III SA/Gl 2061/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Strona złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w urzędzie pracy i, że nie posiada środków na zapłatę podatku. Rodzina wnioskodawcy również nie posiada oszczędności, które można by przeznaczyć na zapłatę podatku. W utrzymaniu pomaga mu jego żona, z którą ma rozdzielność majątkową. Jednocześnie rodzice jego żony są właścicielami budynku, w którym strona tymczasowo pomieszkuje. Żona skarżącego pracuje w sklepie jako sprzedawca, a skarżący z kolei usilnie próbuje znaleźć prace na własną rękę. Ponadto, wnioskodawca próbuje wyjść z depresji, w jaką wpadł, po starcie syna. W dalszej części formularza urzędowego druku PPF, wszelkie zawarte w nim rubryki nie zostały przez stronę wypełnione. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 stycznia 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy – z uwzględnieniem stanu majątkowego jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na ww. wezwanie, wnioskodawca nadesłał do akt następujące materiały: akt notarialny z dnia [...] r. (rep. [...] nr [...] ) ustanawiający w związku małżeńskim strony i jego żony W. P. ustrój rozdzielności majątkowej; zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego z adresu: ul. [...] [...] w R. (był pod tym adresem zameldowany na pobyt stały w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r.); zaświadczenie prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. o tym, że wnioskodawca jest wymeldowany z pobytu stałego w ww. adresie od dnia [...] r. i, że obecnie, nie jest on nigdzie obecnie zameldowany w tym mieście na pobyt stały, ani na pobyt czasowy; oświadczenie skarżącego z dnia [...] r. zgodnie z którym, nie jest on zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. i nie pobiera z tego tytułu żadnych świadczeń pieniężnych (druczek, wypełniony pismem ręcznym, czarnym długopisem z pieczątką urzędu pracy i dodatkową pieczątką stwierdzającą własnoręczność podpisu oświadczającego); wydruki zbiorczych podsumowań z dnia 16: listopada 2013 r., grudnia 2013 r. i stycznia 2014 r. – na każdym wydruku widnieje saldo końcowe w kwocie (-) [...] zł; druk z tego banku wskazujący stan konta strony – informacja o przekroczeniu salda o kwotę [...] zł (na dzień [...] r.); czysty wydruk określony, jako historia rachunku za okres do dnia [...] r. do dnia [...] r. z "A" w R. – bez jakichkolwiek danych dotyczących posiadacza rachunku oraz z pieczątką. Do akt skarżący nadesłał również swoje oświadczenie z dnia [...] r. zatytułowane, jako "wyjaśnienie sytuacji bytowej". W piśmie tym strona stwierdziła, że w niedługi czas po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jego sytuacja małżeńska diametralnie się pogorszyła i na ten czas nie zamieszkuje on z żoną. Poza tym, strona nie ma żadnych możliwości uzyskania informacji i dokumentów od swojej żony, wymaganych w wezwaniu z dnia 24 stycznia 2014 r. Skarżący podkreślił, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, ani wspólnej działalności gospodarczej, w ogóle nie posiada wspólnego majątku z żoną. Adres "ul. [...] [...] w J." jest jego jedynym adresem do korespondencji i jest to adres poczty, na której posiada skrytkę pocztową. Obecnie – do czasu znalezienia pracy i mieszkania – korzysta wnioskodawca nieodpłatnie z pomocy swojego kolegi P. O., u którego mieszka i korzysta z zaplecza socjalnego. Ponadto, po uzyskaniu odmownej odpowiedzi w sekretariacie co do rejestracji jego osoby w PUP ze względu na nieaktualny adres meldunkowy, strona szuka pracy samodzielnie. W aktach znajduje się również oświadczenie P. O. z dnia [...] r., z którego wynika, że udzielił on tymczasowej i nieodpłatnej pomocy koledze (skarżącemu), zezwalając na nocleg i korzystanie z zaplecza socjalnego w wynajmowanym przez siebie mieszkaniu przy ul. [...] [...] w R. – do czasu znalezienia przez J. K. pracy i mieszkania. