III SA/Gl 211/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 kwietnia 2016 r. Wraz ze skargą na ww. decyzję skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z wyboru, złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, wnioskodawca oświadczył, że w związku z ujemnym wynikiem finansowym w działalności gospodarczej, płaceniem alimentów z emerytury w wysokości 2.000 zł, zapłata kosztów sądowych godzi w podstawy jego egzystencji. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on ruchomości, ani nieruchomości zdatnych do sprzedaży. Nieruchomość wnioskodawcy jest "zajęta przez wpisy hipoteczne", natomiast jego środki transportu służą mu do prowadzenia działalności gospodarczej (również są one zajęte przez urząd skarbowy). Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi ona jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe. Jest on właścicielem nieruchomości zabudowanej dwoma budynkami socjalno – biurowymi, gastronomicznym, estradą koncertową, grillem, parkingiem samochodowym oraz elementami małej architektury o powierzchni [...] ha. Nieruchomość ta zajęta jest przez urząd skarbowy hipoteką przymusową. Wnioskodawca płaci alimenty na rzecz jedynego dziecka – T. – w kwocie 2.000 zł. Na dochód wnioskodawcy składa się świadczenie emerytalne w kwocie 3.679 zł brutto oraz działalność gospodarcza, która przynosi jednak stratę. Główną przyczyną ujemnego wyniku finansowego firmy skarżącego był stan jego zdrowia i spadek koniunktury. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 14 marca 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Odnosiło się ono do wykazania aktualnego, rzeczywistego stanu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz ustalenia jego stanu cywilnego. W odpowiedzi na to wezwanie, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy nadesłał następujące dokumenty: deklaracje VAT – 7 składane przez przedsiębiorstwo wnioskodawcy w okresie od lipca 2015 r. do grudnia 2015 r.; księgę przychodów i rozchodów za okres od lipca 2015 r. do grudnia 2015 r.; listę środków trwałych przedsiębiorstwa wnioskodawcy na dzień 31 grudnia 2015r.; wyciągi z rachunków bankowych skarżącego; dokumenty potwierdzające fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego; zeznanie podatkowe PIT – 36 strony skarżącej za 2014 r.; decyzję ZUS z dnia [...] r. określającą wysokość miesięcznego świadczenia emerytalnego; zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania wnioskodawcy; rachunki obrazujące opłaty za media; umowę najmu lokalu mieszkalnego; akt notarialny obrazujący umowę zakupu przez wnioskodawcę nieruchomości opisanej w rubryce nr 7.1 urzędowego formularza PPF; odpis księgi wieczystej ww. nieruchomości. Postanowieniem z 13 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Swoje stanowisko uzasadnił następująco: "Odnośnie do aktualnego stanu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej stwierdzić należy, że faktem jest, że poniósł on z jej tytułu w ubiegłym roku podatkowym stratę w kwocie 25.781,07 zł. Istotna jest jednak kwota przychodu – 801.531,63 zł oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania – 827.312,70 zł. Z danych tych wynika, że firma skarżącego wykazuje wysokie obroty, natomiast poniesiona strata, związana z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą, jest następstwem ponoszenia wysokich kosztów prowadzonej działalności. Straty tej nie można automatycznie utożsamiać z nierentownością firmy. Wniosek ten potwierdza również analiza księgi przychodów i rozchodów firmy wnioskodawcy za okres od lipca do grudnia 2015 r. Na obroty firmy wnioskodawcy wskazuje analiza deklaracji VAT-7. Dane te nie obrazują dochodu przedsiębiorstwa, lecz wskazują na jego obroty i aktywność prowadzonej działalności. Podstawa opodatkowania wynosiła od 15.415 zł (sierpień 2015 r.) do 213.954 zł (listopad 2015 r.). Wysokie są również kwoty obrazujące nabycie towarów i usług – kwoty od 24.440 w sierpniu 2015 r. do 211.554 zł w listopadzie 2015 r. Dane te wskazują na dynamiczność prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, a w efekcie upoważniają do stwierdzenia, że pomimo ponoszonej straty, wnioskodawca jest w stanie dysponować gotówką, którą mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Istotnym brakiem w dokumentacji stanu finansowego wnioskodawcy jest brak jakichkolwiek danych o aktualnym stanie finansowym żony wnioskodawcy, A. O. Z pisma wyjaśniającego skarżącego wynika, że nie przedłoży żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych dotyczących jego żony, ponieważ w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, a małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Referendarz zaakcentował, że również w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1986/15 skarżący prezentował podobną postawę, twierdząc że każde z małżonków we własnym zakresie, bez wiedzy i uczestnictwa drugiego, prowadzi "odrębne budżety". W przedmiotowej sprawie, wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z A. O. i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Strona nie przedstawiła jednak aktualnej sytuacji majątkowej