III SA/Gl 1986/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru, złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, wnioskodawca oświadczył, że w związku z ujemnym wynikiem finansowym w działalności gospodarczej, płaceniem alimentów z emerytury w wysokości 2.000 zł, zapłata kosztów sądowych godzi w podstawy jego egzystencji. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on ruchomości, ani nieruchomości zdatnych do sprzedaży. Nieruchomość wnioskodawcy jest "zajęta przez wpisy hipoteczne", natomiast jego środki transportu służą mu do prowadzenia działalności gospodarczej (również są one zajęte przez urząd skarbowy). Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi ona jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe. Jest on właścicielem nieruchomości zabudowanej dwoma budynkami socjalno – biurowymi, gastronomicznym, estradą koncertową, grillem, parkingiem samochodowym oraz elementami małej architektury o powierzchni [...] ha. Nieruchomość ta zajęta jest przez urząd skarbowy hipoteką przymusową. Wnioskodawca płaci alimenty na rzecz jedynego dziecka – T. – w kwocie 2.000 zł. Na dochód wnioskodawcy składa się świadczenie emerytalne w kwocie 3.679 zł brutto oraz działalność gospodarcza, która przynosi jednak stratę. Główną przyczyną ujemnego wyniku finansowego firmy skarżącego był stan jego zdrowia i spadek koniunktury. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Odnosiło się ono do wykazania aktualnego, rzeczywistego stanu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz ustalenia jego stanu cywilnego. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: deklaracje VAT – 7 składane przez przedsiębiorstwo wnioskodawcy w okresie od czerwca 2015 r. do sierpnia 2015 r.; księgę przychodów i rozchodów za okres od lipca 2015 r. do września 2015 r.; listę środków trwałych przedsiębiorstwa wnioskodawcy; wyciągi z rachunków bankowych skarżącego; dokumenty potwierdzające fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego; zeznanie podatkowe PIT – 36 strony skarżącej za 2014 r.; decyzję ZUS z dnia [...] r. określającą wysokość miesięcznego świadczenia emerytalnego; zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania wnioskodawcy; rachunki obrazujące opłaty za media; umowę najmu lokalu mieszkalnego; akt notarialny obrazujący umowę zakupu przez wnioskodawcę nieruchomości opisanej w rubryce nr 7.1 urzędowego formularza PPF; odpis księgi wieczystej ww. nieruchomości. Z uwagi na to, że z nadesłanych materiałów wynikało, że wnioskodawca mieszka razem ze swoją żoną i dwójką dzieci oraz, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę o uzupełnienie materiału o dokumenty obrazujące aktualny stan majątkowy żony skarżącego – A. O. – P. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy oświadczył w piśmie z dnia [...] r., że wnioskodawca nie jest w stanie uczynić zadość wezwaniu z dnia [...] r., ponieważ nie prowadzi on z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, a każde z małżonków we własnym zakresie, bez wiedzy i uczestnictwa drugiego, prowadzi odrębne budżety. W tym stanie rzeczy, małżonka wnioskodawcy odmówiła przekazania skarżącemu jakichkolwiek dokumentów i informacji. Z pisma powyższego ma wynikać, że wnioskodawca mieszkając razem ze swoją żoną nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Małżonkowie P. jeszcze przed zawarciem małżeństwa ustanowili ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca płaci alimenty na jedno dziecko, podczas, gdy drugie dziecko żona utrzymuje samodzielnie. Natomiast wszystkie przedstawione rachunki za czynsz oraz media, dotyczące mieszkania oraz opłatę za przedszkole ponosi żona wnioskodawcy. Skarżący sam robi sobie zakupy i sam sobie gotuje. A. P. posiada własny dochód w postaci emerytury, która, po uiszczeniu alimentów na rzecz syna wynosi jedynie 1.024,66 zł netto. Natomiast prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi aktualnie znikome dochody. