III SA/Gl 2399/15

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł, skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego motywach wskazał, że od [...] r. do [...] r. zatrudniony był jako przedstawiciel handlowy. Jego wynagrodzenie zgodnie z zawartą umową wynosiło 1.750,00 zł brutto. Z uwagi jednak na stan zdrowia (L-4 od [...] do [...] r.) otrzymywał zasiłek chorobowy w wysokości 80% najniższego wynagrodzenia. Ponieważ [...] r. rozwiązano z nim stosunek pracy, jest osobą bezrobotną, korzystającą z pomocy rodziny, to jest matki, z którą zamieszkuje (w domu należącym do siostry). Wprawdzie pozostaje w związku małżeńskim, jednakże z żoną nie prowadzi wspólnego gospodarstwa. Są w separacji i w rozdzielności majątkowej. Choć posiada 80% udziałów w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu o wartości szacunkowej około 150.000,00 zł (vide: zaświadczenie z dnia [...] r.), to koszty związane z jego utrzymaniem pokrywa żona, jako że w nim nadal zamieszkuje razem z ich synem. Na podstawie zawartej przed SR w K. ugody z dnia [...] r. sygn. akt [...] zobowiązany został do płacenia alimentów w kwocie 800,00 zł na małoletniego syna K. Podobnie na syna z pierwszego małżeństwa płaci alimenty rzędu 350,00 zł, na podstawie wyroku SO w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Z powyższego tytułu posiada pewne zaległości, jako że nie jest nigdzie zatrudniony, a wydatki związane z koniecznym utrzymaniem i leczeniem kształtują się na poziomie 600,00 zł. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, że w lokalu położonym przy ul. [...] zamieszkują syn oraz żona skarżącego, z którą pozostaje w separacji faktycznej. To zatem żona pokrywa koszty utrzymania mieszkania, które eksploatuje. Natomiast koszty utrzymania nieruchomości, w której skarżący aktualnie przebywa, a położonej w K. przy ul. [...], ponosi jego matka. Wspólnego gospodarstwa z żoną, ani tym bardziej z matką, nie prowadzi. Nie ponosi też żadnych wydatków związanych z opłatami za czynsz, gaz, energię elektryczną czy telefon. Jedynymi wydatkami, którymi jest obciążony to wydatki związane z leczeniem. Wynoszą one 307,92 zł (luty) i 128,95 zł (marzec). Kredytów bankowych nie zaciągał, a stan jego rachunku bankowego, który zamknął [...] r. wynosił 1,51 zł. Z nadesłanego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu wynika, że skarżący w 2014 r. wypracował dochód brutto w kwocie 4.463,20 zł. Natomiast w 2015 r. dochód rzędu 10.612,26 zł. Jako osoba bezrobotna nie pobierająca zasiłku dla bezrobotnych zgłoszony był do ubezpieczenia społecznego w okresie od [...] r. do [...] r.), natomiast od [...] r. do [...] r. podlegał ubezpieczeniu u płatnika M. Z. [...] jako pracownik (vide: zaświadczenie z dnia [...] r. wraz z potwierdzeniem okresu ubezpieczenia i wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe). W chwili obecnej nie jest nigdzie zatrudniony. Nie figuruje też w rejestrze osób bezrobotnych. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykazał jaka jest sytuacja finansowa jego żony i jej możliwości płatnicze. Poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, są w rozdzielności majątkowej i w separacji faktycznej, jako że od dłuższego czasu nie zamieszkują razem. Powyższe nie mogło być jednak uznane za wystarczające. W judykaturze ugruntowany bowiem został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412, z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368 oraz z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). To oznacza, że za błędne uznać należy stanowisko jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a skarżącemu uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 87/16). Tym bardziej, że podane przez skarżącego w powyższym zakresie dane nie zostały w żaden sposób udokumentowane, co więcej budzą wątpliwości, jako że skarżący z jednej strony twierdzi, że pozostaje z żoną w separacji, gdyż więzi emocjonalne między nimi ustały z drugiej jednak strony "ma nadzieję, że będzie mógł ponownie zamieszkać z żoną przy ul. [...] (vide: treść pisma z dnia [...] r.). Wprawdzie nadesłał zaświadczenie o zameldowaniu pod wskazanym wyżej adresem swojej żony i syna, niemniej jednak dokument ten przedstawia stan faktyczny z października 2015 r., natomiast w grudniu 2015 r. skarżący wymeldował się z pobytu stałego przy ul. [...], a jego obecny adres zameldowania nie został podany. Trudno zatem stwierdzić, czy nadal przebywa on u swojej matki czy też nie, a jeśli tak to sytuację finansową matki należało uwzględnić w treści urzędowego formularza, albowiem pojęcie "stanu majątkowego", którym posługuje się art. 252 ustawy p.p.s.a. zbliżone jest do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących wraz z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bada się przecież nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze się pod rozwagę także stan rodzinny i możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania. Tymczasem możliwości finansowe matki skarżącego, która udziela mu wsparcia w postaci miejsca do spania oraz wyżywienia, nie zostały, mimo wezwania, podane choć niewątpliwie współkształtują sytuację finansową skarżącego. W orzecznictwie sądowym ugruntował się bowiem pogląd, zgodnie z którym skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Samo stwierdzenie, że matka nie wspiera syna finansowo, bo nie ma takich możliwości, jedynie zapewnia mu wyżywienie (głównie obiady) nie mogło być uznane za wystarczające. Należy bowiem zauważyć, że skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, nie posiada żadnych środków utrzymania, ani oszczędności, a jednak z uwagi na stan zdrowia regularnie kupuje leki. Źródło pochodzenia środków wydatkowanych na ten cel nie zostało podane. Podobne wątpliwości odnoszą się do płaconych na dzieci alimentów. Skarżący twierdzi, że posiada zadłużenie z tego tytułu na kwotę 11.100,00 zł, niemniej jednak czynności egzekucyjne wobec jego osoby nie są prowadzone. Ponadto posiada 80% udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, ale nie wskazuje w czyim posiadaniu znajduje się pozostałe 20%, skoro nie ma wspólnego majątku z obecną żoną, a przecież ta w lokalu tym zamieszkuje pokrywając koszty związane z jego utrzymaniem. Oznacza to, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego też zawarty w treści pisma z dnia [...] r. kolejny wniosek o przedłużenie terminu do nadesłania zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy nie zasługiwał na uwzględnienie. Tym bardziej, że wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w dniu [...] r. dokumenty źródłowe potwierdzały, że w chwili obecnej nie są za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie zdrowotne, co oznacza, że nie figuruje on w rejestrze osób bezrobotnych. A ponieważ w sprawie o sygn. I SA/Gl 932/15 analogiczny stan faktyczny uznany został za niewystarczający do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (vide: postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 87/16) postanowiono orzec jak w sentencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.