swojej żony, zasłaniając się tym, że w ich małżeństwie od początku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej oraz tym, że w ogóle nie prowadzi ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Stanowisko wnioskodawcy nie zasługuje jednak na aprobatę, ponieważ w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Podkreślić należy, że ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał "zastosowanie" w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno, oddzielnie) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe. Generalnie ustrój rozdzielności majątkowej w małżeństwie "obowiązuje" przy odpowiedzialności finansowej, majątkowej małżonka, która wynika z przepisów prawa materialnego, w tym, szeroko pojętych czynności cywilnoprawnych. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie mają znaczenia subiektywne przekonania małżonków, które zawężają pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków. Trudno jest zaakceptować twierdzenia wnioskodawcy, zgodnie z którymi mieszka on razem ze swoją żoną i dwójką dzieci – ale nie prowadzi on razem z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Tym bardziej, że przecież to tylko żona wnioskodawcy, wg jego oświadczenia, ma wyłącznie ponosić opłaty za czynsz oraz media dotyczące ich wspólnego mieszkania. Z tego wynika, że żona wnioskodawcy ponosi również opłaty "wspólne", niezwiązane tylko i wyłącznie ze swoją egzystencją. Fakt ten bezpośrednio zaprzecza twierdzeniu, jakoby małżonkowie P. nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego. Sytuacja, w której małżonkowie mieszkają razem, lecz nie prowadzą wspólnego gospodarstwa jest w rzeczywistości hipotetycznie możliwa, lecz mało prawdopodobna. W efekcie, jeżeli stan taki ma miejsce w rzeczywistości, to z pewnością nie wystarczy w tym zakresie jedynie samo stwierdzenie, oświadczenie o takim fakcie. Okoliczność taka powinna być wykazana w sposób jasny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości. Tymczasem nic nie zmienia faktu, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z A. O., a jak już wyżej wykazano, w aspekcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma znaczenia fakt, że w małżeństwie wnioskodawcy obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jednocześnie na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego nawet wtedy, gdy nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego. Z akt sprawy wynika jednak, że małżonkowie P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich (nie do żony strony skarżącej), nie będących stroną tego postępowania sądowego. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego swojego małżonka, z którym pozostaje przecież we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego. Ograniczając się natomiast do analizy stanu majątkowego samego wnioskodawcy i jego firmy, brak jest podstaw do przyjęcia, że spełnia on przesłanki uwzględnienia jego wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). " Powyższe postanowienie został zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie podkreślił, że po opłaceniu alimentów posiada on dochód w wysokości 1000 zł netto a prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi stratę. Podkreślił, ze on i małżonka nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący pozostaje na bieżącym utrzymaniu żony, która poniosła koszty wpisów w innych zawisłych przed sądem sprawach. Wiąże się to także z ciężkim stanem zdrowia skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Wobec powyższego podkreślić należy, że zasadnie Sądu rozpoznającego sprzeciw nie jest merytoryczne zbadanie wniosku, ale porównanie argumentacji zawartej w postanowieniu referendarza i w sprzeciwie. Jeśli w sprzeciwie zawarte zostały przekonujące argumenty, podane nowe, nieznane referendarzowi okoliczności lub też po wniesieniu sprzeciwu Sąd dopatrzy się w orzeczeniu referendarza sprzeczności, w takiej sytuacji może dokonać zmiany postanowienia referendarza. W innym wypadku utrzymuje je mocy. Należy podkreślić, że postanowienie referendarza uznać należy za wewnętrznie spójne i logiczne. W szczególności, nie negując faktu, iż skarżący z uwagi na stan zdrowia wymaga codziennej pomocy trudno nie zauważyć sprzeczności między okolicznością korzystania z pomocy finansowej żony z faktem nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Okoliczność, że skarżący i jego żona zawarli umowę majątkową małżeńską wprowadzającą rozdzielność majątkową nie ma wpływu na wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek świadczenia sobie przez małżonków wzajemnej pomocy. Skoro skarżący nie dostarczył danych obrazujących stan majątkowy małżonki, nie można wykluczyć, że w całości jest w stanie pokryć wpis korzystając z jej pomocy. Jakkolwiek wpis w sprawie jest relatywnie wysoki, sama ta okoliczność nie może stanowić podstawy do przyjęcia domniemania spełnienia przesłanek z prawa pomocy, gdyż –jak to wykazał referendarz sądowy – warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie a nie uprawdopodobnienia wskazanych w nim przesłanek. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.