III SA/Gl 2010/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 38.779 zł, wnioskodawca reprezentowana przez adwokata z wyboru złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wnioskodawca wniosek swój uzasadniła tym, że jej firma znajduje się w trudnej sytuacji, która trwa już od kilku lat, a wynika z niezapłaconych przez jej kontrahentów faktur. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje ona w czteroosobowym gospodarstwie domowym razem z trzema swoimi synami: P. K. ([...] lat), J. K. ([...] lat) i M. K. ([...] lat) Na dochód wspólnego gospodarstwa skarżącej składają się jedynie jej dochody w kwocie około [...] zysku z działalności gospodarczej za ubiegły rok oraz z umowy o pracę. Z oświadczenia skarżącej wynika, że posiada mieszkanie "administracyjne" o powierzchni około [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni około [...] ha (łąka) o wartości około [...] zł. Poza tym nie posiada ona żadnych innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności i papierów wartościowych. Posiada jednak ona nieściągalne wierzytelności w kwocie około 300.000 zł. Wnioskodawca zaznaczyła, że posiada zaległości podatkowe wobec Urzędu Skarbowego w K. w kwocie około [...] zł oraz, że toczy się względem niej postępowanie egzekucyjne. Załącznikiem do wniosku jest tabelka wymieniająca [...] ciągników i [...] naczep. Służą one do prowadzenia działalności gospodarczej i są aktualnie objęte zajęciem komorniczym. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała następujące dokumenty: zeznanie PIT-36L wnioskodawcy za [...] r.; deklaracje VAT-7 za okres od [...]r. do [...]r.; oświadczenie skarżącej o tym, że jej syn jest uczniem klasy maturalnej i nie osiąga dochodu, nie będąc zarejestrowany, jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy; umowa o rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącą, a jej mężem A. K.; odpis ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych; wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od [...]r. do [...] r.; umowa o pracę oraz zaświadczenie o zarobkach strony skarżącej; wykaz egzekucji prowadzonych przeciwko wnioskodawcy oraz szacunkowe określenie kosztów miesięcznego utrzymania gospodarstwa domowego strony skarżącej (822 zł – czynsz; 150 zł – energia elektryczna; około 1.500 zł – zakup żywności). Natomiast w piśmie z dnia [...] r. wnioskodawca oświadczyła, że dochody i miejsce pracy jej małżonka nie są jej znane. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie powyższych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych. Analizując osobistą sytuację majątkową wnioskodawcy stwierdzić należy, że jest ona na tyle pozytywna i stabilna, że nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca posiada generalnie dwa źródła dochodów: wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę oraz dochody z prowadzonej przez nią pod firmą "A" działalności gospodarczej. Z przedłożonej do akt sprawy umowy o pracę wynika, że skarżąca jest zatrudniona w "B" Sp. z o.o. w K. na stanowisku koordynatora do spraw transportu. Jej miesięczne wynagrodzenie wynosi [...] zł brutto. Pracę skarżąca rozpoczęła w dniu [...] r. Z zaświadczenia o dochodach, wystawionego przez pracodawcę wynika, że wypłacone jej wynagrodzenie za [...]r. (de facto za niespełna połowę miesiąca) wyniosło [...]zł netto. Wynagrodzenie to jest wolne od jakichkolwiek obciążeń i zajęć sądowych. Stwierdzić należy, że wynagrodzenie osiągane przez wnioskodawcę jest wysokie, a jego wysokość odbiega wyraźnie od przeciętnej płacy miesięcznej osiąganej w naszym kraju. Wynagrodzenie w takiej kwocie kwalifikuje wnioskodawcę do kategorii osób zamożnych. Niezależnie od powyższego, wnioskodawca prowadzi jednocześnie osobiście działalność gospodarczą, która również przynosi jej wymierny i realny dochód. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że z nadesłanych do akt sprawy deklaracji VAT – 7 za okres od [...]r. do [...]r. wynika, że kwota podatku należnego wyniosła [...]zł w [...]r. i [...]zł w [...]r. Natomiast w [...]r. kwota ta wyniosła [...]zł. Dane wynikające z analizy tych deklaracji nie wskazują bezpośrednio na dochód prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, lecz obrazują obrót generowany przez firmę – zakres, rozmiar i częstotliwość prowadzonej działalności gospodarczej. Dane zawarte w tych deklaracjach wskazują na stabilność tego obrotu (choć w [...]r. firma skarżącej miała nieproporcjonalnie duży obrót w stosunku do dwóch udokumentowanych miesięcy). Z analizy podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od [...]r. do [...]r. wynika również, że funkcjonowanie w obrocie gospodarczym firmy skarżącej wykazuje stabilność. Wszelkie transakcje stanowiące przychód są równomiernie równoważone przez transakcje stanowiące wydatki. Analiza transakcji w stosunkowo długim, siedmiomiesięcznym okresie wskazuje, że działalność ta wykazuje cechę aktywności i dynamiki. Co istotne, wnioskodawca posiada stałych kontrahentów, którym regularnie sprzedaje swoje towary i usługi. Do tych "stałych" kontrahentów należą w szczególności: "B" Sp. z o.o. w K., "C", Bar "D", "E", Bar "F", "G". Należy oczywiście mieć również na względzie regularne wydatki w postaci zakupu towarów handlowych i materiałów oraz wynagrodzeń. Po stronie wydatków regularną i wysoką pozycją są wypłacane wynagrodzenia. Jednak sumarycznie wydatki nie przekraczają w konkretnych przedziałach czasowych