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie do aktualnego stanu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej stwierdzić należy, że faktem jest, że poniósł on z jej tytułu w ubiegłym roku podatkowym stratę w kwocie [...] zł. Istotna jest jednak kwota przychodu – [...] zł oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania – [...] zł. Z danych tych wynika, że firma skarżącego wykazuje wysokie obroty, natomiast poniesiona strata, związana z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą, jest następstwem ponoszenia wysokich kosztów prowadzonej działalności. Straty tej nie można automatycznie utożsamiać z nierentownością firmy. Wniosek ten potwierdza również analiza księgi przychodów i rozchodów firmy wnioskodawcy za okres od lipca do września 2015 r. Na obroty firmy wnioskodawcy wskazuje analiza deklaracji VAT-7. Dane te nie obrazują dochodu przedsiębiorstwa, lecz wskazują na jego obroty i aktywność prowadzonej działalności. Podstawa opodatkowania wynosiła od [...] zł (sierpień 2015 r.) do [...] zł (czerwiec 2015 r.). Wysokie są również kwoty obrazujące nabycie towarów i usług – kwoty od [...] w sierpniu 2015 r. do [...] zł w lipcu 2015 r. Dane te wskazują na dynamiczność prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, a w efekcie upoważniają do stwierdzenia, że pomimo ponoszonej straty, wnioskodawca jest w stanie dysponować gotówką, którą mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Istotnym brakiem w dokumentacji stanu finansowego wnioskodawcy jest brak jakichkolwiek danych o aktualnym stanie finansowym żony wnioskodawcy, A. O. – P. W przedmiotowej sprawie, wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z A. O. – P. i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Strona nie przedstawiła jednak aktualnej sytuacji majątkowej swojej żony, zasłaniając się tym, że w ich małżeństwie od początku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej oraz tym, że w ogóle nie prowadzi ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Stanowisko wnioskodawcy nie zasługuje jednak na aprobatę, ponieważ w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Podkreślić należy, że ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał "zastosowanie" w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno, oddzielnie) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe. Generalnie ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie "obowiązuje" przy odpowiedzialności finansowej, majątkowej małżonka, która wynika z przepisów prawa materialnego, w tym, szeroko pojętych czynności cywilnoprawnych. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie mają znaczenia subiektywne przekonania małżonków, które zawężają pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. Trudno jest zaakceptować twierdzenia wnioskodawcy, zgodnie z którymi mieszka on razem ze swoją żoną i dwójką dzieci – ale nie prowadzi on razem z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Tym bardziej, że przecież to tylko żona wnioskodawcy, wg jego oświadczenia, ma wyłącznie ponosić opłaty za czynsz oraz media dotyczące ich wspólnego mieszkania. Z tego wynika, że żona wnioskodawcy ponosi również opłaty "wspólne", niezwiązane tylko i wyłącznie ze swoją egzystencją. Fakt ten bezpośrednio zaprzecza twierdzeniu, jakoby małżonkowie P. nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego. Sytuacja, w której małżonkowie mieszkają razem, lecz nie prowadzą wspólnego gospodarstwa jest w rzeczywistości hipotetycznie możliwa, lecz mało prawdopodobna. W efekcie, jeżeli stan taki ma miejsce w rzeczywistości, to z pewnością nie wystarczy w tym zakresie jedynie samo stwierdzenie, oświadczenie o takim fakcie. Okoliczność taka powinna być wykazana w sposób jasny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości. W niniejszej sprawie dysponujemy natomiast tylko nieprzekonującym oświadczeniem strony w piśmie procesowym z dnia [...] r., z którego wynikać ma, że małżonkowie P. zamieszkując razem, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Tymczasem nic nie zmienia faktu, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z A. O. – P., a jak już wyżej wykazano, w aspekcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma znaczenia fakt, że w małżeństwie wnioskodawcy obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jednocześnie na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego nawet wtedy, gdy nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego. Z akt sprawy wynika jednak, że małżonkowie P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich (nie do żony strony skarżącej), nie będących stroną tego postępowania sądowego. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego swojego małżonka, z którym pozostaje przecież we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. Ograniczając się natomiast do analizy stanu majątkowego samego wnioskodawcy i jego firmy, brak jest podstaw do przyjęcia, że spełnia on przesłanki uwzględnienia jego wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.