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej, w ocenie rozpoznającego wniosek nie posiadają przymiotu wiarygodności. Na druku urzędowego formularza PPF, skarżący wypełnił jedynie rubrykę nr 5 – uzasadnienie. Pozostałe rubryki pozostały niewypełnione. Tymczasem, z uzasadnienia wniosku wynika, że strona jest osobą bezrobotną i niezarejestrowaną w urzędzie pracy. Jednocześnie strona powołuje się na rodzinę i oświadcza, że w utrzymaniu pomaga mu żona (z którą pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej) i czasowo "pomieszkuje" w budynku, będącym własnością rodziców jego żony. Jednocześnie skarżący podał adres: "ul. [...] [...] w J." – jako adres, miejsce zamieszkania i adres do korespondencji. Faktem jest, że wnioskodawca użył sformułowania, że pod tym adresem "tymczasowo pomieszkuje" – jest to jednak sformułowanie nieostre i wbrew pozorom, brak mu przymiotu jednoznaczności. Niejasności powyższe usunąć miały dokumenty nadesłane w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2014 r. Wnioskodawca nadesłał jedynie część dokumentów, które jednak żadnych wątpliwości nie usunęły. Odnośnie miejsca zamieszkania, strona wykazała jedynie, że do dnia [...] r. była zameldowana pod adresem "ul. [...] [...] w R.". Jednocześnie na druku urzędowym formularza PPF, wnioskodawca wskazał, jako swój adres (miejsce) zamieszkania ul [...] [...] w J. Z pisma skarżącego z dnia [...] r. wynika jednak, że po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jego sytuacja małżeńska diametralnie się pogorszyła. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w końcu listopada 2013 r., skarżący oświadczył (w jego uzasadnieniu), że w utrzymaniu pomaga mu żona (z którą pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej) i czasowo "pomieszkuje" w budynku, będącym własnością rodziców jego żony. Jednocześnie, powołuje się na swoją rodzinę, która nie posiada oszczędności na zapłatę podatku. Tymczasem w krótkim czasie, niespełna dziesięciu tygodni, po złożeniu tego wniosku, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2014 r. wnioskodawca oświadczył w piśmie z dnia [...] r., że już nie zamieszkuje ze swoją żoną w budynku stanowiącym własność jej rodziców (teściów wnioskodawcy), nie ma jednocześnie żadnych możliwości uzyskania informacji i dokumentów od swojej żony, żądanych w wezwaniu z dnia 24 stycznia 2014 r. Wnioskodawca już nie prowadzi ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Z tego pisma wynika również, że żona już nie pomaga mu w utrzymaniu, a strona już praktycznie nie ma rodziny. Sytuacja skarżącego uległa całkowitej zmianie. Obecnie mieszka nieodpłatnie u swojego kolegi P. O., który de facto utrzymuje go. Sytuacja taka jest wprawdzie prawdopodobna, jednak w kontekście niniejszej sprawy oświadczenia wnioskodawcy o tak diametralnej odmianie jego sytuacji życiowej przed otrzymaniem wezwania referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2014 r. i po otrzymaniu tego wezwania nie posiadają przymiotu wiarygodności. W przedmiotowej sprawie, kluczowe znaczenie dla ustaleń w zakresie aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy ma to, że strona pozostaje nadal w związku małżeńskim. W judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 – niepubl.). Wynika z tego, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Jeżeli wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, a jednocześnie strona nie zdołała wykazać w sposób przekonujący, że od czasu otrzymania wezwania referendarza sądowego nie pozostaje już we wspólnocie rodzinnej i majątkowej (majątkowej w aspekcie obowiązku małżonków do świadczenia sobie wzajemnej pomocy) ze swoją żoną – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia (w tym przypadku żona wnioskodawcy) odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. W tym miejscu należy również podkreślić, że skarżący nie sprecyzował i nie wyszczególnił kosztów swojego utrzymania. Jednakże z jego oświadczenia i z oświadczenia P. O. wynika, że wszelkie koszty utrzymania wnioskodawcy ponosi jego kolega – P. O. Kolega wnioskodawcy umożliwia mu nieodpłatne korzystanie z wynajmowanego przez niego mieszkania (nocleg) oraz z zaplecza socjalnego (pożywienie, dostęp do środków higienicznych). Należy podkreślić, że niezrozumiały jest fakt, że strona jest osobą bezrobotną i jednocześnie nie jest zarejestrowana we właściwym miejscowo urzędzie pracy. Urzędy takie mają bowiem za zadanie pośrednictwo w znalezieniu zatrudnienia przez osoby niezatrudnione, "nie posiadające pracy". Tymczasem w aktach sprawy, odnośnie statusu osoby bezrobotnej znajduje się tylko i wyłącznie druczek oświadczenia, z którego wynika, że skarżący nie jest zarejestrowany w PUP w R. Brak jednocześnie stosownego zaświadczenia ww. urzędu pracy. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego, zarówno swojego, jak i swojej żony. W efekcie brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wspólnoty rodzinnej, jaką tworzy on ze swoją małżonką. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.