmy, brak jest podstaw do przyjęcia, że spełnia on przesłanki uwzględnienia jego wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.