łącznej sumy przychodów. Istotnym brakiem przedłożonego materiału źródłowego jest brak jakichkolwiek wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy – czy to prywatnych, czy związanych z prowadzoną firmą. Wyciągi takie pozwoliłyby ustalić szerzej rzeczywistą kondycję majątkową skarżącej. Stwierdzenie to jest szczególnie istotne w aspekcie postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez komornika sądowego w stosunku do wnioskodawcy. Trudno jest bowiem ustalić, jakie środki pieniężne wnioskodawca w rzeczywistości posiada na rachunkach bankowych i jak kształtuje się regulacja spłaty tych zobowiązań. Strona przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie komornika sądowego, które wymienia postępowania egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącej (siedem spraw) na dzień [...] r. Brak natomiast danych obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego – nie przedstawiono, czy wnioskodawca reguluje te zaległości "samodzielnie", wpłacając komornikowi określone kwoty pieniężne, czy też doszło do zajęć określonych składników majątkowych (np. rachunków bankowych). Fakt zajęcia komorniczego licznych środków trwałych w postaci ciągników i naczep nie został wykazany za pomocą stosownych dokumentów źródłowych. Należy jednak stwierdzić, że nie ma on bezpośredniego negatywnego wpływu na działalność firmy wnioskodawcy, ponieważ składniki te będąc zajęte w toku postępowania egzekucyjnego i tak zostają oddane w dozór dłużnika egzekucyjnego (co do zasady). Składniki te pozostają więc nadal w jego posiadaniu i są wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej. W przedmiotowej sprawie, fakt zajęć komorniczych nie został jednak uprawdopodobniony stosownym materiałem źródłowym – wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego. Ustalenie rzeczywistej zdolności (wydolności) płatniczej wnioskodawcy ustala się porównując dochody podmiotu z jego wydatkami – ustalając relacje pomiędzy tymi dwiema wartościami. W tej sprawie, skarżąca wykazała, że posiada wyraźnie znaczne dochody – z tytułu świadczonej przez nią pracy, jak również z prowadzonej przez nią firmy. Brak jednak w przedmiotowej sprawie wykazania i udokumentowania ponoszonych wydatków. W aktach znajduje się jedynie oświadczenie, z którego wynika, że miesięczne koszty utrzymania zamykają się w kwocie około [...] zł. Poza tym strona nie powołuje się na żadne inne wydatki, zobowiązania, czy zaległości związane z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego. W końcowej części uzasadnienia odnieść należy się do braku wykazania aktualnego stanu majątkowego małżonka wnioskodawcy – A. K. Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z A. K., a w małżeństwie tym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W piśmie z dnia [...] r. strona oświadczyła, że dochody i miejsce pracy jej męża nie są jej znane. Strona oświadczyła na druku PPF, że prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe razem z trzema synami. Jednocześnie nie przedłożyła do akt sprawy zaświadczenia o osobach zameldowanych pod adresem jej miejsca zamieszkania. Nie został więc uprawdopodobniony stan osobowy jej gospodarstwa domowego. Abstrahując jednak od powyższej uwagi, stwierdzić należy, że nieudokumentowanie kondycji majątkowej męża wnioskodawcy jest istotnym brakiem wniosku. Podkreślić należy, że w małżeństwie obowiązuje zasada wzajemnej pomocy małżonków, unormowana w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), który stanowi, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Pomimo wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. mającego na celu uzyskanie materiałów wskazujących na aktualną kondycje finansową małżonka wnioskodawcy nie nadesłano do akt sprawy jakichkolwiek dokumentów źródłowych w tej kwestii, co więcej, wnioskodawca oświadczyła, że dochody i miejsce pracy małżonka nie są jej znane. W tej sytuacji stwierdzić należy, że wnioskodawca całkowicie pominął istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) i to nie tylko niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale także nawet niezależnie od tego czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Sformułowanie skarżącej w oświadczeniu z dnia [...]r., jest mało przekonujące w świetle braku innych materiałów. Z uwagi na brak zaświadczenia o osobach zameldowanych w jej miejscy zamieszkania – nie wykazała skarżąca, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoim mężem. Podobnie brak rachunków obrazujących opłaty za media i użytkowanie mieszkania – stanowi jednocześnie brak informacji kogo imiennie obciążają poszczególne opłaty i zobowiązania z powyższych tytułów. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to winno sprowadzać się jedynie do uzasadnionych przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (tak w postanowieniu NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt: II OZ 11/15, LEX nr 1628844). Strona skarżąca nie zdołała tymczasem wykazać, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Wykazując swoją osobistą kondycję majątkową wykazała stan przeciwny – w ocenie rozpoznającego wniosek, jest ona bowiem w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie. Jej stan majątkowy wskazuje bowiem na to, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na ten cel bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i swoich synów. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.