III SA/Gl 1991/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. W. (W.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego motywach wskazał, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej i faktycznej separacji. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi jedynie z matką, u której zamieszkuje. Ich źródłem utrzymania są świadczenia emerytalno-rentowe w łącznej kwocie [...] zł, albowiem działalność gospodarcza zarejestrowana na jego nazwisko, przynosi wyłącznie straty. Poza domem jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem innych składników majątku nie posiada. Nieruchomość ta obciążona jest hipotecznie nie tylko w związku z zaciągniętym kredytem i pożyczką, które spłaca, ale również z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania spornych kwot wynikających z wydanej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. decyzji określającej zobowiązanie w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. Powyższe dane uzupełnił obszerną dokumentacją źródłową, z której ustalono, że w 2011 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód rzędu [...] zł, który po pomniejszeniu o koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł przyniósł stratę w kwocie [...] zł. Natomiast w 2012 r. strata ta zmniejszyła się do [...] zł (vide: podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiąc grudzień). Z kolei wykazana dla celów podatku VAT w okresie ostatnich trzech miesięcy podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: [...] zł (październik), 415,00 zł (listopad) oraz [...] zł (grudzień). Dodatkowo z tytułu pobieranej renty skarżący uzyskuje stały dochód rzędu [...] zł netto. Z kolei jego matka, u której jest zameldowany, pobiera emeryturę w wysokości [...] zł netto. Ponoszone przez nią wydatki związane z bieżącym utrzymaniem mieszkania o pow. [...] m2 obejmują opłaty za telefon ([...] zł), czynsz ([...] zł), gaz ([...] zł) oraz energię elektryczną ([...] zł). Natomiast skarżący w związku z zaciągniętym kredytem na zakup samochodu marki [...] rocznik [...] spłaca jego raty, które wraz z odsetkami wynoszą [...] zł. Ponadto w ramach firmy spłaca też pożyczkę w wysokości [...] zł. Niezależnie od powyższego na nieruchomości gruntowej o pow. [...] ha ustanowił hipotekę celem zabezpieczenia spłaty kredytu na budowę domu jednorodzinnego. Ten podobnie jak pożyczka ekspresowa gotówkowa zobowiązany jest spłacać wspólnie z żoną, której miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Stały miesięczny dochód skarżącego z tytułu pobieranej renty wynosi wprawdzie [...] zł netto, niemniej jednak prowadzi on jeszcze działalność gospodarczą, w ramach której zaciąga zobowiązania znacznych rozmiarów (vide: umowy pożyczki na kwotę [...] zł oraz kredytu w wysokości [...] zł). Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem bezspornym jest, że udzielając kredytów i pożyczek, banki dokonały oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznały, iż ten nie daje gwarancji ich spłaty (vide: oświadczenie o wielkości przedsiębiorcy dla potrzeb sprawozdawczości banku). Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Podobnie wykazana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej strata nie mogła mieć znaczenia przesądzającego. Nie oznacza ona bowiem braku środków finansowych (vide: dokonana [...] r. spłata pożyczki w wysokości [...] zł) lecz jest jedynie wynikiem bilansowym pomiędzy wypracowanym przychodem a kosztami jego uzyskania, których wysokość w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność wnioskodawcy (vide: podsumowanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiąc październik i listopad). W tej sytuacji przyjąć należało, że uiszczenie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł mieści się w granicach możliwości finansowych strony skarżącej. Ten może się bowiem znaleźć w strukturze ponoszonych wydatków przyjmujących dużo wyższe wartości. Ponadto fakt, iż skarżący pozostaje w związku małżeńskim oznacza, że przy ocenie jego sytuacji finansowej bierze się pod uwagę również stan majątkowy jego żony, tj. posiadane przez nią dochody i majątek. Zgodnie bowiem z ugruntowanym w judykaturze poglądem małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy pozostawanie w separacji faktycznej czy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620 oraz z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się wszakże do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, że za błędne uznaje się stanowisko wnioskodawcy jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, skoro jej miesięczne wynagrodzenie za pracę wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, a fakt ich oddzielnego zamieszkiwania nie stanowił przeszkody do wspólnego zaciągnięcia pożyczki ekspresowej gotówkowej w wysokości [...] zł. Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że skarżący zgodnie ze złożonym oświadczeniem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, której miesięczne dochody wynoszą [...] zł netto, a ponoszone przez nią udokumentowane wydatki oscylują w granicach [...] zł. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem należy oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia wnioskodawca poszukiwać będzie w pierwszej kolejności u członków swojej najbliższej rodziny. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy chcą i mogą im pomóc. Zwłaszcza, że nie wykazano w żaden sposób jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.